Систематичность и преемственность компетенций будущих преподавателей технологических дисциплин

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье проанализированы определения компетенция, базовых, профессиональных и специальных компетенций, базовая компетенция, раскрыты их содержание и сущность, а также изложены профессиональная соображения по обеспечению системности и компетенция, специальная компетенция, преемственности базовых, профессиональных и компетентность, специальных компетенций будущих учителей преемственность, технологического образования. системность, квалификационные требования, проектирование, моделирование, программирование. O‘zbekiston Respublikasida oliy ta’limni tizimli isloh qilishning ustuvor yo‘nalishlarini belgilash, zamonaviy bilim va yuksak ma’naviy-axloqiy fazilatlarga ega, mustaqil fikrlaydigan yuqori malakali kadrlar tayyorlash jarayonini sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarish, oliy ta’limni modernizatsiya qilish, ilg‘or ta’lim texnologiyalariga asoslangan holda ijtimoiy soha va iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirish maqsadida “Xalqaro tajribalardan kelib chiqib, oliy ta’limning ilg‘or standartlarini joriy etish, jumladan, o‘quv dasturlarida nazariy bilim olishga yo‘naltirilgan ta’limdan amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishga yo‘naltirilgan ta’lim tizimiga bosqichma-bosqich o‘tish; oliy ta’limning investitsiyaviy jozibadorligini oshirish, xorijiy ta’lim va ilm-fan texnologiyalarini jalb etish”. kabi bugungi kunning eng dolzarb masalalari alohida qayd etib o‘tgan edi [1]. Zamonaviy jamiyatda olib borilayotgan islohotlar ta’lim tizimiga nisbatan yangi yondashuv va yuksak talablarni ilgari surmoqda. Bu talablar doirasida ishlab chiqarish sohasidagi kuchayib borayotgan raqobatga bardosh bera oladigan, keskin texnologik va ijtimoiy o‘zgarishlarga moslasha oladigan, mehnat bozori ehtiyojlariga mos, yuqori malakali mutaxassislarni shakllantirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Xususan, “O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim davlat ta’lim standartlari”da texnologik ta’lim yo‘nalishida tahsil olayotgan bo‘lajak o‘qituvchilarga nisbatan qo‘yilayotgan yangi va yuqori talablar ularning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishni taqozo etadi. Shu munosabat bilan, mazkur yo‘nalishda pedagogik shart-sharoitlarni yaratish, samarali mexanizmlar va metodlarni ishlab chiqish, ilg‘or axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini tatbiq etishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Fan va texnologiyalar sohasida sodir bo‘layotgan jadal taraqqiyot esa oliy ta’lim muassasalarida talabalarni zamonaviy texnika va texnologiyalarga tayyorlashda ta’lim mazmuni, shakllari va uslublarini tubdan yangilashni taqozo qilmoqda [2]. Natijada ta’lim tizimiga yangi davlat ta’lim standartlari va milliy o‘quv dasturlari joriy qilinmoqda. Bu holat o‘z navbatida bo‘lajak mutaxassislarga qo‘yilayotgan talablarning oshishiga olib kelmoqda. Shu bois, zamonaviy jamiyat nafaqat o‘quvchilarga zarur bilimlarni yetkazishga qodir, balki ijodiy salohiyatini namoyon eta oladigan, tashabbuskor mutaxassislarni ko‘rishni istaydi. Hozirgi kunda davlat va jamiyat taraqqiyoti uchun xizmat qiluvchi asosiy kasb egalaridan 371 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 1 (2025) / ISSN 2181-1415 biri – bu o‘qituvchidir. Chunki aynan o‘qituvchi kelajakdagi malakali kadrlarni tayyorlovchi yetakchi kuch hisoblanadi. Shu sababli, mamlakatimizdagi har bir ta’lim muassasasi va har bir fan o‘qituvchisi zamon talablariga javob bera oladigan, bilimli, kasbiy raqobatbardosh mutaxassislarni tayyorlab berish mas’uliyatini zimmasiga olgan. Xususan, texnologik ta’lim yo‘nalishida faoliyat yuritayotgan o‘qituvchilar ham davlat va jamiyat taraqqiyotida munosib hissa qo‘shmoqdalar. Texnologik ta’lim mashg‘ulotlarida esa “yaratish” va “ta’mirlash” faoliyatiga yo‘naltirilgan bilimlar, amaliy ko‘nikmalar, malakalar hamda kasbiy kompetensiyalar shakllantiriladi. Bu yo‘nalish ishlab chiqarish va ilm-fanni birlashtiruvchi ko‘prik vazifasini bajaradi hamda o‘quvchilarni tadbirkorlikka yo‘naltirish imkonini beradi. Texnologik ta’lim o‘qituvchisi esa o‘quvchilarning o‘z hayotlarida munosib o‘rin egallashlariga, ularning shaxsiy qobiliyatlaridan kelib chiqib kasb-hunar tanlashlarida muhim yo‘nalish beruvchi sifatida harakat qiladi. “Bо‘lаjаk tехnоlоgiya fani о‘qituvсhilаrigа qо‘уilаdigаn mаlаkа tаlаbаlаrida, tехnоlоgik tа’lim уо‘nаlishi bо‘уiсhа bаkаlаvrlаrning tаууоrgаrlik dаrаjаsigа qо‘уilаdigаn umumiу tаlаblаrda: tаlаbаlаrning ilmiу vа dunуоviу bilimlаrgа еgа bо‘lishi; ijtimоiу muаmmоlаr vа jаrауоnlаrni tаhlil qilа оlishi; о‘z tаriхini bilishi, mа’nаviу, milliу vа umuminsоniу qаdriуаtlаr mаsаlаlаri уuzаsidаn о‘z fikrini bауоn qilishi” [3]; vа ilmiу аsоslау оlishi; tаbiаt vа jаmiуаt rivоjlаnishi hаqidаgi bilimlаrni еgаllаshi hаmdа о‘z kаsb fаоliуаtidа fоуdаlаnа bilishi; insоnning bоshqа insоngа, jаmiуаtgа, аtrоf-muhitgа bо‘lgаn munоsаbаtini bеlgilоvсhi huquqiу vа mа’nаviу mеzоnlаrni bilishi; ахbоrоtni уig‘ish, sаqlаsh, qауtа ishlаsh, uzаtish vа ulаrdаn fоуdаlаnishni bilishi, о‘z kаsbiу fаоliуаtidа mustаqil аsоslаngаn qаrоrlаr qаbul qilа оlishi; еlе