O'ZBEKISTONDA AUDITNING XALQARO STANDARTLARINI QO'LLASHNI TAKOMILLASHTIRISH (AT "XALQ BANKI" MISOLIDA)

Аннотация

This article examines the practice of applying international auditing standards in the Republic of Uzbekistan and ways to improve it, using the JSC "Xalq Banki" as a case study. The research determines the level of compliance of our country's audit system with international standards, identifies existing problems, and outlines solutions. The practical aspects of implementing 155 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference international auditing standards in the banking sector and issues of increasing transparency and reliability of financial reporting are analyzed. Furthermore, specific proposals for the full implementation of international auditing standards have been developed. Keywords: Audit, international auditing standards, banking sector, JSC "Xalq Banki", financial reporting, audit quality, audit methodology, international experience. Jahon iqtisodiyotining globallashuvi sharoitida auditning xalqaro standartlarini joriy etish moliyaviy hisobotlarning shaffofligi va ishonchliligini ta'minlashning muhim omili hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasida bozor iqtisodiyoti tamoyillarining chuqurlashuvi, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va xalqaro moliya bozorlariga integratsiyalashuv jarayonlari auditning xalqaro standartlarini joriy etishni taqozo etmoqda. O'zbekiston iqtisodiyotining muhim tarmog'i sifatida bank sektori, ayniqsa davlat banklari faoliyatida auditning xalqaro standartlarini qo'llash alohida ahamiyat kasb etadi. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-fevraldagi "Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o'tish bo'yicha qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida"gi PQ-4611-son qarori mamlakatimizda audit sohasini xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish yo'lidagi muhim qadam bo'ldi [1]. Mazkur qarorga ko'ra, davlat ishtirokidagi korxonalar, tijorat banklari va sug'urta tashkilotlari 2021-yildan boshlab moliyaviy hisobotlarini xalqaro standartlar asosida tayyorlashlari belgilangan. Ushbu maqolada AT "Xalq banki" misolida O'zbekistonda auditning xalqaro standartlarini qo'llash amaliyoti va uni takomillashtirish yo'llari o'rganilgan. Tadqiqotning maqsadi auditning xalqaro standartlarini qo'llashning joriy holatini baholash, mavjud muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Metodologiya va adabiyotlar tahlili Ushbu tadqiqot jarayonida asosan ikkilamchi ma'lumotlar tahlili metodologiyasi qo'llanilgan. Tadqiqot doirasida O'zbekiston Respublikasining audit faoliyatiga oid normativ-huquqiy hujjatlari, xalqaro audit standartlari, ilmiy adabiyotlar, AT "Xalq banki"ning yillik hisobotlari va boshqa manbalar o'rganilgan. Karimov va boshqalar (2022) o'z tadqiqotlarida O'zbekiston banklarida xalqaro audit standartlarini joriy etish bilan bog'liq muammolar va imkoniyatlarni tahlil qilgan. Ularning fikricha, O'zbekiston bank tizimida xalqaro audit standartlarini to'liq joriy etishning asosiy to'siqlari quyidagilardan iborat: 156 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference malakali kadrlar yetishmasligi, milliy qonunchilik bazasi va xalqaro standartlar o'rtasidagi nomutanosibliklar, shuningdek audit jarayonlarining raqamlashtirish darajasi pastligi [2]. Ikramov va Ahmadjonova (2021) o'z ishlarida O'zbekiston bank sektorida xalqaro audit standartlarini joriy etish bo'yicha chet el tajribasini o'rganish natijalarini taqdim etgan. Mualliflarning ta'kidlashicha, rivojlangan mamlakatlar tajribasi O'zbekiston sharoitiga to'g'ridan-to'g'ri tatbiq etilishi mumkin emas, balki milliy xususiyatlarni inobatga olgan holda moslashtirilishi lozim [3]. Xorijiy tadqiqotchilardan Popova va boshqalar (2023) O'zbekistonda xalqaro audit standartlarini joriy etish jarayonini tahlil qilib, audit sifatini oshirish uchun professional auditorlar malakasini oshirish, audit metodologiyasini takomillashtirish va raqamli texnologiyalarni keng joriy etish zarurligini ta'kidlaydilar [4]. Xalqaro Audit va Ishonch Berish Standartlari Kengashi (IAASB) tomonidan ishlab chiqilgan auditning xalqaro standartlari (ISA) mamlakatlar o'rtasida audit amaliyotini uyg'unlashtirish va moliyaviy hisobotlarning ishonchliligini ta'minlash maqsadida yaratilgan [5]. Jahon banki (2022) ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekistonda auditning xalqaro standartlarini joriy etish darajasi so'nggi yillarda sezilarli darajada oshgan bo'lsa-da, hali ham rivojlangan mamlakatlar ko'rsatkichlaridan ortda qolmoqda [6]. AT "Xalq banki"ning 2022-2023-yillardagi moliyaviy hisobotlari tahlili shuni ko'rsatadiki, bank xalqaro standartlarga muvofiq audit o'tkazish yo'lida sezilarli ishlarni amalga oshirgan, ammo hali ham to'liq muvofiqlikka erishilmagan [7]. Natijalar va muhokama Tadqiqot natijalariga ko'ra, AT "Xalq banki"da auditning xalqaro standartlarini joriy etish jarayoni quyidagi asosiy yo'nalishlarda olib borilmoqda: Birinchidan, bank moliyaviy hisobotlarini Moliyaviy Hisobotlarning Xalqaro Standartlari (IFRS) asosida tayyorlashga o'tgan. Bu jaray