EKSTREMIZM VA UNING JAMIYATGA SALBIY TA’SIRI

Аннотация

Эта статья посвящена изучению влияния религиозного экстремизма на общество, его причинам и последствиям в политической, социальной и культурной сферах. Религиозный экстремизм часто является следствием социальных и экономических неравенств, культурных разногласий, политических амбиций и активного использования современных технологий. Такие радикальные идеи могут приводить к политической нестабильности, нетерпимости и насилию в обществе. В статье рассматриваются меры по борьбе с экстремизмом, такие как развитие религиозной свободы, повышение терпимости, снижение социального неравенства и борьба с терроризмом. Также подчеркивается важность повышения уровня образования среди молодежи и правильного восприятия религиозных ценностей для создания мирного и стабильного общества. Ключевые слова: религиозный экстремизм, общество, политическая нестабильность, нетерпимость, терроризм, религиозная свобода, терпимость, социальное неравенство, радикализм, культурное разделение, интернет, технологии, насилие, социальное доверие, молодежь, просвещение. Kirish. Ekstremizm – diniy e’tiqodlarni zo‘ravonlik va radikal usullar bilan tarqatishga, o‘z g‘oyalarini boshqa shaxslar yoki guruhlarga majburan yoyishga intilishdir. Ekstremizm, ayniqsa, so‘nggi o‘n yilliklarda, global miqyosda xavfli va jiddiy tahdidga aylangan. Ekstremizmning tarqalishi ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy omillar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, bu hodisa jamiyatda zo‘ravonlik, terrorizm va tengsizlik kabi salbiy oqibatlarga olib keladi. Bunda radikalizmni qo‘llab-quvvatlovchi guruhlar ko‘pincha o‘z siyosiy maqsadlarini amalga oshirishda dinni manipulyatsiya qiladilar. Ekstremizmning tarqalishi asosan, qator zamonaviy va tarixiy omillar ta’sirida yuzaga kelgan. XXI asrda globalizm, migratsiya, madaniy farqlar, ijtimoiy adolatsizlik va axborot texnologiyalarining tez rivojlanishi yangi muammolarni keltirib chiqardi. Internetning keng tarqalishi va ijtimoiy tarmoqlar orqali ekstremistik g‘oyalar va radikal tashkilotlar o‘z g‘oyalarini tezda yoyib, o‘z safdoshlarini jalb qilishga muvaffaq bo‘lishdi. Shuningdek, siyosiy inqirozlar, iqtisodiy tengsizliklar, radikal diniy guruhlarning mamlakatlarda o‘z ta’sirini kuchaytirishi ham ekstremizmning oldini olishda katta qiyinchiliklar yaratadi. 71-son 3 –to’plam May 2025 Sahifa: 73 Ustozlar uchun pedagoglar.org Ekstremizmning sabablari va uning jamiyatga ta’siri keng ko‘lamli va murakkab masala bo‘lib, butun dunyo miqyosida ko‘plab mamlakatlar uni hal qilish uchun kurashmoqda. Bunga qarshi samarali choralar ko‘rish uchun ekstremizmning sabablari, tarqalish omillari va uning jamiyatdagi salbiy oqibatlarini tahlil qilish zarur. Ushbu maqolada ekstremizmning asosiy sabablaridan, uning jamiyatdagi ta’siridan hamda unga qarshi kurashish yo‘llaridan so‘z yuritiladi. Asosiy qism. Ekstremizmning tarqalishi va uning jamiyatdagi salbiy ta’siri keng ko‘lamli omillar bilan bog‘liq. Ushbu omillar, ijtimoiy va iqtisodiy tengsizlikdan tortib, siyosiy, madaniy, va diniy ajralishlar hamda global miqyosda yuzaga kelgan turli inqirozlarga qadar keng qamrovli. Shuningdek, ekstremizmning tarqalishiga ta’sir ko‘rsatadigan asosiy omillarni yanada chuqurroq tahlil qilish zarur. Ijtimoiy va iqtisodiy tengsizlik. Ekstremizmning kuchayishiga olib keluvchi asosiy ijtimoiy omil ijtimoiy tengsizlikdir. Kam ta’minlangan, imkoniyatlardan mahrum bo‘lgan va jamiyatda marginalizatsiyaga uchragan shaxslar yoki guruhlar o‘zlarini tizimdan ajralgan, jamiyatdan chetlatilgan deb his qilishadi. Bu holat, o‘z navbatida, ularni radikal g‘oyalar bilan tanishishga, ekstremistik guruhlarga qo‘shilish ehtimolini oshiradi. Masalan, Suriyada "Islom Davlati" (ID) guruhi keng miqyosda kambag‘al va ijtimoiy jihatdan zaif qatlamni jalb qilishga muvaffaq bo‘ldi. Ko‘plab yoshlar, o‘zlarini jamiyatda e’tiborli va qadrli his qilmaganligi sababli, ekstremistik g‘oyalar bilan bog‘lanishga moyil bo‘ldilar. Bundan tashqari, iqtisodiy qiyinchiliklar va ishsizlik, ayniqsa yoshlar orasida, ekstremizmni rivojlantiruvchi yana bir asosiy faktor hisoblanadi. 2015-yilda Iroq va Suriya hududlarida terroristik tashkilotlar tomonidan o‘tkazilgan ko‘plab rekruting operatsiyalar ijtimoiy va iqtisodiy siqilishga duchor bo‘lgan yoshlarni o‘z safiga jalb qilishga asoslangan edi. Ekstremizm faqat diniy nuqtai nazardan emas, balki iqtisodiy va siyosiy o‘zgarishlar kontekstida ham ko‘rib chiqilishi lozim. Madaniy va diniy ajralishlar. Ekstremizmning boshqa bir muhim sababini madaniy va diniy ajralishlar tashkil etadi. Jamiyatda bir-biriga qarshi turli diniy yoki etnik guruhlarning mavjudligi va o‘zaro muammolar, radikalizmni kuchaytirishga sabab bo‘ladi. 71-son 3 –to’plam May 2025 Sahifa: 74 Ustozlar uchun pedagoglar.org Odamlar o‘z diniy, etnik yoki madaniy identifikatsiyalariga xavf solinganini sezganlarida, ular radikal g‘oyalarni qo‘llab-quvvatlashga o‘tadilar. Yevropada, masalan, Fransiya, Belgiya va Germaniyada, musulmonlar o‘rtasidagi ijtimoiy ajralishlar va madaniy ziddiyatlar ekstremizmnin