CaCl2·2H2O – NH2C2H4OH – H2O SISTEMASINING POLITERMIK ERUVCHANLIGI

Аннотация

Kalsiy va uning birikmalari tibbiyot, qishloq xoʻjaligi va turli sanoat tarmoqlarida keng qoʻllaniladi, etanolaminlar va ularning hosilalari esa oʻsimliklar uchun fiziologik faollikka ega [1]. Adabiyotlarni tahlil qilish natijasida kalsiy va magniy xlorid tuzlarining monoetanolamin bilan eruvchanligi bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar mavjud emasligi aniqlandi. Shu sababli bizda kalsiy xloridning monoetanolamin bilan suvli eritmadagi o‘zaro ta'sirini vizual-politermik usulda [2] o‘rganish qiziqish uyg‘otdi. Kalit so‘zlar: politerma, proeksiya, uch komponentli sistema, evtetik nuqta. Ushbu maqolada CaCl ·2H O–NH C H OH–H O sistema komponentlarining -43,6 °C dan 2 2 2 2 4 2 67,0 °C gacha bo‘lgan harorat oralig‘idagi o‘zaro ta’siri o‘rganildi va politermik eruvchanlik diagrammasi tuzildi (Rasm). Diagrammada muzning CaCl ·6H O, CaClO ·4H O, CaCl ·2H O, NH C H OH·2H O, 2 2 2 2 2 2 2 2 4 2 NH C H OH·H O va NH C H OH kristallanish maydonlari chegaralandi va 7 ta ichki kesmalar 2 2 4 2 2 2 4 yordamida asoslandi. I - III kesmalar NH C H OH - H O tomondan CaCl ·2H O tomoniga va IV- 2 2 4 2 2 2 VII kesmalarlar CaCl ·2H O - H O tomondan NH C H OH tomoniga yo‘naltiriladi. 2 2 2 2 2 4 Sistemaning ikkilamchi va uchlamchi nuqtalaridagi eritmalarning muvozanat tarkibi va tegishli kristallanish haroratlari aniqlandi. Birinchi uchlamchi nuqta -42,0 °C kristallanish haroratida 39,6% kalsiy xlorid, 26,0% monoetanolamin va 34,4% suvga to‘g‘ri keladi. Bunda qattiq faza muz, CaCl ·6H O va NH C H OH·2H O dan iborat. Ikkinchi uchlamchi nuqtaning tarkibi 42,5 2 2 2 2 4 2 % kalsiy xlorid, 31,5 % monoetanolamin va 26,0 % suvga to‘g‘ri keladi, kristallanish harorati -39,0 °C, qattiq faza CaCl ·6h O, NH C H OH·2H O va NH C H OH·Н О dan iborat. 2 2 2 2 4 2 2 2 4 2 143 RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL Rasm. CaCl ·2H O–NH C H OH–H O sistemasining politermik eruvchanlik diagrammasi 2 2 2 2 4 2 Sistemaning politermik eruvchanlik diagrammasi va fizik-kimyoviy xossalari tahlili natijasida yangi kimyoviy birikmalar hosil boʻlmasligi, dastlabki moddalar o‘z individualligini saqlab qolishi va bu sistemaning oddiy evtonik tipga mansubligi tasdiqlandi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Ж.Ш.Бобожонов, Ж.С.Шукуров, А.С.Тогашаров. Растворимость системы тетракарбамидохлората кальция – ацетат аммония – вода.// Universum: технические науки : электрон. научн. журн. 2022. 4(97). 2. А.С.Трунин, Д.Г.Петрова. Визуально – политермический метод.// Куйбышевский политехн. Инс-т. –Куйбышев.: –1977. C–94. Деп. в ВИНИТИ –№ 584-78. 144