JAHON BANKI VA O’ZBEKISTON O’RTASIDAGI MOLIYAVIY HAMKORLIKNING RIVOJLANISHI

Аннотация

Moliyaviy institutlar iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim vositachilar sifatida xizmat qiladi. Ular kredit va kapitalni taqsimlash, risklarni boshqarish, shuningdek, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish orqali iqtisodiy tizimning barqarorligini ta’minlaydilar. Ushbu maqolada moliyaviy institutlarning iqtisodiy o‘sishga qo‘shgan hissasi, risklarni kamaytirish va kapitalni samarali taqsimlashdagi roli tahlil etiladi. Kalit so`zlar: XVJ, XVF, XMI, risklar, COVID-19. Global iqtisodiy barqarorlik zamonaviy dunyo taraqqiyotining asosiy shartlaridan biri sanaladi. Iqtisodiy barqarorlik investitsiyalarni jalb etish, yangi ish o‘rinlari yaratish va aholi farovonligini oshirishga zamin yaratadi. Shu jarayonda xalqaro moliyaviy institutlarning o‘rni beqiyosdir. Ularning qanchalik ahamiyatli ekanligig prezidentimizning bu boradagi tashbbuslari yorqin misol bo‘la oladi. Ya`ni, O‘zbekiston Respublikasi rasmiy delegatsiyasining Amerika Qo‘shma Shtatlariga 2017 yil 18-20 sentabr kunlari amalga oshirilgan tashrifi nafaqat mamlakatning ijtimoiy-siyosiy hayotida muhim voqea bo‘ldi, balki Birlashgan Millatlar Tashkiloti va uning ixtisoslashgan muassasalari, xalqaro moliya institutlari hamda qator xorijiy davlatlar bilan o‘zaro manfaatli hamkorlikni rivojlantirish uchun mustahkam poydevor yaratdi.1 Tashrifdagi Xalqaro valyuta jamg‘armasi va Jahon banki rahbariyati bilan muzokaralarda ushbu xalqaro moliya institutlari bilan O‘zbekiston hamkorligining istiqbolli yo‘nalishlari, iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va erkinlashtirishni, biznes hamda investitsiya muhitini yaxshilashni ta'minlashga qaratilgan ustuvor qo‘shma loyihalarni amalga oshirish bo‘yicha atroflicha fikr almashildi. Bolgariya prezidenti R.Radev va Gruziya bosh vaziri B.Kvirikashvili bilan BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasi maydonlarida o‘tkazilgan ikki tomonlama uchrashuvlar bu mamlakatlar bilan siyosiy, savdo-iqtisodiy va madaniy aloqalarni rivojlantirish uchun yangi imkoniyat hamda istiqbollari belgilab berdi. Asosiy qism. Xalqaro moliya tizimi – davlatlararo shartnomalar bilan mustahkamlangan va jahon kapitali harakati bilan bevosita bogʻliq boʻlgan iqtisodiy munosabatlarni tashkil etishning tarixan shakllangan shakli. Shuningdek, u vakolatlar o'rtasidagi turli xil iqtisodiy munosabatlarga xizmat qiladi, shu jumladan tashqi savdo aloqalari,pul eksporti, investitsiyalar, tashqi kreditlar va subsidiyalar, turizm, ilmiy va texnologik ishlanmalar almashinuvi, transfertlar va boshqalar2. Jahon moliyasi - bu xalqaro moliyaviy faoliyatning 1 Kun.uz 2 https://uz.fashionrebelsbook.com/17245669-system-of-international-finance-concept-and-structure 57 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si turli vektorlari orqali amalga oshiriladigan moliyaviy hisobotning bir turi. Eng muhim yo'nalish - investitsiyalar,bu to'g'ridan-to'g'ri va portfel. Agar to'g'ridan-to'g'ri kompaniyaning ustav kapitaliga sarmoya kiritish va uni boshqarishda ishtirok etishni anglatsa, portfel shunchaki qimmatli qog'ozlarga investitsiya qilishni anglatadi. Xalqaro Moliyaviy Institutlar nima? Xalqaro moliyaviy institutlar -bu global va mintaqaviy miqyosda faoliyat yurituvchi, davlatlarga moliyaviy ko‘mak, maslahat va texnik yordam ko‘rsatadigan tashkilotlardir. Ularning asosiy maqsadi - global iqtisodiy barqarorlikni saqlash, kambag‘allikni kamaytirish va iqtisodiy taraqqiyotni qo‘llab-quvvatlashdan iborat. Ular Global iqtisodiy barqarorlkni tainlashda muhim rol o`ynaydi. Global iqtisodiy barqarorlik —bu o‘sish, savdo va qashshoqlikka qarshi kurashish uchun nihoyatda muhimdir. Iqtisodiyot barqaror bo‘lganida, mamlakatlar sarmoya kiritishi, ish o‘rinlari yaratishi va o‘z aholisini qiyinchiliklardan chiqarishi mumkin. Ammo bu barqarorlikni saqlab turish — oson ish emas. Aynan shunday paytda Xalqaro moliyaviy institutlar (XMI) — Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (IMF), Jahon banki va mintaqaviy banklar sahnaga chiqadi. Ular iqtisodiy inqirozlarning oldini olish va og‘ir paytlarda mamlakatlarni qo‘llab-quvvatlash bilan shug‘ullanadi. Moliya institutlarining asosiy maqsadi — global iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va barqaror taraqqiyotga ko‘maklashishdir. Ularning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:  Moliyaviy yordam ko‘rsatish: davlatlarga kreditlar va grantlar ajratish orqali iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash.  Texnik va maslahat yordami: iqtisodiy siyosatni ishlab chiqish va amalga oshirishda ko‘maklashish.  Ilmiy-tahliliy tadqiqotlar: iqtisodiy tendensiyalarni kuzatish va tahlil qilish orqali davlatlarga aniq tavsiyalar berish.  Infratuzilmaviy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash: yo‘llar, elektr energiyasi, sog‘liqni saqlash va ta’lim sohasida loyihalarni moliyalashtirish. Moliyaviy institutlar iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi, chunki ular moliyaviy vositachilikni amalga oshiradilar. Ular qarz oluvchilar va qarz beruvchilar o‘rtasida vositachi sifatida xizmat qilib, mablag‘ga muhtoj bo‘lgan shaxslar yoki tashkilotlarni ortiqcha k