ZAMONAVIY O’ZBEK MAHALLALARIDA IJTIMOIY HIMOYA MASALALARI VA UNING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI.

Аннотация

Zamonaviy O‘zbekiston mahallalarida ijtimoiy himoya masalalari muhim ahamiyat kasb etadi. Bu institut mahalla aholisi farovonligini ta'minlash, ijtimoiy tenglikni kuchaytirish va yordamga muhtoj qatlamlarni qo‘llab-quvvatlashda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. Kalit so’zlar: ijtimoiy himoya, mahalla, ayollar, ayollar daftari, yoshlar daftari. Quyida zamonaviy o‘zbek mahallalarida ijtimoiy himoyaning asosiy yo‘nalishlari va o‘ziga xos xususiyatlari yoritiladi: 1. Mahalla institutining ijtimoiy himoyadagi o‘rni Mahalla — O‘zbekiston jamiyatining eng pastki, ammo eng ta’sirchan ijtimoiy boshqaruv bo‘g‘ini hisoblanadi. Mahallalar aholining ehtiyojlarini eng yaqin masofada kuzatib boruvchi, ularni davlat resurslariga bog‘lovchi vositachi sifatida faoliyat yuritadi. Asosiy vazifalari: Kam ta’minlangan oilalarni aniqlash va ro‘yxatga olish. Yolg‘iz keksalar, nogironlar, yetim bolalar va boshqa ijtimoiy himoyaga muhtoj guruhlarni qo‘llab-quvvatlash. Ijtimoiy nafaqa va yordam mablag‘larini ajratishdagi tavsiyalarni berish. Aholining turmush darajasini monitoring qilish. 2. Zamonaviy o‘zgarishlar va islohotlar So‘nggi yillarda Prezident tashabbusi bilan mahalla institutlari faoliyatiga tub o‘zgarishlar kiritildi: "Mahallabay ishlash" tizimi joriy qilindi. Bu orqali har bir fuqaroning muammosi mahalla darajasida o‘rganilib, yechimlar ishlab chiqiladi. Ijtimoiy xizmatlar markazlari tashkil etilib, mahalla fuqarolar yig‘inlari bilan bevosita hamkorlikda faoliyat yuritmoqda. "Temir daftar", "Ayollar daftari", "Yoshlar daftari" kabi ro‘yxatlar orqali ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlar aniqlanib, manzilli yordam ko‘rsatilmoqda. 3. O‘ziga xos xususiyatlari a) Mahallaning madaniy-axloqiy roli Mahalla faqat ma'muriy tuzilma emas, balki axloqiy tarbiya va jamiyat nazorati vositasi sifatida ham xizmat qiladi. Bu jihat ijtimoiy himoyada insoniylik, mehr-oqibat tamoyillarini kuchaytiradi. b) Oilabop yondashuv Mahallada ijtimoiy muammolar ko‘pincha individual emas, oilaviy muammolar sifatida qaraladi. Shu sababli, yordam ko‘rsatishda butun oilaning ahvoli hisobga olinadi. c) Jamoaviylik va ko‘ngillilik Mahalla ahlining o‘zaro ko‘maklashuvi, xayriya tadbirlari, hasharlar — bu ijtimoiy himoyaning norasmiy, ammo kuchli komponenti hisoblanadi. 4. Muammolar va takliflar Muammolar: 746 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5 Ba'zi joylarda mahalla yetakchilarining yetarlicha tayyorgarlikka ega emasligi. Ijtimoiy yordamning manzilliligi har doim ham to‘liq ta’minlanmasligi. Mahallada axborot texnologiyalaridan foydalanish darajasining pastligi. Takliflar: Mahalla yetakchilari va ijtimoiy xodimlar uchun muntazam treninglar o‘tkazish. Elektron tizimlar orqali ehtiyojmandlarni aniqlashni avtomatlashtirish. Mahallalarda ko‘proq psixologik va huquqiy maslahat xizmatlarini joriy etish. Xotin-qizlar faolining asosiy vazifalaridan yana biri ayollar daftari ma’lumotlar bazasini yuritish hisoblanadi. “Ayollar daftari – ijtimoy, iqtisodiy, huquqiy, psixologik qo’llabquvvatlashga, bilim va kasb o’rganishga ehtiyoji va ishtiyoqi bo’lgan, ishsiz xotin- qizlarning muammolarini aniqlash, bartaraf etish va nazoratini olib borish bo’yicha ma’lumotlar bazasi. Ushbu daftarga kiritish bo’yicha xotin-qizlar faoli amaliy ishlar olib boradi, ma’lumotlar bazasini yaratadi va nazoratini olib boradi. So’nggi yillarda” Ayollar daftari” doirasida ham katta tadbirlar amalga oshirilmoqda. Qisqa muddatda salkam 642 ming nafar opa-singillarimizga amaliy yordam ko’rsatilgani bu boradagi ishlarimiz ko’lamidan dalolat beradi.[7] Vobkent tuman Nayman mahalla xotin-qizlar faolining faoliyati ham maxsus tadqiqot shaklida o’rganildi. Nayman mahallasida 5 ta qishloq bo’lib, aholisi 3335 tani tashkil etadi, shundan 1685tasi ayollar hisobiga to’g’ri keladi. Ushbu mahallada 701 ta xonadon, 904ta oila mavjud. Mahalla hududidagi ayollarni har taraflama qo’llab-quvvatlash bo’yicha quyidagi ishlar amalga oshirilgan. Yoshlarni ijtimoy-siyosiy faolligini oshirish, ma’naviyatini yuksaltirish, yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash, namunaviy oilani shakllantirish sohasida xotin-qizlar faoli “Oqila ayollar” harakati bilan hamkorlikda tushuntirish ishlari olib borilgan. Yoshlarni turmushga tayyorlash bo’yicha davra suhbatlari tashkil etilgan, 3 ta yosh oila “oilaga tayyorlov” kurslarida o’qitilgan. Xotin qizlarning tadbirkorlik g’oyalarini amalga oshirish, subsidiya va boshqa yordam choralarini jalb qilish bo’yicha mahallaning ishsiz ayollarining 2tasiga tikuv mashinkasi, 1tasiga averlo tikuv mashinkasi, 1 ayolga issiqxona, 4tasiga mini dugali issiqxona, 3ta ayolga incubator apparatlari subsidiya asosida berilgan. Bundan tashqari 10 ta ayolga tikuv mashinkasi, 1ta ayolga inkubator apparat olish uchun hujjatlar tayyorlab berilgan. Ayollarni ijtimoiy qo’llab-quvvatlash sohasida 115 ta ayol ijtimoiy himoya yagona reestriga kiritilgan bo’lib, ular turli moddiy yordam mablag’larini olmoqdalar. “Ayollar daftari” ma’lumotlar bazasini tahlil qiladigan bo’lsak, mahallada ishsiz ay