O‘ZBEKISTONDA AXBOROTDAN OQILONA FOYDALANISH MADANIYATINI SHAKLLANTIRISHDA TA’LIM VA TARBIYANING O‘RNI

Аннотация

В данной статье освещается решающая роль образования и воспитания в формировании культуры рационального и ответственного использования информации в условиях стремительного развития информационных технологий в Узбекистане. Подчёркивается необходимость развития у молодого поколения навыков критического мышления, информационной безопасности и медиаграмотности. Проанализирована работа, проводимая в этом направлении в системе образования — от дошкольного до высшего. Также рассматривается общая ответственность семьи, педагогов и общества, приведены эффективные методы и предложения. Статья включает научно- теоретические и практические рекомендации по формированию осознанного отношения к информации через систему образования и воспитания. Annotation. This article highlights the crucial role of education and upbringing in shaping a culture of rational and responsible use of information in the context of the rapid development of information technologies in Uzbekistan. It emphasizes the need to develop critical thinking, information security awareness, and media literacy skills among the younger generation. The article analyzes the efforts being made in this direction within the education system — from preschool to higher education. It also discusses the shared responsibility of families, educators, and society as a whole, and presents effective methods and recommendations. The article includes scientific, theoretical, and practical suggestions aimed at fostering a conscious attitude toward information through the process of education and upbringing. Kalit so’zlar. Axborotlashgan jamiyat, media, media savodxonlik, ta’lim, tarbiya, raqamli dunyo, raqamli madaniyat, platforma, xavfsizlik, bloger, etik me’yorlar, media maydon. Ключевые слова. Информационное общество, медиа, медиаграмотность, образование, воспитание, цифровой мир, цифровая культура, платформа, безопасность, блогер, этические нормы, медиапространство. Keywords. Information society, media, media literacy, education, upbringing, digital world, digital culture, platform, security, blogger, ethical norms, media space. 4 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Insoniyat taraqqiyotining axborotlashgan jamiyat deb nomlanuvchi hozirgi globollashuv davrida jamiyat hayotining barcha jabhalarida axborot oqimi kuchayib bormoqda. Bunda har bir shaxs nafaqat axborot iste’molchisi, balki uni yaratuvchisi, talqin etuvchi va tarqatuvchi subyekti ham hisoblanadi. Jamiyat taraqqiyoti, demokratik institutlarning shakllanishi va ochiqlik tamoyillari to‘laqonli amalga oshishi ko‘p jihatdan aholining media maydonida faol va ongli ishtirok etishiga bog‘liq. Mazkur jarayon axborotdan foydalanishda ma’suliyat bilan yondashuv, ma’lumotlardan oqilona foydalanish ko’nikmasini shakllantirish zaruriyatini keltirib chiqarmoqda. Jamiyat a’zolari, yoshlar orasida media savodxonlikni oshirishda ta’lim va tarbiya tizimining tutgan o‘rni alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada yuqoridagi masalalar qiyosiy-tahlil, xolislik, izchillik usullari orqali yoritilib, so’nggida amaliy taklif va xulosalar berilgan. Axborotdan oqilona foydalanish madaniyati – bu faqatgina texnologiyalardan foydalanish emas, balki tanqidiy fikrlash, axborot manbalarini baholash, feyk yangiliklardan himoyalanish, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish, axborotni etik me’yorlarga amal qilgan holda tarqatish madaniyatidir. O‘zbekistonda so‘nggi yillarda axborot maydonining ochiqligi va ommaviy axborot vositalarining erkinligiga alohida e’tibor qaratilmoqda. 2019-yilda qabul qilingan “Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi Qonun, OAV faoliyatini tartibga soluvchi me’yoriy hujjatlar, internet orqali axborot tarqatishning huquqiy asoslari yaratilgani shular jumlasidandir. Jamiyatda axborotdan oqilona foydalanish madaniyati axborot xavfsizligini ta’minlash, soxta axborotlarga qarshi immunitetni shakllantirish, fuqarolarning ijtimoiy mas’uliyatini oshirish, ilmiy salohiyatni yuksaltirish va yangi ta’lim turlariga xizmat qiluvchi axborot muhitini yaratish uchun asos bo’ladi. Ta’lim va tarbiya – bu axborot madaniyatining poydevorini yaratadigan eng muhim ijtimoiy institutdir. Aynan shu tizim orqali yoshlarga axborotdan to‘g‘ri foydalanish, uni tahlil qilish, tanqidiy yondashuv bilan qarash ko‘nikmalari beriladi. Bu boradi ta’lim tizimining har bir bosqichi o’ziga xos vazifalarni bajaradi. Masalan, maktabgacha va umumiy o’rta ta’lim bosqichida bolalar uchun moslashtirilgan axborot madaniyati tushunchalarini shakllantirish, multfilmlar, kitoblar, interaktiv o‘yinlar orqali raqamli xatti-harakatlarga oid ilk bilimlarni berish, axborotni tushunish va u bilan xavfsiz muomala qilish ko’nikmasini rivojlantirish jarayoni amalga oshiriladi. O’rta-maxsus ta’lim va oliy ta’lim bosqichida esa “Media savodxonlik”, “Axborot madaniyati”, “Raqamli madaniyat” kabi fanlarni, tanqidiy fikrlash va axborot tahlili bo‘yicha maxsus kurslar joriy qilish, internet etikasi, mualliflik huquqi, feyk axborotlarni aniqlash metod