YOSH VELOSPORTCHILARNING KUCH SIFATLARNI OSHIRISHDA MAXSUS MASHQLARDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGI

Аннотация

The article examines the effectiveness of special exercises used to improve the physical abilities of young cyclists, especially strength indicators. The study was conducted with the participation of 50 young cyclists aged 14–18, who were subjected to a 12-week program of static and dynamic strength exercises, interval training, additional weights and plyometric exercises. The results revealed a significant increase in maximum strength (18–22%), speed (15%) and endurance (25%). The study shows that special exercises adapted to cycling are highly effective in the balanced development of young people's physical fitness. The article also emphasizes the importance of the qualifications of coaches, an individual approach, Выпуск журнала №-26 Часть–1_ Май –2025 286 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT the use of technological equipment and state support. Keywords: young cyclists, strength qualities, special exercises, interval training, plyometrics, endurance. Velosport – bu nafaqat chidamlilik, balki kuch, tezlik va texnika mohiyatini mujassam etgan murakkab sport turi hisoblanadi. Ayniqsa, yosh velosportchilarning (14–18 yosh) jismoniy tayyorgarligida kuch sifatlarini rivojlantirish ularning musobaqaviy faoliyatida hal qiluvchi ahamiyatga ega. Zamonaviy velosportda yuqori natijalarga erishish uchun nafaqat aerobik qobiliyatlar, balki anaerobik kuch, portlovchi kuch va tez tiklanuvchanlikni ham rivojlantirish talab etiladi. Bugungi kunda Oʻzbekistonda velosportning rivojlanishi bilan birga yoshlar oʻrtasida ushbu sport turiga boʻlgan qiziqish keskin oshmoqda. Biroq, yosh sportchilarning kuch sifatlarini oshirishga qaratilgan maxsus mashqlardan foydalanish metodikasi toʻgʻrisida yetarli ilmiy ishlar olib borilmaganligi mavjud muammolardan biridir. Xalqaro tajribalar shuni koʻrsatadiki, velosportchilarning kuch tayyorgarligi uchun moʻljallangan maxsus mashqlar tizimi ularning musobaqaviy faoliyatida 30- 40% gacha samaradorlikni oshirishi mumkin. Ayni paytda yosh velosportchilarning organizmi oʻziga xos fiziologik xususiyatlarga ega boʻlib, ularga kuch mashqlarini tanlashda yosh xususiyatlarini, jinsiy taraqqiyot bosqichlarini va individual moslashuvchanlik darajasini hisobga olish zarur. Shuningdek, Oʻzbekistonning iqlimiy sharoitida (issiq ob-havo, togʻli hududlar) mashqlarni tashkil etishda maxsus yondashuvlar talab etiladi. Ushbu ilmiy maqolaning maqsadi – yosh velosportchilarning kuch sifatlarini oshirishda qoʻllaniladigan maxsus mashqlar tizimining samaradorligini eksperimental yoʻl bilan aniqlash va ularni mahalliy sharoitda qoʻllash usullarini ishlab chiqishdir. Tadqiqot natijalari nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliyotdagi murabbiylar uchun ham qimmatli metodik qoʻllanma vazifasini oʻtashi mumkin. Tadqiqot quyidagi masalalarni oʻrganishga qaratilgan: Yosh velosportchilarning kuch sifatlarini rivojlantirishda qoʻllaniladigan zamonaviy metodlarning nazariy asoslari Выпуск журнала №-26 Часть–1_ Май –2025 287 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Maxsus mashqlarning velosportchilarning jismoniy tayyorgarligiga taʼsirining eksperimental tekshiruvi Oʻzbekiston sharoitida eng samarali boʻlgan mashq turlarini aniqlash Murabbiylar uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqish Maqolada qoʻllanilgan ilmiy usullar orasida: adabiy tahlil, pedagogik kuzatuv, eksperiment, statistik tahlil (SPSS dasturiy taʼminoti yordamida) va xalqaro tajribalarning qiyosiy tahlili muhim oʻrin tutadi. Tadqiqotning yangiligi shundaki, birinchi marta Oʻzbekiston sharoitida yosh velosportchilar uchun iqlimiy va geografik omillarni hisobga olgan holda maxsus kuch mashqlari tizimi ishlab chiqilmoqda. Bundan tashqari, ishda anʼanaviy mashqlar bilan zamonaviy texnologiyalar (masalan, kuch sensorlari, datchiklar)dan foydalanish usullari integratsiyasi taklif etiladi. Ilmiy ahamiyati shundaki, olingan natijalar velosport boʻyicha Oʻzbekiston yoshlar terma jamoasining tayyorgarlik darajasini oshirishga, shuningdek, respublikamizda velosportni rivojlantirish dasturlarini takomillashtirishga xizmat qiladi. Amaliy ahamiyati esa, tadqiqot natijalari asosida: Yosh velosportchilar uchun standartlashtirilgan kuch tayyorgarligi dasturi Murabbiylar uchun metodik qoʻllanma Individual yuklamalarni hisoblash jadvallari ishlab chiqilishi mumkin. Tadqiqot Oʻzbekiston Respublikasi Sport vazirligi tomonidan qoʻllab- quvvatlanayotgan "Yoshlar - kelajagimiz" dasturi doirasida olib borilmoqda va uning natijalari 2025-yilgi "Besh tashabbus" yoshlar olimpiadasida qoʻllanilishi rejalashtirilgan. YANGI METODIK YONDASHUVLARNING SAMARADORLIGI HAQIDA TAHLIL. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatdiki, joriy yilgi eksperimental dasturda qoʻllangan yangi gʻoyalar sezilarli ijobiy natijalarga olib keldi: 1. "Aqlli yuklamalar" tizimining samaradorligi Выпуск журнала №-26 Часть–1_ Май –2025 288 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Har bir sportchining individual fiziologik koʻrsatkichlari asosida shaxsiylashtirilgan mashq rejalari tuzildi (yurak urish tezligi, VO2max, mushaklarning tiklanuvchanligi m