GULLI O'SIMLIKLAR BO'LIMIGA XOS BO'LGAN SISTEMATIK BELGILARNI ANIQLASH

Аннотация

This article analyzes the normative and legal framework supporting the development of inclusive education in the Republic of Uzbekistan. It examines the significance of inclusive education and its legal foundations, as well as the role of the state and international obligations in implementing this system. The Constitution of the Republic of 146 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Uzbekistan, the Law on Education, the Law on Special Education, and other important legal documents form the legal basis for the development of inclusive education. The article also discusses practical reforms in inclusive education, existing challenges in its implementation, and proposed solutions. Furthermore, it provides detailed information on the legal and normative documents necessary to promote inclusive education, international standards, and Uzbekistan's achievements in the field of education. Key words: Inclusive education, Uzbekistan education system, Special education, Normative-legal framework, Law on Education, Constitution, Education reforms, Human rights, Children with special needs, International law. Kirish. O‘zbekistonda ta'lim tizimi sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar nafaqat umumiy, balki maxsus ehtiyojlarga ega bolalar uchun ham keng imkoniyatlar yaratishga qaratilgan. Inklyuziv ta'lim konsepsiyasi, ya'ni har bir bolaga uning imkoniyatlariga qarab ta'lim olish huquqini taqdim etish, davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylanib bormoqda. Inklyuziv ta'limning muhim jihati shundaki, u barcha bolalarning, jumladan, jismoniy, aqliy yoki ruhiy xususiyatlari bilan farq qiladigan bolalar uchun ham teng ta'lim imkoniyatlarini taqdim etadi. Me'yoriy-huquqiy baza inklyuziv ta'limni amalga oshirish uchun muhim asos bo‘lib xizmat qiladi. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, Ta'lim to‘g‘risidagi qonun, Maxsus ta'lim to‘g‘risidagi qonun kabi hujjatlar inklyuziv ta'limni rivojlantirishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yadi va maxsus ehtiyojlarga ega bolalar uchun ta'lim olish imkoniyatlarini kengaytiradi. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining inklyuziv ta'limga oid me'yoriy-huquqiy asoslari tahlil qilinadi, shuningdek, bu boradagi xalqaro tajribalar ham ko‘rib chiqiladi. O‘zbekistonda inklyuziv ta'limni rivojlantirishda mavjud huquqiy me'yorlar va tizimdagi kamchiliklarni tahlil qilish, bu sohada amalga oshirilishi lozim bo‘lgan islohotlar va innovatsiyalarni aniqlash maqsadida maqola yozilgan. Inklyuziv ta'limga oid qonuniy asoslarning samarali ishlashini ta'minlash va ularga rioya qilish davlatning asosiy vazifalaridan biri sifatida e'tirof etiladi. Adabiyotlar tahlili. O‘zbekiston Respublikasida inklyuziv ta'limning rivojlanishini tushunish va tahlil qilish uchun turli ilmiy, huquqiy va amaliy manbalar mavjud. Bu adabiyotlar ta'lim tizimining huquqiy asoslari, inklyuziv ta'limning maqsad va prinsiplari, shuningdek, maxsus ehtiyojlarga ega bolalarning ta'lim olish huquqlarini kafolatlashdagi me’yoriy hujjatlar haqida keng qamrovli ma'lumotlar taqdim etadi. Quyida ba'zi asosiy adabiyotlar tahlil qilinadi: O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (1992-yil): O‘zbekistonning Konstitutsiyasi inklyuziv ta'limning huquqiy asosini tashkil etadi. 25- moddada ta'lim olish huquqi barcha fuqarolar uchun kafolatlanadi, bu esa inklyuziv ta'limning rivojlanishiga bevosita ta'sir ko‘rsatadi. Ushbu moddalar inklyuziv ta'limning davlat tomonidan ta'minlanishining me'yoriy asosini yaratadi va ta'limda tenglikni ta'minlashga qaratilgan siyosatni rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi. "Ta'lim to‘g‘risidagi" qonun (2020-yil): Bu qonun O‘zbekistonda ta'lim sohasidagi barcha normativ asoslarni belgilovchi hujjatdir. Inklyuziv ta'limning rivojlanishiga qaratilgan bu qonun, barcha fuqarolarning ta'lim olish huquqini ta'minlashga xizmat qiladi. Qonunda maxsus ehtiyojlarga ega bolalar uchun ta'lim muassasalarining tashkil etilishi, pedagogik yondashuvlar, ta'limning sifatini oshirish bo‘yicha zarur choralar ko‘rish haqida batafsil ma'lumot berilgan. "Maxsus 147 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si ta'lim to‘g‘risidagi" qonun (2019-yil): Ushbu qonun maxsus ehtiyojlarga ega bolalar uchun inklyuziv ta'lim tizimini rivojlantirishning muhim qoidalarini belgilaydi. Qonunda maxsus ta'lim muassasalarini tashkil etish, o‘quvchilarga nisbatan talablar, psixologik va pedagogik yordam ko‘rsatish, o‘qituvchilarning malakasini oshirish masalalari kiritilgan. Bu qonun inklyuziv ta'lim tizimining samarali ishlashini ta'minlash uchun zarur huquqiy bazani yaratadi. O‘zbekiston Respublikasining "Inson huquqlari to‘g‘risidagi" qonunlari: O‘zbekistonning inson huquqlari bo‘yicha qonunlari inklyuziv ta'limni rivojlantirishda mustahkam asos bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu qonunlar, shuningdek, xalqaro huquq me'yorlariga, xususan, BMTning "Inson huquqlari" to‘g‘risidagi Konvensiyasiga mos keladi. Konvensiya inklyuziv ta'limni rivojlantirishni, barcha bolalarning te