ZAMONAVIY YOSHLARNING IJTIMOIY MOSLASHUVDAGI ASOSIY MUAMMOLARI VA ULARNING SABABLARI

Аннотация

Ushbu ilmiy maqola zamonaviy yoshlarning ijtimoiy moslashuv jarayonida duch keladigan asosiy muammolarini kompleks tarzda tadqiq etadi. Tadqiqotda psixologik, ijtimoiy, madaniy va texnologik omillarning yoshlar ijtimoiylashuviga ta'siri tahlil qilingan.Tadqiqotda retrospektiv tahlil usuli qo'llanilib, so'nggi 10 yil ichida nashr etilgan 15 ta ilmiy manba tahlil qilingan. Natijalar shuni ko'rsatadiki, yoshlarning ijtimoiy moslashuvi murakkab ko'p omilli jarayon bo'lib, uning samaradorligini oshirish uchun psixologik yordam, ta'lim islohoti va avlodlararo hamkorlikni kuchaytirish zarur. Kalit so‘zlar: yoshlar, ijtimoiy moslashuv, psixologik stress, ijtimoiy tarmoqlar, avlodlararo tafovut. Kirish (Introduction) Zamonaviy davrda yoshlarning ijtimoiy moslashuvi murakkab va ko‘p omilli jarayon hisoblanadi. Globalizatsiya, texnologik taraqqiyot, madaniy o‘zgarishlar va iqtisodiy noaniqliklar yoshlarning jamiyatga integratsiyasiga jiddiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Ushbu tadqiqotning maqsadi – zamonaviy yoshlar duch keladigan moslashuv muammolarini aniqlash va ularning asosiy sabablarini tahlil qilishdir. Tadqiqot quyidagi savollarga javob berishga qaratilgan: 1. Yoshlarning ijtimoiy moslashuvidagi eng keng tarqalgan muammolar qanday? 2. Bu muammolarning psixologik, ijtimoiy va madaniy sabablari nimalardan iborat? 3. Muammolarni bartaraf etish uchun qanday choralar ko‘rilishi mumkin? Выпуск журнала №-26 Часть–2_ Май –2025 267 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Zamonaviy jamiyatda yoshlarning ijtimoiy moslashuvi murakkab va ko‘p qirrali jarayon hisoblanadi. Texnologiyaning rivojlanishi, globalizatsiya, madaniy o‘zgarishlar va ijtimoiy-iqtisodiy omillar yoshlarning hayotga moslashishida yangi muammolarni keltirib chiqaradi. Ushbu maqolada zamonaviy yoshlarning ijtimoiy moslashuvidagi asosiy muammolari va ularning sabablari ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qilinadi. Metodologiya (Methods) Tadqiqotda retrospektiv tahlil usuli qo‘llanilib, so‘nggi 10 yil ichida nashr etilgan 15 ta ilmiy maqola, xalqaro hisobotlar va ijtimoiy psixologiyaga oid asarlar tahlil qilingan. Ma’lumotlarni tizimlashtirish uchun tematik kodlash usuli qo‘llanildi. Tadqiqot namunasiga quyidagilar kiritildi: Psixologik muammolar (stress, FOMO, o‘zini qadrlash pasayishi) Ijtimoiy omillar (virtual qaramlik, avlodlararo tafovut) Iqtisodiy va ta’limiy omillar (ishsizlik, ta’lim tizimidagi kamchiliklar) Zamonaviy jamiyatda yoshlarning ijtimoiy moslashuvi murakkab va ko‘p qirrali jarayon hisoblanadi. Texnologiyaning rivojlanishi, globalizatsiya, madaniy o‘zgarishlar va ijtimoiy-iqtisodiy omillar yoshlarning hayotga moslashishida yangi muammolarni keltirib chiqaradi. Ushbu maqolada zamonaviy yoshlarning ijtimoiy moslashuvidagi asosiy muammolari va ularning sabablari ilmiy adabiyotlar asosida tahlil qildik va shunday xulosaga keldik: 1. Ijtimoiy Moslashuvning Asosiy Muammolari Yoshlar orasida stress, tushkunlik va kayfiyat buzilishlari keng tarqalgan muammolardan hisoblanadi. Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, 15-29 yoshdagilarda o‘z joniga qasd qilish ikkinchi o‘lim sababi hisoblanadi. Bu holat, asosan, muvaffaqiyat talablari, ijtimoiy taqqoslash va mustaqillik o‘rnatishdagi qiyinchiliklar bilan bog‘liq. Internet va ijtimoiy tarmoqlarning haddan tashqari ishlatilishi yoshlarning haqiqiy ijtimoiy aloqalarni yo‘qotishiga olib keladi. Alon (2020) tadqiqotiga ko‘ra, ko‘p vaqtini onlayn o‘tkazuvchi yoshlarda ijtimoiy izolyatsiya va kommunikativ qobiliyatning pasayishi kuzatiladi. Выпуск журнала №-26 Часть–2_ Май –2025 268 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Ishsizlik va kasb tanlashdagi qiyinchiliklar yoshlarni ijtimoiy jihatdan noqulay holatga soladi. Xususan, rivojlanayotgan mamlakatlarda yuqori malakali yoshlarning ish topa olmasligi ularning jamiyatda o‘rnini topishini qiyinlashtiradi Zamonaviy yoshlar an‘anaviy qadriyatlar bilan yangi global tendentsiyalar o‘rtasida qoladi. Bu avlodlararo tushunmovchiliklarga olib keladi (Erikson, 1968). Masalan, ota-onalarning kutgan hayot yo‘li bilan yoshlarning shaxsiy intilishlari o‘rtasidagi ziddiyat ularning ijtimoiy moslashuvini qiyinlashtiradi. Natijalar (Results) 1. Psixologik Muammolar Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, zamonaviy yoshlar orasida psixologik muammolar eng keng tarqalgan ijtimoiy moslashuv to'siqlaridan hisoblanadi: Ruhiy tushkunlik va depressiya: Jahon Sog'liqni Saqlash Tashkiloti a) (JSST, 2021) ma'lumotlariga ko'ra, 15-29 yosh oralig'idagi shaxslarda o'z joniga qasd qilish holatlari ikkinchi o'lim sababi bo'lib, bu ko'rsatkich ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlarda yuqori. FOMO (Fear of Missing Out) sindromi: Ijtimoiy tarmoqlarga haddan b) tashqari bog'liq bo'lgan yoshlarning 40% "boshqalarning hayoti yaxshiroq" degan his- tuyg'uga beriladi 2. Ijtimoiy Omillar Ijtimoiy moslashuvga ta'sir etuvchi asosiy omillar qatoriga quyidagilar kiradi: Virtual qaramlik: Kuniga 5 soatdan ortiq vaqtini ijtimoiy tarmoqlarda a) o'tkazuvchi yoshlarda haqiqiy munosabatlar qurish qobiliyati 30% ga kamayg