MRT VA MSKT APPARATLARINING UROLOGIYA SOHASIDAGI QO‘LLANILISHI VA TEXNIK TAHLILI

Аннотация

Ushbu maqolada vertebrologik va urologik tizimlar o‘rtasidagi o‘zaro anatomik-funksional bog‘liqliklar tahlil qilingan. Ayniqsa, bel sohasidagi umurtqa o‘zgarishlarining siydik chiqarish tizimiga ta’siri, neyrogen disfunktsiyalar, urologik simptomlar va ularni davolash usullari yoritilgan. Shuningdek, urologik kasalliklarning orqa sohada og‘riq sindromlarini chaqirishi holatlari ham tahlil qilingan. Maqola kompleks diagnostika va davolash yondashuvlarining zarurligini asoslaydi. Kalit so‘zlar: vertebrologiya, urologiya, orqa miya, neyrogen siydik pufagi, kompleks yondashuv, osteoxondroz, siydik chiqarish buzilishi. Kirish. Zamonaviy tibbiyotda inson organizmini alohida tizimlar sifatida o‘rganishning o‘rnini integrativ va kompleks yondashuvlar egallamoqda. Ayniqsa, neyrologik va urologik sohalarda bu yondashuv dolzarbligini ko‘rsatmoqda. Inson organizmida turli tizimlar bir-biri bilan aniq va murakkab bog‘liqlikda ishlaydi. Vertebrologiya Zamonaviy tibbiyotda inson organizmini alohida tizimlar sifatida o‘rganishning o‘rnini integrativ — umurtqa va orqa miya kasalliklarini o‘rganuvchi fan bo‘lsa, urologiya — buyraklar, siydik yo‘llari, siydik pufagi, prostata bezi va erkak jinsiy tizimi bilan shug‘ullanadi.Ko‘plab klinik kuzatuvlar va ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, umurtqa pog‘onasidagi turli patologiyalar siydik chiqarish tizimining faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ayniqsa, bel sohasidagi osteoxondroz, orqa miya disk churralari va radikulopatiyalar urogenital tizimda og‘riqlar, siydik ushlay olmaslik yoki to‘liq bo‘shaymaslik holatlarini keltirib chiqaradi. Urologiya - bu tibbiyotning erkaklar va ayollardagi siydik-tanlov tizimi kasalliklarini o‘rganadigan va davolaydigan sohasi hisoblanadi. Shuningdek, erkaklardagi reproduktiv tizim kasalliklari ham urologiya doirasida o‘rganiladi. Urologiya https://scientific-jl.com 6 3 62-son_6-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Buyraklar, siydik yo‘llari, siydik pufagi, siydik chiqarish kanali (uretra) kasalliklarini; Prostata bezi, uretrasiyal bezlar, erkak jinsiy a’zolari patologiyalarini; Siydik chiqarishdagi buzilishlar, siydikda qon bo‘lishi, infeksiyalar, shishlar, to‘shlar (kalkulyoz), najas va siydik tutib turolmaslik holatlarini Nefron nima? Nefron — bu buyrakning asosiy morfologik va funktsional birligi hisoblanadi. Har bir buyrakda taxminan 1 millionga yaqin nefron mavjud bo‘lib, ular qonning filtratsiyasi, siydik hosil bo‘lishi va organizmdagi suyuqlik-elektrolit muvozanatini saqlashda muhim rol o‘ynaydi 1-rasm. Nefron tuzilishi. 1-jadval Qism Vazifasi Qonni filtratsiya qilish boshlanadi. Ikki qismdan Renal korpus (Malpigi iborat: tanachasi) -Bowman kapsulasi - Glomerula (kapillyar to‘r) Filtratdan suv, glyukoza, aminokislotalar va ionlar Proksimal kanalcik reabsorbsiyalanadi Suv va tuzlar reabsorbsiya qilinadi; siydikning Henle halqasi konsentratsiyasi tartiblanadi Ionlar almashinuvi; pH darajasini saqlashda ishtirok Distal kanalcik etadi Yig‘uvchi naychalar Yakuniy siydik shakllanadi va buyrak jomiga (tubulus kolektivus) yo‘naltiriladi https://scientific-jl.com 6 4 62-son_6-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Umurtqa pog‘onasi va orqa miya. Inson umurtqa pog‘onasi 33-34 ta umurtqadan iborat bo‘lib, ularni bo‘yin, ko‘krak, bel, dumg‘aza va dum qismlari tashkil etadi. Ayniqsa, bel sohasida joylashgan L4-L5 va L5-S1 segmentlari ko‘pincha degenerativ o‘zgarishlarga uchraydi. Har bir umurtqa segmentida orqa miya mavjud bo‘lib, u simpatik va parasimpatik nervlar orqali butun tana faoliyatini boshqaradi.Orqa miyadan chiqadigan spinal nervlar buyrak, siydik yo‘llari va siydik pufagining innervatsiyasida ishtirok etadi. Ayniqsa, T10-L2 segmentlarida joylashgan simpatik tolalar siydik pufagining trigonum zonasini, S2-S4 parasimpatik tolalar esa detruzor mushagini boshqaradi. Vertebra tuzilishi: Har bir umurtqa quyidagi asosiy qismlardan iborat: 1. Tana (Corpus vertebrae) – asosiy og‘irlikni ko‘taradi. 2. Orqa yoy (Arcus vertebrae) – orqa miyani o‘rab turadi. 3. Teshik (Foramen vertebrale) – orqa miya o‘tadigan kanalni hosil qiladi. 4. O‘simtalar: o Tikanli o‘simta (Processus spinosus) – orqa tomonda chiqib turadi. o Yon o‘simtalar (Processus transversus) – ikki yon tomonda joylashgan. o Bo‘g‘im o‘simtalar – yuqori va pastki yuzalar bilan bog‘lanadi. Vertebraning asosiy funksiyalari: Himoya: orqa miyani tashqi zarbalardan himoya qiladi. Tayanch: tana og‘irligini tutib turadi, holatni saqlaydi. Harakat: umurtqalar orasidagi bo‘g‘imlar orqali harakat ta’minlanadi. Elastiklik: orqa pog‘ona zarbalarni yumshatadi, bukilish imkonini beradi. 2-rasm. Vertebraning ko’rinishi 2-jadval https://scientific-jl.com 6 5 62-son_6-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Qo‘llanilishi Aparat nomi Qo‘llanilishi (Urologiya) (Vertebrologiya) Orqa miya, umurtqa, Buyrak, siydik yo‘llarining MRT (Magnit-rezonans yumshoq