ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ КОРХОНАЛАРИДА ИНВЕСТИЦИЯ ЛОЙИҲАЛАРИНИ ИШЛАБ ЧИҚИШ ВА БОШҚАРИШДА ИЛҒОР ХОРИЖ ТАЖРИБАСИ

Аннотация

Инвестиция лойихаларини ишлаб чиқиш ва унда хориж тажрибасини мунтазам қўллаш хозирги давр талаби бўлиб бу миллий иқтисодиётни ривожлантиришнинг ахамиятли жихатларидан бири хисобланади. Қуйидаги мақола эса Ўзбекистон ва Ўзбекистон сингари жадал ривожланиб келаётган хорижий давлатлар инвестиция лойихаларини шакллантириш ва инвестициялар жалб этиш тажрибаси кўриб чиқилган. Калит сўзлар: инвестиция, лойиха бошқаруви, инвестиция лойихаси. Глобал ўзгаришлар шароитида миллий иқтисодиётни ривожлантириш барча давлатларнинг асосий муаммоси бўлиб турган шароитда, мавжуд иқтисодий имкониятлардан самарали фойдаланган ҳолда иқтисодий барқарорликни таъминлашга эришиш муҳим аҳамият касб этади. Айниқса, Ўзбекистон сингари иқтисодиётини ривожланаётган давлатларда ресурслардан максимал даражада самарали фойдаланиш долзарб масаладир. Жаҳон мамлакатларининг иқтисодий ҳолатини таҳлил қиладиган бўлсак, ривожланган ва ривожланаётган иқтисоидётга эга давлатларнинг кўпчилигида ушбу соҳа ривожланган. 1 жадвал. Тўқимачилик ва кийим-кечак (ишлаб чиқаришда ЯИМда қўшилган қийматнинг улуши %)1 Мамлакат 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 № номи 1 Албания 30,08 32,08 32,39 33,74 34,88 36,58 36,39 36,39 8,37 8,18 8,60 7,92 6,94 5,21 4,93 3,98 2 Аргентина 3 Болгария 13,40 12,93 11,43 10,51 9,83 10,05 9,45 9,45 9,99 9,99 9,99 9,99 9,99 9,99 9,99 9,99 4 Хитой 5 Индонезия 11,32 10,22 10,89 11,99 12,51 12,88 12,88 12,88 34,74 34,11 31,98 32,81 31,55 36,43 36,43 36,43 6 Шри-Ланка 16,93 18,42 10,70 12,78 12,89 12,62 11,25 11,28 7 Мўғулистон 15,13 16,06 15,19 15,49 14,77 14,73 14,44 14,44 8 Португалия 1 https://data.worldbank.org/indicator/NV.MNF.TXTL.ZS.UN Жаҳон Банкининг маълумотлари асосида муаллиф томонидан тузилди. (Мурожаат санаси 22.12.2022 йил) 65 ` 9 Тунис 19,57 19,21 17,59 17,59 17,59 17,59 17,59 17,59 10 Туркия 17,79 17,74 17,20 16,89 16,43 16,32 17,01 16,09 11 Ўзбекистон 17,87 17,59 18,35 18,10 17,74 15,28 13,22 13,22 12 Россия 1,88 1,75 1,66 1,75 1,90 1,72 1,69 1,69 7,30 3,84 3,71 3,78 2,76 3,94 3,90 3,90 13 Қирғизистон 14 Қозоғистон 0,92 0,90 0,94 0,90 0,92 0,85 0,88 х 1 расм. Ўзбекистоннинг асосий савдо ҳамкорларининг тўқимачилик ва кийим-кечак (ишлаб чиқаришда ЯИМда қўшилган қийматнинг улуши %) таҳлили2 Юқоридаги жадвал ва расм маълумотларидан кўришимиз мумкинки, тўқимачилик ва кийим-кечак ишлаб чиқариш саноати бўйича Ўзбекистоннинг иқтисодий кўрсаткичлари ўртача 10% дан юқори. Асосий иқтисодий