BOLA HUQUQLARINI HIMOYA QILISHNING DOLZARB TOMONLARI VA TAHLILI

Аннотация

mazkur maqolada oila huquqi normalarining huquqiy mohiyati va jamiyatdagi ahamiyati yoritib berilgan. Oila – jamiyatning asosiy ijtimoiy birligi sifatida davlat himoyasida bo‘lib, oila huquqi orqali uning barqarorligi, a’zolarining huquq va majburiyatlari, bolalarning manfaatlari va nikoh-huquqiy munosabatlar qonun bilan tartibga solinadi. Maqolada O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligida oila huquqining tutgan o‘rni, xalqaro huquqiy hujjatlar bilan uyg‘unligi va dolzarb masalalar tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: oila huquqi, nikoh, farzandlar huquqi, qonunchilik, huquqiy tartibga solish, ota-onalik mas’uliyati, aliment, oilaviy nizolar. Oila har qanday jamiyatning ijtimoiy asosidir. Uni mustahkamlash va himoya qilish, a’zolarining huquqlarini qonuniy jihatdan tartibga solish esa davlatning muhim vazifalaridan biridir. Aynan shu sababli oila huquqi mustaqil bir huquq sohasi sifatida shakllanib, shaxslar o‘rtasidagi nikoh, qarindoshlik, aliment majburiyatlari kabi munosabatlarni tartibga soladi. Oila huquqi — shaxslar o'rtasidagi oilaviy munosabatlarni tartibga soluvchi huquqiy normalar to'plamidir. Bu normalar oilaning ijtimoiy, iqtisodiy va huquqiy asoslarini belgilaydi. Oila huquqi normalarining huquqiy ahamiyati ko'p jihatdan oilaning barqarorligini, farovonligini va a'zolarining huquqlarini himoya qilishga qaratilgan. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va “Oila kodeksi”ga muvofiq, davlat oila institutini har tomonlama qo‘llab-quvvatlaydi. Mamlakatda olib borilayotgan huquqiy islohotlar jarayonida oilani huquqiy himoya qilish mexanizmlari yanada kuchaytirilmoqda. Ushbu maqolada oila huquqining normalari, ularning ahamiyati, amaliyotdagi qo‘llanilishi va takomillashtirish ehtiyojlari tahlil qilinadi. Oila huquqi normalari asosan quyidagi munosabatlarni tartibga soladi:  Nikohning tuzilishi va bekor qilinishi: Nikoh faqat ro‘yxatdan o‘tkazilgan taqdirdagina yuridik kuchga ega bo‘ladi. Nikoh yoshi, rozilik va boshqa shartlar qonun bilan belgilanadi.  Er-xotin huquq va majburiyatlari: Nikohdan kelib chiqadigan huquq va majburiyatlar (mol- mulk, yashash joyi, farzandlar tarbiyasi) qonunchilik asosida belgilanadi.  Farzandlarning huquqlari: Bola tug‘ilgan paytdan boshlab shaxsiy va mulkiy huquqlarga ega. Ularning asosiy manfaatlari davlat tomonidan himoya qilinadi.  Ota-onalik mas’uliyati: Ota-ona farzandlarni boqish, tarbiyalash, ta’lim berish majburiyatiga ega.  Aliment majburiyati: Bolalarni yoki mehnatga layoqatsiz qarindoshlarni moddiy ta’minlash uchun aliment to‘lash majburiyati bor. Oila huquqining ushbu normalari jamiyatda ijtimoiy barqarorlik, inson huquqlarining ta’minlanishi va fuqarolik jamiyatining shakllanishida muhim rol o‘ynaydi. 100 Amaliyot ko‘rsatmoqda: oila huquqi normalari fuqarolarning kundalik hayotida bevosita qo‘llaniladi. Nikohning notog‘ri rasmiylashtirilishi, aliment to‘lovlarining bajarilmasligi, ota-onalik majburiyatlarining buzilishi kabi holatlar ko‘p uchraydi. Shuningdek:  Nikohdan ajrashish holatlari ortib bormoqda;  Ayollar va bolalarning huquqlari buzilayotgan holatlar mavjud;  Huquqiy madaniyat darajasi pastligi oilaviy nizolarni kuchaytirmoqda;  Ba’zi qonun normalarining eskirganligi yoki noaniqligi amaliyotda muammolar tug‘dirmoqda. Shu bilan birga, “Oila kodeksi” va boshqa me’yoriy hujjatlar asosida muammolarni hal etish imkoniyati mavjud. Ayniqsa, sudlar va FHDYO organlarining roli ortib bormoqda. 1. Oila Huquqi Normalarining Asosiy Vazifalari Oila huquqi normalari quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi: - Huquq va majburiyatlarni belgilash: Oila a'zolari o'rtasida huquq va majburiyatlarni aniqlash orqali ularning o'zaro munosabatlarini tartibga soladi. Masalan, er-xotin o'rtasidagi mulk, aliment to'lovi, bolalarga nisbatan mas'uliyat kabi masalalar. - Munosabatlarni tartibga solish: Oila huquqi oilaviy munosabatlarni tartibga solish orqali ijtimoiy barqarorlikni ta'minlaydi. Bu, o'z navbatida, jamiyatda ijtimoiy tartibni saqlashga yordam beradi. - Huquqlarni himoya qilish: Oila huquqi normalari oilaning har bir a'zosining (masalan, bolalar, ayollar) huquqlarini himoya qiladi. Bu normalar orqali oilaviy zo'ravonlikka qarshi kurashish va oilada adolatni ta'minlash mumkin. 2. Oila Huquqi Normalarining Huquqiy Ahmiyati Oila huquqi normalarining huquqiy ahamiyatini quyidagi jihatlar orqali ko'rish mumkin: - Ijtimoiy barqarorlik: Oila huquqi normalari ijtimoiy barqarorlikni ta'minlaydi. Oilaviy munosabatlar muvozanatli bo'lsa, jamiyatda tinchlik va barqarorlik saqlanadi. - Farovonlikni oshirish: Oila a'zolarining iqtisodiy va ijtimoiy farovonligini oshirishda oila huquqi muhim rol o'ynaydi. Ular orasida mulkni taqsimlash, aliment to'lovi va boshqa moliyaviy masalalarni hal etishga yordam beradi. - Huquqni himoya qilish mexanizmlari: Oila huquqi normalari orqali shaxslarning huquqlari himoya qilinadi. Masalan, bolalar uchun ta'minot va tarbiya masalalari davlat tomonidan nazorat qilinadi. - Madaniy qadriyatlarni saqlash: Har bir jamiyatning o'ziga xos