TIJORAT BANKI KREDIT PORTFELINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH YO’LLARI

Аннотация

This article aims to analyze the process of credit portfolio management of commercial banks and identify ways to improve its efficiency. The study considers the issues of credit risk assessment, portfolio diversification, innovative management methods and development of solutions based on digital technologies. Keywords: Credit portfolio, risk management, diversification, innovative solutions, digital technologies, commercial bank, Hamkorbank JSCB, economic efficiency. lending, industrial enterprises, financing. Bank sanoati dunyodagi yetakchi tarmoqlardan biridir. Tijorat bankining asosiy maqsadi foyda olish bo‘lgani uchun kredit berish birinchi o‘rinda turadi. Tijorat banklarining (2018) kreditlari xo‘jalik yurituvchi subyektlarning joriy va investision xarajatlarini moliyalashtirish manbalaridan biri bo‘lib, iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Shu bilan birga, raqobat muhitida bank faoliyati nazoratchilari va menejerlari uchun moliyaviy aktivlarni optimal shakllantirish va ularni tog’ri taqsimlash muhim masala hisoblanadi. Tijorat bankining kredit portfelini shakllantirish, optimallashtirish va sifatli boshqarish kredit siyosatini amalga oshirishning asosiy bosqichi hisoblanadi. Hozirgi vaqtda kredit portfelining holati nafaqat bankning 71-son 3 –to’plam May 2025 Sahifa: 281 Ustozlar uchun pedagoglar.org kredit siyosati sifatini, balki kelgusida bank uchun kredit faoliyati natijalarini prognoz qilish imkonini ham beradi. Tijorat banklarining kredit portfelini to‘g’ri shakllantirish, optimallashtish masalalari va uning tahlili mobaynida bank tomonidan kreditlarning holati, muddati, iqtisodiy sohalar bo‘yicha taqsimlanishi, ta’minot turlari, kreditlarning sifati va boshqa ko‘rsatkichlar bo‘yicha tahlil ishlarining doimiy tarzda olib borilishi, o‘z navbatida kredit portfeli sifatiga o‘zining ijobiy ta’sirini ko‘rsatadi. Tijorat bankining kredit portfeli – bu bank tomonidan berilgan va hali qaytarilmagan barcha kreditlarni yigʻindisidir. Kredit portfeliga muddati oʻtgan kreditlar ham, shartlari qayta koʻrib chiqilgan kreditlar ham, sud jarayonidagi kreditlar ham kiradi. Tijorat banklari tomonidan berilgan barcha kreditlar uning kredit portfelida oʻz ifodasini topadi. Tijorat banklari oʻz mijozlariga turli kurinishdagi kreditlar berishi mumkin. Bugungi kunda bank sohasini yanada isloh qilish borasida izchil chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Ushbu tizimda sog‘lom (2025) raqobat muhitini shakllantirish uchun zarur huquqiy shart-sharoitlar yaratilmoqda. Shu jihatdan olganda, tijoratbanklari kredit portfelini shakllantirish va boshqarish samaradorligini oshirish masalalari dolzarb hisoblanadi. Bu borada zamonaviy iqtisodiy muhit tijorat banklari faoliyatida mavjud muammolarning oldini olib, mamlakatimiz bank ishining samaradorligini oshirish asosida xalqaro bank amaliyotiga mos keluvchi ijorat banklari kredit portfelini samarali boshqarish mexanizmini yaratishni taqozo etadi. Ayniqsa, bugungi kunda tijorat banklarining daromad keltiruvchi aktivlarining asosiy qismini tashkil qiluvchi kreditlar orasida muammoli aktivlarning mavjudligi sezilarli ahamiyatga ega bo‘lmoqda. Kredit portfeli sifati va tavakkalchiliklarni boshqarish sifatini yaxshilash, kreditlash hajmlari o‘sishining mo‘tadil darajasiga amal qilish, muvozanatlashgan makroiqtisodiy siyosat yuritish, korporativ boshqaruvni takomillashtirish va xalqaro miqyosda amaliy tajribaga ega. Kredit portfeli sifati va tavakkalchiliklarni boshqarish sifatini yaxshilash, kreditlash hajmlari o‘sishining mo‘tadil darajasiga amal qilish, muvozanatlashgan makroiqtisodiy siyosat yuritish, korporativ boshqaruvni takomillashtirish va xalqaro miqyosda amaliy tajribaga ega bo‘lgan menejerlarni keng jalb qilish, moliyaviy tavakkalchiliklarni baholash uchun texnologik yechimlarni tatbiq etish orqali bank tizimining moliyaviy barqarorligini ta’minlash O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilishning ustuvor yo‘nalishi 71-son 3 –to’plam May 2025 Sahifa: 282 Ustozlar uchun pedagoglar.org sifatida belgilab berilgan. Turli adabiyotlarda (2017) “tijorat banklari kredit portfeli” tushunchasi bank tizimi faoliyati bilan bog‘liq munosabatlarni ifodalaydigan asosiy tushunchalardan biriga aylandi. Uning ommalashishiga sabab “kredit portfeli” tijorat banklarining kredit bilan bog‘liq butun faoliyatida hal qiluvchi o‘rin tutadi. “Kredit portfeli” tijorat banklarining kredit berish imkoniyatlarini ko‘rsatadigan omil bo‘lib qaraladi.Tijorat banklaridakredit portfelini samarali boshqarish muhim vazifalardan biridir. 1 –jadval Kredit tashkilotlari va ularning tarkibiy bo‘linmalari soni 01 01 01 01 01 0 .12.20 .12.21 .12.22 .12.23 .12.24 1.01.25 6 1 13 25 37 48 60 1 1. Kredit 16 17 19 20 22 2 tashkilotlari, jami* 0 6 7 5 6 29 shu jumladan: Tijorat 3 32 33 31 35 36 banklari, shundan: 6 Davlat ulushi 13 12 12 10 9 9 mavjud banklar 2 Boshqa banklar 19 21 19 25 27 7 Nobank kredit 12 14 16 17 19 1 tashkilotlari, 8 3 6 0 0 93 shundan: Mikromoliya 1 63 6