KICHIK MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARNI O’QISH VA O’YIN FAOLIYATIDAGI QIZIQISHLARI

Аннотация

В статье рассматриваются интересы детей младшего школьного возраста и их важная роль в личностном развитии. Через интересы дети познают окружающий мир, повышают мотивацию к обучению и развивают творческие способности. Анализируются факторы, влияющие на Выпуск журнала №-26 Часть–2_ Май –2025 273 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT формирование интересов: семейная среда, образовательный процесс, подход учителя. Kalit so'z: Kichik maktab yoshi, bolalar qiziqishlari, shaxsiy rivojlanish, ijodiy tafakkur, o'quv motivatsiyasi, pedagogik yondashuv, ijtimoiy muhit, ta’lim psixologiyasi. Key words : Primary school age, children's interests, personal development, creative thinking, learning motivation, pedagogical approach, social environment, educational psychology. Ключевое слова: Младший школьный возраст, интересы детей, личностное развитие, творческое мышление, учебная мотивация, педагогический подход, социальная среда, психология образования. Kichik maktab yoshidagi bolalarning qiziqishlari Inson hayotida har bir rivojlanish davri o‘ziga xos psixologik va pedagogik xususiyatlarga ega. Kichik maktab yoshi (6–10 yosh) esa bola shaxsining asosiy xususiyatlari shakllana boshlaydigan, bilim olish jarayoni faol boshlanadigan muhim bosqich hisoblanadi. Bu davrda bolalar atrof-muhitga nisbatan katta qiziqish bilan qaraydilar, turli faoliyat turlarini sinab ko‘rishga intiladilar. Aynan shu yillarda shakllanadigan qiziqishlar ularning kelajakdagi shaxsiy rivojlanishiga, ijtimoiy faoliyatiga va kasb tanlashiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Bolalarning qiziqish tushunchasi va uning ahamiyati Qiziqish – bu bolaning ongli faoliyatini belgilovchi, ichki ehtiyojidan kelib chiqadigan hissiy-ruhiy holatdir. Psixologlar fikriga ko‘ra, qiziqish bola faoliyatining boshlang‘ich nuqtasidir. Qiziqish mavjud bo‘lgan joyda o‘rganish oson, bilimlar esa mustahkam bo‘ladi. Kichik maktab yoshidagi bolalar uchun esa qiziqish nafaqat bilim olishda, balki muloqot qilishda, ijodkorlikda, xarakter shakllanishida ham asosiy omil sanaladi. Qiziqishlarning turlari va yo‘nalishlari Kichik maktab yoshidagi bolalarda quyidagi asosiy qiziqish turlari kuzatiladi: 1. O‘yin faoliyatiga qiziqishO‘yinlar bu yoshdagi bolalar uchun nafaqat ko‘ngilochar mashg‘ulot, balki dunyoni o‘rganish vositasidir. Rolli o‘yinlar (“do‘ktor”, Выпуск журнала №-26 Часть–2_ Май –2025 274 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT “o‘qituvchi”, “sotuvchi”) orqali bolalar kattalar dunyosini o‘zlashtiradilar. O‘yin davomida ularning muloqot ko‘nikmalari, liderlik qobiliyati va ijodiy tasavvuri rivojlanadi. 2. Tabiatga va fanlarga qiziqish Bolalar jonivorlar, o‘simliklar va tabiat hodisalariga katta qiziqish bilan qaraydilar. Ular oddiy hodisalarni izohlashga harakat qiladilar, tajriba o‘tkazishga qiziqadilar. Bu – kelajakdagi ilm-fan asoslarini shakllantirishga xizmat qiladi. 3. Ijodiy faoliyatga qiziqish Bu yoshdagi bolalar rasm chizish, qo‘shiq aytish, she’r yodlash, qo‘l mehnati bilan shug‘ullanishga qiziqadilar. Ushbu faoliyatlar bolaning o‘zini ifoda etishiga, ichki dunyosini boyitishiga imkon beradi. 4. O‘qish va ertaklarga qiziqish Bolalar hikoyalar, ertaklar, sarguzasht kitoblar orqali o‘z fantaziyasini kengaytiradilar. Agar o‘qituvchi va ota-ona bu qiziqishni to‘g‘ri qo‘llab-quvvatlasa, bu hayot davomida o‘qishga bo‘lgan muhabbatni shakllantiradi. 5. Axborot texnologiyalariga qiziqish Bugungi kunda bolalar texnika va gadjetlarga erta yoshdan qiziqadilar. Bu qiziqish salbiy va ijobiy tomonga yo‘nalishi mumkin, shuning uchun ota-ona va o‘qituvchilarning nazorati muhim. Qiziqishlar shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar Qiziqishlar tasodifiy shakllanmaydi. Ular quyidagi omillar asosida rivojlanadi: Oila muhiti: Ota-onaning bolaga e’tibori, ko‘rsatgan namunasi va rag‘batlantirishi bola qiziqishining shakllanishida asosiy rol o‘ynaydi. Maktab muhiti: O‘qituvchining darsni qanday olib borishi, bolani qanday rag‘batlantirishi ularning o‘quv motivatsiyasini belgilaydi. Do‘stlar va jamiyat: Bolaning yaqin do‘stlari, o‘yin muhitidagi tajribalari yangi qiziqishlarning paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Axborot manbalari: Televizor, internet, bolalar uchun mo‘ljallangan dasturlar – bular ham bolaning qiziqishiga ta’sir etadi. Qiziqishlarni rivojlantirishda ota-ona va o‘qituvchi roli Qiziqishlar tabiiy jarayon sifatida paydo bo‘lsa-da, uni to‘g‘ri yo‘naltirish kerak. Bu borada quyidagi tavsiyalar muhim: Bolaning savollariga sabr bilan javob berish. Выпуск журнала №-26 Часть–2_ Май –2025 275 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Uning sevimli mashg‘ulotlariga vaqt ajratish. Biror narsaga qiziqayotganini sezgan zahoti unga mos kitoblar, o‘yinlar, tajribalar taklif qilish. Yutuqlarini rag‘batlantirish, tanqid qilmaslik. Shaxsiy qiziqishlar va o‘zini anglashning boshlanishi Kichik maktab yoshidagi davr bola ongida "men kimman?", "nima menga yoqadi?", "nimaga qiziqaman?" kabi dastlabki savollar paydo bo‘ladigan bosqichdir. Bu davrda bola o‘z qiziqishlari orqali o‘zini anglashga, shaxsiy identifikatsiyani shakllantiri