ZO’RAVONLIKDAN JABRLANGAN BOLALARGA PSIXOLOGIK YORDAMNING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Аннотация

Bolalar bilan psixologik ishni olib borish juda qiyin. U psixolog shaxsidan sezgirlik, sabrlilik va aniqlikni talab qiladi. Zo'ravonlikni boshdan kechirgan bolalarga alohida e'tibor, tushunish va psixolog yordami kerak . Zo'ravonlikni boshdan kechirgan bolalar psixolog shaxsining alohida e’tibori va qo’llab-quvvatlashiga muhtojdir. Ushbu maqolada zo’ravonlik qurbonlari bo’lgan bolalarga amaliy psixologik ko’makning ayrim usullari bayon etilgan. Kalit so’zlar: Zo’ravonlik , qarshilik, psixoanaliz, geshtalt terapiya, direktiv, psixoanalitik yondoshuv, hikoya, ego. Ularda kuchli aybdorlik hissi bor bo’lib, bu ularga muammoingizni bevosita muhokama qiling ruxsat bermaydi . Ular qandaydir tarzda muammoni ochishni o‘zlariga qarshi hujum uyushtirish (ayniqsa, jinsiy zo'ravonlik holatlarida) deb qabul qiladilar. O'z-o'zidan uyat bolalarning ochilishiga to'sqinlik qiladi. Shuning uchun, bolalar bilan ishlashda yopiq yoki yetakchi savollardan qochish kerak. Zo’ravonlikka uchragan bolalar bilan ham psixolog shaxsi xuddi kattalar kabi ruhiy jarohatlarni yo’q qilish, aybdorlik va uyat hissini kamaytirish, o’z-o’ziga hurmatni tiklash ishlariga e’tibor qaratadi. Bola bilan ishlashda uning atrofdagilar bilan munosabatlari va shaxsiy rivojlanishini saqlab qolish muhimdir. Bola bilan gaplashayotganda, birinchi navbatda uning zo'ravonlikka bo'lgan munosabatiga https://scientific-jl.com/luch/ 2 7 1 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 baho berish muhimdir. Bo'lgan kattalar. Bu sohada o'z muammolari bo’lgan kishilar uchun bolaning ishonchini qozonish ehtimol qiyinroq bo'lishi mumkin. Bola bilan guruhiy ishlashda, ayniqsa, voqeadan keyingi dastlabki bosqichlarda juda ehtiyotkorlik bilan yondoshish kerak. Maslahat jarayoni alohida, tinch muhitda o’tishi lozim. Bola bilan uchrashuvlar doim bir xil makonda o’tishi ma’qul hisoblanadi. Agar bola kattalar va o’zi o’rtasidagi masofani nazorat qila olsa maslahat jarayoni yanada muvaffaqiyatli bo'ladi. Maslahat jarayoni eng yaxshi holatda, psixolog bolaning qarshisida (yoki burchak ostida) joylashgan va yonginasida jurnal stoli (bola himoya to’sig’i sifatida foydalanishi mumkin bo’lgan) bor bo’lishi kerak. Psixolog shaxsi bolaning tashrifiga qadar bolaning o'zi, uning oilasi, qiziqishlari, zo'ravonlik holati haqida ma'lumot to'plashi kerak. Bola bilan ishlash uchun shartnoma tuzishda psixolog boladagi qarshilik hodisasini hisobga olish kerak. Zo'ravonlik qurbonlari bo’lgan bolalar har qanday begona va yangi joyga duch kelganda kuchli qo'rquvni boshdan kechirishadi. Ko'pincha ular ota-onalarш qaerga va nima uchun olib ketilayotganini bilishmaydi. Bu bolaning uchrashuvlardan salbiy gumonlari shakllanishiga olib kelishi mumkin. Bolada quyidagi savollar tug‘ilishi mumkin : • Psixolog kim, u yerga nima uchun borish kerak? • Do'stlarim bundan xabar topishsa nima deb o'ylashadi? • Og'rimaydimi? https://scientific-jl.com/luch/ 2 7 2 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 • U yerda qancha qolaman? • Agar menga yoqmasa, u yerdan keta olamanmi? • Oilam haqida nima deyishim kerak, albatta yomon narsa gapirishim shartmi? • Bu kattalar men aytganlarimni boshqalarga aytmaydimi? Maslahat berish holatida bola o’z avtonomiyasi haqida qayg'urishi – nimanidir qilishdan va yoki gapirishdan bosh tortishi mumkin. Zo'ravonlik qurbonlarining bolalari psixologning o’z qo’rquvini qayta qo’zg’aganidan g'azablanishlari mumkin. Qarshilik ko’z aloqalaridan qilishdan qochish, kuttirish, dushmanlik, yashirinish (mebel orqasida) va boshqalar shaklida namoyon bo’lishi mumkin. Bolaning Psixologning do’stona qiziqishi, samimiyligi va iliqligi bolaning qarshiligini engish yordam beradi. Faqat shunday holatlarda (ehtimol, darhol emas) bola tinglanayotganligini his qiladi va ishona oladi. Bolaning mutaxasis xonasida o’zini qulay his qilishi, havfsizlikda his etishi (hech kim maslahat paytida bezovta qilmasligi, telefonlarning o’chirilgan bo’lishi, maslahatlar o'z vaqtida boshlanishi) muhimdir. Ushbu oddiy qoidalarni buzish halokatli hisoblanib, bolaning xavfsizligini, uning mavjudligini va oxir - oqibat psixologik ishning o'zini yo'qqa chiqaradi. Bola bilan psixologik ishning boshlanishida avvalo zo’ravonlik holati jarayonini aniqlab olish va jarohat fenomenologiyasini o’rganib chiqish muhimdir. Jarayon odatda o'yin yoki o'yin vazifalari shaklida o'tkaziladi. Vazifalar quyidagi shaklda bo’lishi mumkin: https://scientific-jl.com/luch/ 2 7 3 Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025 • Qo‘g‘irchoqlar bilan o‘ynash: 2 yoshdan 7 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun; • Rasm chizish: 5 yoshdan boshlab bolalar uchun; • Hikoya usuli maktab yoshidagi nutqiy qobiliyat va so’z boyligi yetarli bo’lgan bolalar uchun qo’llaniladi. Qo'g'irchoqlar bilan o'ynash. Bunda zo'ravonlikni boshdan kechirmagan bolalar, o'yinda kundalik hayotni aks ettiradilar . Zo’ravonlik qurboni bo’lgan bolalar (ayniqsa jinsiy zo'ravonlik), qo'g'irchoqlarni ko'pincha yechintirishadi, ularga qaraydi, ularni birga yotoqqa qo'yadi va shunga mos rollarni o'ynaydi. Rasm chizish. Bolalar rasmlari zo'ravonlik