ҳамкорларимиз билан солиштирганимизда бизнинг фоиздаги кўрсаткичларимиз Туркия давлатининг кўрсаткичларига деярли тенг ва Хитой давлатидан юқорироқда. Лекин ушбу давлатларинг ЯИМ ҳажми билан Ўзбекистонинг ЯИМ кўрсаткичини реал нархларда солиштирсак бизнинг кўрсаткичларимиз қуйироқда эганлигига гувоҳ бўламиз. Шунингдек, қўшни мамлакатлар иқтисодиётини таҳлил қилганимизда кўришимиз мумкинки, ушбу давлатларда енгил саноат ва тўқимачилик соҳалари мамлакат эҳтиёжини қондириш учун етарли эмас ва бу бизга қўшимча талабни юзага келтиради. Натижада мамлакатимизда ишлаб чиқарилаётган енгил саноат ва тўқимачилик маҳсулотларини экспорт қилиш имконияти ошади. Енгил саноатнинг хорижий давлатлар ялпи ички маҳсулоти жами ҳажмидаги улушини таҳлил қилиб кўрадиган бўлсак, баъзи давлатларда тўқимачилик саноати 2 https://data.worldbank.org/indicator/NV.MNF.TXTL.ZS.UN Жаҳон Банкининг маълумотлари асосида муаллиф томонидан тузилди. (Мурожаат санаси 22.12.2022 йил) 66 ` маҳсулотларига бўлган ички талабни қондириш ва экспорт қилиш имкониятига эга эканлигини кўришимиз мумкин. 2 жадвал. Бутун дунё ЯИМ кўрсаткичларида давларнинг улуши (2020 йил учун тузилган рейтинг маълумотлари)%3 № Мамлакат номи Дунё ЯИМ ҳажмидаги улуши % Жаҳондаги ўрни 1 Албания 0,02 107 2 Аргентина 0,4 29 3 Болгария 0,07 71 4 Хитой 15,19 2 5 Индонезия 1,09 16 6 Шри-Ланка 0,08 70 0,01 141 7 Мўғулистон 8 Португалия 0,24 48 9 Тунис 0,04 93 10 Туркия 0,74 19 11 Ўзбекистон 0,06 84 12 Россия 1,54 11 13 Қирғизистон 0,01 134 0,18 53 14 Қозоғистон 2 жадвал маълумотларидан кўришимиз мумкинки, биз таҳлил қилаётган мамлакатларнинг бутун дунё ялпи ички маҳсулоти яратишидаги улуши Хитой, Россия, Туркия ва Аргентина давлатлари кучли 30 талик давлатлар қаторида бўлса, қолган давлатларнинг улуши Ўзбекистоннинг кўрсаткичларига яқин. Бу эса ушбу давлатлар ялпи ички маҳсулоти яратилишида енгил саноат кўрсаткичларини солиштириш асосли эканлигини кўрсатади. Бугунги кунда ялпи ички маҳсулотни ҳисоблашнинг турли усуллари мавжудлигини ҳисобга оладиган бўлсак, хориж давлатлари ялпи ички маҳсулот ҳажмида хизматлар кўрсатишни қурилиш ва саноат ишлаб чиқариш ҳажмларига нисбатан кўпроқ қилиб кўрсатиш орқали иқтисодий тизимларининг постиндустриал босқичда эканлигини кўрсатишмоқда. АҚШда енгил саноатнинг ривожланиши XVIII асрнинг охири XIX асрларга тўғри келган. Бунда асосан саноатнинг хали XX аср даражасида 3 https://www.theglobaleconomy.com/rankings/gdp_share/ маълумотлари асосида муаллиф томонидан тузилди. (Мурожаат санаси 22.12.2022 йил) 67 ` индустриялаштирилмаганлиги, шунингдек арзон ишчи кучининг меҳнатидан фойдаланиш