O’QUV MASHG’ULOT BOSQICHIDA DZYUDOCHILARNING TEXNIK TAYYORGARLIGINI OSHIRISH USLUBLARI.

Аннотация

In judo, technical preparation is one of the main factors determining the athlete's ability to perform each movement accurately, quickly and efficiently. This study used innovative methods, including biomechanics, virtual reality (VR) and feedback systems, to improve the technical preparation of 12-16-year-old judokas. The results of the study showed that the use of the above methods improved technique by 30-40%. In particular, the number of errors in the Uchi-mata and Seoi-nage techniques decreased by 45%.star_border Keywords: Judo, technical training, biomechanics, virtual reality, feedback, young athletes. Dzyudo – bu o‘zining texnik va taktik jihatlari bilan ajralib turadigan sport turi bo‘lib, yaponcha "yo‘l" yoki "usul" ma'nosini anglatadi. Bu sport, faqat jismoniy kuchni sinovdan o‘tkazishdan iborat emas, balki ruhiy va psixologik jihatlarni ham o‘z ichiga oladi. Dzyudochilar jangda faqat kuch ishlatish bilan cheklanmay, texnikani Выпуск журнала №-26 Часть–1_ Май –2025 281 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT mukammal o‘zlashtirishlari kerak, chunki har bir texnika musobaqada muvaffaqiyatning asosiy omillaridan biridir. O‘quv mashg‘ulotlari bosqichida dzyudochilarning texnik tayyorgarligini oshirish, nafaqat sportchilarning jismoniy salohiyatini, balki ularning ruhiy va taktik ko‘nikmalarini ham rivojlantirishga xizmat qiladi. Dzyudo — murakkab va ko‘p qirrali jang san’ati bo‘lib, nafaqat jismoniy kuchni, balki aqliy va ruhiy tayyorgarlikni ham talab qiladi. Ushbu sport turi yosh sportchilarda faqat texnik ko‘nikmalarni rivojlantirishni emas, balki ularning umumiy rivojlanishini ham ta’minlashga qaratilgan. Jigoro Kanoning ta’kidlashicha, dzyudo orqali nafaqat jismoniy kuch, balki ma’naviy fazilatlar, mas’uliyat, intizom va o‘zini tuta olish kabi sifatlar ham shakllanadi. O‘quv bosqichida (12–16 yosh) texnik tayyorgarlikni shakllantirish, kelajakdagi sport yutuqlarining asosini belgilaydi. Zamonaviy sport pedagogikasi ma’lumotlariga ko‘ra, yosh dzyudochilarning 65% texnik kamchiliklari o‘quv bosqichida noto‘g‘ri metodika qo‘llanishi natijasida shakllanadi. Muammo:An’anaviy mashg‘ulotlar ko‘pincha harakatlarni "o‘rgatish"ga emas, balki "takrorlash"ga qaratilgan bo‘lib, bu esa texnikani avtomatlashtirishni sekinlashtiradi. Shuningdek, yosh sportchilarning psixomotor rivojlanish bosqichlari e’tiborga olinmagan holda o‘tkazilayotgan mashg‘ulotlar, texnik ko‘nikmalarni shakllantirishda samaradorlikni pasaytiradi. Tadqiqot maqsadi:O‘quv bosqichida dzyudochilarning texnik tayyorgarligini oshirish uchun ilmiy asoslangan metodik kompleksni ishlab chiqish. Bu kompleks quyidagi asosiy elementlarni o‘z ichiga oladi: Bosqichli tahlil (Step-by-Step Analysis): Har bir texnikani 4 bosqichga bo‘lish va har bir bosqichni alohida tahlil qilish. Biomexanik monitoring: IMU (Inertial Measurement Unit) sensorlari yordamida harakatlarning burchak tezligi va kuch ta’sirini o‘lchash. Virtual simulyatsiya (VR): Meta Quest 2 yordamida ideal texnikani virtual muhitda takrorlash. Выпуск журнала №-26 Часть–1_ Май –2025 282 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Teskari aloqa (Feedback Loop): Har bir mashqdan keyin sportchiga vizual (video) va raqamli (sensor ma’lumotlari) tahlil taqdim etish. Metodologiya Yosh: 12–16 yosh (o‘rtacha 14.2±1.3) Tajriba guruhi: 15 nafar (eksperimental metodika) Tadqiqot guruhi Nazorat guruhi: 15 nafar (an’anaviy metodika) Muddat: 6 oy (haftasiga 4 mashg‘ulot) Bosqichli tahlil (Step-by-Step Analysis): Har bir texnikani 4 Eksperimental metodika bosqichga bo‘lish: Dastlabki holat (Kumi- kata). Harakatning boshlanishi (Kuzushi). Asosiy fazasi (Tsukuri). Yakuniy bosqich (Kake). Biomexanik monitoring: IMU (Inertial Measurement Unit) sensorlari yordamida harakatlarning burchak tezligi va kuch ta’sirini o‘lchash. Virtual simulyatsiya (VR): Meta Quest 2 yordamida ideal texnikani virtual muhitda takrorlash. Teskari aloqa (Feedback Loop): Har bir mashqdan keyin sportchiga vizual (video) va raqamli (sensor ma’lumotlari) tahlil taqdim etish. Natijalar. Выпуск журнала №-26 Часть–1_ Май –2025 283 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 1-jadval: Uchi-mata texnikasidagi yaxshilanish (6 oy davomida) Ko‘rsatkich Tajriba guruhi Nazorat guruhi Xatolar soni 8.2 ± 1.1 7.9 ± 0.9 (boshlang‘ich) Xatolar soni (6 3.1 ± 0.4 6.7 ± 0.8 oydan keyin) Harakat tezligi 2.4 → 3.1 2.3 → 2.5 (m/s) p < 0.05 (statistik ahamiyatli farq). 2-jadval: Seoi-nage texnikasining aniqligi (10 ball tizimi) Guruh Dastlabki Yakuniy Tajriba guruhi 5.2 ± 0.7 8.9 ± 0.3 Nazorat guruhi 5.0 ± 0.6 6.1 ± 0.5 p < 0.05 (statistik ahamiyatli farq) Muhokama:Bosqichli tahlil usuli harakatlarni tushunishni 19% ga oshirdi (p < 0.01). Bunga sabab — har bir bosqichning alohida XULOSA: Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi o‘quv bosqichidagi (12–16 yosh) dzyudochilarning texnik tayyorgarligini oshirish uchun ilmiy asoslangan metodik kompleksni ishlab chiqish edi. Tadqiqot natijalari quyidagi asosiy xulosalarni taqdim etdi: Bosqichli tahlilning samaradorligi: Har bir texnikani to‘rt bosqichga