LOGISTIKANING YASHIL IQTISODIYOTGA TA’SIRI VA EKONOMIK TOZA TRANSPORTLAR

Аннотация

Ushbu tezisda logistika sohasining yashil iqtisodiyotga ko‘rsatadigan taʼsiri va ekologik toza transport vositalarining ahamiyati tahlil qilingan. Yashil logistika konsepsiyasi orqali resurslardan oqilona foydalanish, atrof- muhitga salbiy ta’sirni kamaytirish va iqtisodiy samaradorlikni ta’minlash imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Ekologik toza — xususan, elektr va gibrid transport vositalarining amaliyotda qo‘llanishi va ularning ijtimoiy-iqtisodiy foydalari misollar bilan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, yashil logistika tizimi barqaror rivojlanish va aylanma iqtisodiyot tamoyillarini qo‘llab-quvvatlab, zamonaviy transport infratuzilmasining ekologik barqarorligiga xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: yashil logistika, yashil iqtisodiyot, ekologik transport, karbonat angidrid emissiyasi, barqaror rivojlanish, elektr transport vositalari, aylanma iqtisodiyot. Kirish: So‘nggi yillarda global miqyosda ekologik muammolar va iqlim o‘zgarishlari dolzarb masalaga aylangan. Bu holat iqtisodiy faoliyatning barcha sohalarida, jumladan, logistika tizimida ham ekologik yondashuvlarni talab etmoqda. Yashil logistika — bu ekologik toza, energiya tejamkor va barqaror transport va ta’minot zanjiri tizimlarini joriy etish orqali atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytirishga qaratilgan yondashuvdir. Asosiy qism: Yashil logistika tushunchasi va uning iqtisodiy ahamiyati Yashil logistika — bu mahsulotlar, xizmatlar va axborot oqimlarini ekologik jihatdan xavfsiz va barqaror tarzda boshqarish tizimidir. Uning asosiy maqsadi — atrof-muhitga salbiy ta’sirni minimallashtirish, energiya sarfini kamaytirish va Выпуск журнала №-26 Часть–2_ Май –2025 14 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT chiqindilarni kamaytirishdir. Yashil logistika nafaqat ekologik foyda keltiradi, balki iqtisodiy samaradorlikni ham oshiradi. Masalan, yoqilg‘i sarfini kamaytirish orqali xarajatlar qisqaradi, bu esa korxonalar uchun qo‘shimcha daromad manbai bo‘lishi mumkin. Shuningdek, yashil logistika korxonalarning ijtimoiy mas’uliyatini oshiradi va ularning brend qiymatini kuchaytiradi. 2. Ekologik toza transport vositalari va ularning afzalliklari Ekologik toza transport vositalari — bu atrof-muhitga minimal zarar yetkazadigan, energiya tejamkor va chiqindilarni kamaytiruvchi transport vositalaridir. Bular qatoriga elektr avtomobillar, vodorod yoqilg‘isida ishlovchi transport vositalari va gibrid avtomobillar kiradi. Masalan, DHL kompaniyasi Germaniyada 6 100 ta elektr velosiped, 13 500 ta elektr uch g‘ildirakli transport vositasi va 23 000 ta elektr yetkazib berish furgonlarini joriy etgan. Natijada, 2022 yilda kompaniya karbonat angidrid emissiyasini 1 million tonnaga kamaytirishga erishgan. Shuningdek, elektr transport vositalari shahar muhitida "oxirgi mil" yetkazib berish jarayonida an’anaviy dizel transport vositalariga nisbatan 60% tezroq va samaraliroq bo‘lishi aniqlangan. Bu esa nafaqat ekologik, balki iqtisodiy jihatdan ham foydali hisoblanadi. 3. Yashil logistikaning yashil iqtisodiyotga ta’siri Yashil logistika yashil iqtisodiyotning ajralmas qismidir. U atrof-muhitni muhofaza qilish, resurslardan samarali foydalanish va chiqindilarni kamaytirish orqali iqtisodiy barqarorlikka erishishga xizmat qiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, yashil logistika amaliyotlari korxonalarning barqaror rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, ularning raqobatbardoshligini oshiradi va yangi bozor imkoniyatlarini yaratadi. Bundan tashqari, yashil logistika aylanma iqtisodiyot tamoyillarini qo‘llab- quvvatlaydi, ya’ni mahsulotlar va materiallarni qayta ishlash, qayta foydalanish va chiqindilarni minimallashtirish orqali resurslardan samarali foydalanishni ta’minlaydi. Xulosa: Yashil logistika va ekologik toza transport vositalari atrof-muhitni muhofaza qilish, iqtisodiy samaradorlikni oshirish va barqaror rivojlanishni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Ular orqali korxonalar nafaqat ekologik, balki iqtisodiy va ijtimoiy foyda ham oladilar. Shu bois, logistika sohasida yashil Выпуск журнала №-26 Часть–2_ Май –2025 15 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT texnologiyalarni joriy etish va ekologik toza transport vositalaridan foydalanishni kengaytirish zarur. Bu nafaqat korxonalar, balki jamiyat va atrof-muhit uchun ham foydalidir. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Чекулаева, К. (2024). РОЛЬ УПРАВЛЕНИЯ КОРПОРАТИВНОЙ СОЦИАЛЬНОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТИ В РАЗВИТИИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ. Экономическое развитие и анализ, 2(8), 448-457. 2. Ашурова, Н., Чекулаева, К., & Ачилов, М. (2025). АНАЛИЗ ЗАРУБЕЖНОГО ОПЫТА МОДЕЛЕЙ КСО: РОЛЬ БИЗНЕСА В ПРЕОДОЛЕНИИ ГЛОБАЛЬНЫХ КРИЗИСОВ. Передовая экономика и педагогические технологии, 2(1), 248-261. 3. Ашурова, Н., & Чекулаева, К. (2024). ОСНОВЫ МЕТОДОЛОГИИ УПРАВЛЕНИЯ КОРПОРАТИВНОЙ СОЦИАЛЬНОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТИ ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ. Экономическое развитие и анализ, 2(9), 234-242. 4. Ашурова, Н., & Чекулаева, К. (2024). РОЛЬ СОЦИАЛЬНОГО ПАРТНЕРСТВА В СОВЕРШЕНСТВОВАНИИ НАЛОГОВОЙ ПОЛИТИКИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН. Передовая экономика и