YOSH AVLODDA SAVODXONLIKNI SHAKLLANTIRISHDA ONA TILINING ROLI

Аннотация

В статье подчеркивается роль и значение родного языка в формировании грамотности подрастающего поколения. Анализируется, что язык, как основа мышления и мировоззрения, является важным инструментом для молодых людей в приобретении знаний, общении и активном участии в жизни общества. В статье рассматриваются возможности родного языка в образовании, современные подходы и методические инструменты в развитии грамотности. В нем также излагаются способы обеспечения социальной активности и личностного развития учащихся путем формирования прочных языковых навыков. Kлючевые слова: родной язык, грамотность, молодое поколение, языковое образование, воспитание, культура речи, языковые навыки, коммуникация, методика преподавания языка, мышление. 71-son 2 –to’plam May 2025 Sahifa: 123 Ustozlar uchun pedagoglar.org Annotation: This article highlights the role and importance of the native language in the formation of literacy in the younger generation. It analyzes that language, as the basis of thinking and worldview, is an important tool for young people to acquire knowledge, communicate, and actively participate in society. The article discusses the possibilities of the native language in education, modern approaches and methodological tools in the development of literacy. It also shows ways to ensure social activity and personal development of students by forming solid language skills. Key words: mother tongue, literacy, young generation, language education, education, speech culture, language skills, communication, language teaching methodology, thinking. Kirish: Bugungi kunda ta’lim tizimida dolzarb bo‘lgan muammolardan biri – yosh avlodda savodxonlik darajasini oshirish, ularda ravon va to‘g‘ri yozish, fikrini aniq ifodalash ko‘nikmalarini shakllantirish masalasidir. Savodxonlik – nafaqat yozma nutqni to‘g‘ri tashkil eta olish, balki keng ma’noda nutq madaniyatiga ega bo‘lish, mustaqil fikrlash, o‘z fikrini asoslab bayon qila olish qobiliyatidir. Bu jarayonning asosi esa, eng avvalo, ona tili orqali shakllanadi. Ona tili – millatning madaniyati, tarixiy xotirasi, tafakkuri va dunyoqarashining ifodasidir. Har bir insonning ma’naviy va intellektual kamoloti, avvalo, uning ona tilini qay darajada egallagani bilan chambarchas bog‘liq. Ayniqsa, maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim bosqichlarida beriladigan til tarbiyasi yosh avlodda savodxonlik poydevorini yaratadi. Shuning uchun ham bugungi kunda ta’lim muassasalarida ona tili fanini zamonaviy metodik yondashuvlar asosida o‘qitish, til materiallarini bolalarning yoshi va psixologik xususiyatlariga mos tarzda yetkazish nihoyatda muhim sanaladi. Mazkur maqolada yosh avlodda savodxonlikni shakllantirish jarayonida ona tilining tutgan o‘rni, uning imkoniyatlari, dolzarb metodik yondashuvlar hamda bu boradagi samarali tajribalar yoritiladi. Mavzuga oid adabiyotlar: Islom Karimovning "Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch" (2008) asari Oʻzbekiston Respublikasi birinchi Prezidenti tomonidan yozilgan va mustaqillik davrida yosh avlod tarbiyasi, milliy gʻoya, maʼnaviy meros va maʼnaviy 71-son 2 –to’plam May 2025 Sahifa: 124 Ustozlar uchun pedagoglar.org xavfsizlik masalalariga bagʻishlangan muhim ilmiy-amaliy va falsafiy asarlardan biridir. Quyida ushbu asar haqida maqolalarda va ilmiy adabiyotlarda keltiriladigan asosiy fikr va yondashuvlar jamlangan: Maqolalarda ta’kidlanishicha, Karimov ushbu asarda ma’naviyatni xalqning eng muhim tayanchi, millat hayotini belgilovchi kuch sifatida talqin qiladi. U yurt taraqqiyoti nafaqat iqtisodiy, balki ma’naviy asoslarda ham barpo etilishi kerakligini uqtiradi. Aksariyat tahliliy maqolalarda Karimovning bu asarda yosh avlodni yuksak maʼnaviyat, milliy g‘urur va vatanparvarlik ruhida tarbiyalash g‘oyasiga alohida e’tibor qaratgani aytiladi. U savodsizlik, befarqlik, begonalashuv singari xavf-xatarlarga qarshi ma’naviyat bilan kurashish zarurligini urg‘ulaydi. Ilmiy maqolalarda ushbu kitobda ilgari surilgan milliy qadriyatlar, urf-odatlar, til, din va madaniyatning yoshlar ongida qanday singdirilishi kerakligi bo‘yicha g‘oyalar yuqori baholanadi. “Ona tili nafaqat milliy merosimizning ifodasi, balki shaxsiyatni shakllantirish, insoniy munosabatlarni rivojlantirishda eng asosiy vositadir.”1 Mavzuning dolzarbligi: Zamonaviy axborot texnologiyalari tez rivojlanayotgan hozirgi davrda yoshlarning til madaniyati, savodxonligi va muloqot madaniyatiga e’tibor yanada ortib bormoqda. Ko‘plab kuzatuvlar shuni ko‘rsatmoqdaki, bugungi yoshlar orasida og‘zaki va yozma nutqdagi xatoliklar, fikrni mantiqan to‘liq ifodalay olmaslik holatlari tez-tez uchramoqda. Buning asosiy sababi — ona tilining yetarlicha chuqur o‘rgatilmasligi, bolalarda tahliliy va mantiqiy fikrlashga asoslangan savodxonlik ko‘nikmalarining sust rivojlanishidir. Ona tilining o‘qitilishi nafaqat grammatik qoidalarni o‘rgatish, balki fikrlash, tushunish, muomala madaniyatini shakllantirishda ham asosiy vosita hisoblanadi. Shu bois, yosh avlodda savodxonlikni shakllantirishda ona tilining o‘rni b