IMKONIYATI-CHEKLANGAN-YOSHLARDA-JISMONIY-FAOLIYATNING-PSIXOLOGIK-JIHATLARINI-TAHLIL-QILISH

Аннотация

Imkoniyati cheklangan fuqarolar uchun sog‘lom turmush tarzini shakllantirish muammosi bugungi kunda juda dolzarbdir. Nogironlik muammosi global miqyosda va dunyoning har qanday davlati uchun juda muhimdir. Ushbu maqolada imkoniyati cheklanganlar orasida sog‘lom turmush tarzini targ‘i qilish yo‘l-yo‘riqlari va tamoyillari borasida ilmiy ma’lumotlar keltirilgan. Bundan tashqari mazkur shaxslarning salomatligida jismoniy tarbiya va sportning ahamiyati xususida muhim xulosalar bayon etilgan. Kalit so‘zlar: Jismoniy tarbiya, jismoniy faollik, sog‘lom turmush tarzi, badantarbiya, sport tashviqoti, imkoniyati cheklangan shaxslar. Nogironligi bo‘lgan fuqarolar uchun sog‘lom turmush tarzini shakllantirish muammosi bugungi kunda juda dolzarbdir. XXI asrning boshlarida biz dunyoda ekologik vaziyatning yomonlashishi, kasallanish va shikastlanishning yuqori darajasi tufayli nogironlar soni ortib borayotganini tan olishimiz kerak. Hozirgi vaqtda ularning jamiyatda ijtimoiy moslashuvi muammosi juda dolzarbdir. Aholining salomatligi va mehnat qobiliyati shubhasiz davlatning asosiy qadriyati, jamiyatning izchil rivojlanishini ta’minlovchi salohiyatdir. Demak, davlat va jamiyatning nogironlarga munosabatidan jamiyat va uning keyingi rivojlanish yo‘nalishini baholash uchun foydalanish mumkin. Nogironlik muammosi global miqyosda va dunyoning har qanday davlati uchun juda muhimdir. U har doim insoniyatga hamroh bo‘lgan va kelajakda ham shunday bo‘lib qoladi, chunki sivilizatsiya rivoji bilan jarohatlar va kasalliklar bilan kechadigan texnogen falokatlar, kasalliklar, tabiiy ofatlar va qurolli to‘qnashuvlar soni ko‘payib bormoqda. Xalqimizning “Tani soglik - tuman boylik” degan naqliga amal qilgan holda aytish joizki, eng to‘g‘ri yo‘l - bu yoshlami jismoniy tarbiya va sportga yo‘naltirishdir. Agar yosh avlod bo'sh vaqtini sportga bag‘ishlasa, demak, u vaqtini o‘zining ezguniyatlarini ro‘yobga chiqarishga bag‘ishlaydi degani. Yosh avlodning tani sog‘lom bo‘lgani sayin uning aqli va tafakkurlash qobiliyati tiniqlashadi, ya’ni ma’naviy pok va jismonan baquwat avlod tarbiyalangan bo‘ladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlari va akademik Yu.P.Lisitsinning ilmiy tadqiqotlariga asosan inson sog‘lig‘i quyidagi omillarga: turmush tarziga - 55%, irsiyat (nasi) omillariga - 18%, atrof-muxit (ekologiya) omillariga - 17% va sogiiqni saqlash ishlarining ahvoliga - 10% bogliq ekanligi 95 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference aniqlangan. Demak, soglom turmush tarzini shakllantirish, ya’ni zararli odatlardan holi bolish va sport bilan doimiy shug‘ullanish holatlari inson salomatligini asrashda asosiy omillardan biri bolib hisoblanar ekan. Ilmiy texnika taraqqiyoti sharoitida kishilarning mehnat vazifalari o‘zgarib turadi. Bunda jismoniy mehnat kamayib, aqliy mehnat ko‘payib boradi. Shu boisdan jismoniy tayyorgarlikka boigan talab oshib boradi. Hozirgi paytlarda gazeta sahifalarida tibbiyot xodimlari "gipodinamiya", ya’ni jismoniy mashqlar, jismoniy mehnat, faol harakat insoniyat faoliyatida kundan-kunga kamayib borayotganligi haqida tashvishlanib gapirmoqdalar. Bu esa o‘z navbatida asr kasalligi - yurak-tomir kasalligining yildan-yilga ortishiga sabab bolmoqda. Shifokorlar fikricha, bu kasallikning oldini olishning zaruriy vositalaridan biri ko‘proq harakat qilish va jismoniy mashqlar bilan shug'ullanishdir, yana "tabiatning sogiomlashtirish kuchlari" dan unumli foydalana olish ham katta ahamiyatga ega. Jismoniy imkoniyati cheklangan bolalar orasida kuchli zakovat egalari, ma’naviy boy, ilmiy salohiyatini oshirishga hayotda o‘z o‘mini topishga harakat qilayotgan yoshlar ko‘plab topiladi. Qo‘l-oyoqsiz, ko‘zi yoki organizmning qaysidir a’zosi ishlamasada, kuchli asar yoki she’r yozadigan, kompyuter, televizor sozlash yoki me’yoriga yetkazib kuy yaratadigan yoshlarimizni ko‘plab uchratamiz. To‘rt muchasi sog‘ bo‘la turib oilasiga, mahallasiga, jamiyatga foydadan ko'ra ko‘proq ziyon keltiradigan ma’naviy qashshoq yoshlami ham uchratishimiz mumkin. Respublikamiz mustaqillikka erishgandan so‘ng, nogironlar sportiga katta e’tibor berilmoqda. Nogiron sportchilarimiz Osiyo hamda jahon musobaqalarida yaxshi natijalarga erishib, O‘zbekiston bayrog‘ini yuqori ko‘tarishmoqda. Keyingi yillarda nogironlar sporti sohasida erishilgan yutuqlarda Prezidentimiz I.A.Karimovning hissasi kattadir. Nogironlar o‘rtasida jismoniy tarbiya va sportni muntazam rivojlantirish hamisha Prezident va davlatimiz diqqat markazida turibdi. “Sogiom avlod uchun” nodavlat dasturi, Prezident farmoni va boshqa bir qator hukumat qarorlari nogironlar sportining rivojlanish maydonini kengaytirmoqda. Nogiron bolalaming biror mashg‘ulot bilan uzoq vaqt va muntazam shug‘ullanishi natijasida mushaklarda yuzaga keladigan o‘zgarishlar morfologik va biokimyoviy xususiyatlar bilan belgilanadi. Organizmdagi moddalar almashinuvi jarayoni bajarilayotgan ish darajasiga moslashadi. Mustaqil 0 ‘zbekiston Resupublikasinin