Исторический вклад работников национальной военной журналистики Узбекистана в великую победу во Второй мировой войне

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье анализируется вклад военнослужащих, Вторая мировая война, тружеников тыла и героев, сражавшихся за свободу Родины, а Узбекистан, также самоотверженный труд работников национальной тыл, журналистики, освещавших проявления героизма и подвига национальная журналистика, как на фронте, так и в тылу. Особое внимание уделяется военный корреспондент, активному участию узбекистанцев в боевых действиях и журналист, значимости их вклада в достижение Великой Победы. национальные издания, историческая память, газета и журнал, самоотверженность. 2025 йил 9 май куни бутун тараққийпарвар инсоният фашизм устидан қозонилган Буюк Ғалабанинг 80 йиллигини кенг нишонлайди. Мамлакатимизда 9 май – Хотира ва қадрлаш кунини кенг нишонлаш, Иккинчи жаҳон урушида қозонилган ғалабага ҳисса қўшган уруш ва меҳнат фахрийларига ҳамда Ватан равнақи, тараққиёти ва унинг ҳимояси учун курашган халқимизнинг тарихий қаҳрамонлиги, фидокорона меҳнатини, шунингдек, уларнинг хотирасини улуғлаш, ҳарбий хизматчиларимизнинг интеллектуал ва маънавий салоҳиятини ошириш, ёш авлодни она Ватанга садоқатли, бугунги тинч, осойишта ҳаётни асраб- авайлашга қодир инсонлар этиб тарбиялаш, уларни Янги Ўзбекистон бунёдкорлари, чинакам ватанпарвар инсонлар этиб тарбиялаш муҳим долзарб вазифа бўлиб қолмоқда. Ўзбек халқининг Иккинчи жаҳон уруши йилларида Ватан ҳимояси йўлидаги юксак мардлик ва қаҳрамонликлари барча авлодлар учун намуна ва ибрат мактаби бўлиб қолди. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев бу масалага алоҳида урғу бериб, “Иккинчи жаҳон урушига ўзбекистонликларнинг 2 миллионга яқини сафарбар этилиб, шундан 538 минг нафардан ортиғи жанг майдонларида қаҳрамонларча ҳалок бўлган, 158 минг нафардан ортиғи бедарак йўқолган, мустақиллик йилларида 200 нафарга яқин ҳарбий хизматчилар ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходимлари мамлакатимизнинг тинчлиги ва осойишталиги йўлида ўз жонини фидо қилганлар” деб таъкидлади[1]. 1941–1945 йилларда фашизмга қарши олиб борилган уруш ўзбекистонликлар, айниқса, уруш жанггоҳларида ҳарбийларимиз учун қанчалик оғир кечганини урушнинг қайноқ изидан бориб ёзиб қолдирилган тарихий воқеа- ҳодисалар, мақолалар орқали билиб олиш мумкин. Уруш воқеалари ҳақида маълумот берувчи манба фронтлардаги миллий-ҳарбий матбуотдир. Ҳарбий матбуотни йўлга қўйиш, уни жангчиларнинг жанговар тарғиботчисига айлантириш масаласи урушнинг дастлабки кунлариданоқ кун тартибига қўйилган эди. Қизил армия сиёсий пропаганда бош бошқармаси 1941 йил 23 июнда “Фронт, армия, дивизия матбуоти ишини яхшилаш ҳақида”[2] директива қабул 134 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2025) / ISSN 2181-1415 қилди. Ўрта Осиё ва Қозоғистон Республикаларининг ҳарбий нашр вакиллари ҳам мазкур бошқармада маслаҳатчи сифатида қатнашдилар. Жумладан, ўзбек ҳарбий журналисти Тўлқин Рустамов Ўзбекистондан вакил сифатида ана шундай лавозимда меҳнат қилди. Республика вакилларини ушбу бошқармага маслаҳатчи сифатида ишга қўйиш орқали уларга фронтларда, армия ва дивизиялардаги газеталар йўналишини бошқариш вазифалари юклатилган эди. Уларнинг бу лавозимдаги фаолиятини фронт ва фронторти матбуоти тарихи орқали кўришимиз мумкин. Миллий-ҳарбий матбуот ҳақидаги маълумотларнинг таҳлили шуни кўрсатдики, совет тузуми уруш йилларида ҳам ҳар вақтдагидек маҳаллий журналист кадрларга ишонмаган. 17 та номдаги миллий фронт газеталарининг барчасида рус редакторлари раҳбарлик қилган. Фақатгина айрим ҳоллардагина Йўлчи Билолов ва Фахри Камол вақтинчалик масъул редактор бўлиб ишлашган, холос. Қизил армия сиёсий бош бошқармаси маълумотларига кўра, 1943 йилдан бошлаб 14 та фронтда, 2 та ҳарбий округда ва 3 та армияда 100 га яқин номларда газеталар бир қатор халқлар тилларида нашр этилган. Жумладан, ўзбек тилида 11 та, қозоқ тилида 10 та, татар тилида 8 та, озарбайжон тилида 6 та, грузин тилида 5 та, арман тилида 4 та, тожик тилида 2 та, туркман, қирғиз, бошқирд тилларида 1 тадан газеталар нашр этилган[3]. Уруш тугаши арафасида Қизил армияда 18 та фронт, 18 та округ (окружных), 110 та армия, 160 та корпус ва 700 дан ортиқ дивизия газеталари, ҳарбий денгиз флотида 143 та газета чоп этилган[4]. Уларнинг умумий сони 1357 тани, бир маротабалик тиражи эса 6.256.000 нусхани ташкил этган[5]. Уруш йилларида Ўзбекистонда жами бўлиб, 200 та газета чиқарилиб, шундан 124 таси ўзбек тилида чоп этилган. Бундан ташқари, республикада 52 та журнал нашр этилиб, шундан 19 таси ўзбек тилида бўлган. Уруш йилларида Ўзбекистонда чиқарилган газеталарнинг умумий нусхаси 900 мингтани, улардан ўзбек тилидагиси 600 минг нусхани ташкил этган[6]. Республикадан ташқаридаги саноат корхоналари ва қурилишларида меҳнат қилаётган ўзбеклар учун 1943 йилда 7460 нусхада “Қизил Ўзбекистон” газетаси ва 2 минг нусхага яқин “Правда Востока” газетаси етказиб берилган. Шунингдек, ЎзССР ХКК ва Ўз КП(б) МҚнинг 1942 йил 17 мартдаги 388-сонли қарори асосида 12-гвардиячи ўқчи дивизияси учун “Правда Востока” газетасидан[7] 500 нусха ва “Қизил Ўзбекистон” газ