KORRUPSIYASIZ JAMIYAT QURAMIZ

Аннотация

В данной статье излагается, что такое коррупционный порок, вопрос ответственности, мировой опыт борьбы с коррупцией, которая является одной из глобальных проблем, которую необходимо решать в глобальном масштабе. Ключевые слова: коррупция, профилактика, глобальный, порок, кодекс. https://scientific-jl.com/luch/ 4 9 9 Часть-43_ Том-1_ Май-2025 Korrupsiya dunyo miqyosida hal etilishi lozim bo‘lgan global muammolardan biridir. Ushbu illat har qanday davlat va jamiyatning siyosiy-iqtisodiy rivojlanishiga jiddiy putur yetkazadi, inson huquq va erkinliklarining poymol bo‘lishiga olib kеladi. Shu bois unga qarshi kurash xalqaro ahamiyat kasb etib, jahon siyosatining muhim masalalari qatoridan joy olgan. Korrupsiya bu – jamiyatni turli yo‘llar bilan iskanjaga oladigan dahshatli illat ekanligiga bugun barchamiz guvoh bo‘lib turibmiz. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 2003-yil 21-noyabrdagi rezolyutsiyasiga muvofiq, 2004- yildan boshlab “9-dekabr – Butunjahon korrupsiyaga qarshi kurashish kuni” sifatida nishonlanishi ham bejiz emas. Korrupsiya- shaxsning o’z mansab yoki xizmat mavqeyidan shxasiy manfaatlarni yoxud o’zga shaxslarning manfaatlarini ko’zlab moddiy yoki nomoddiy naf olish maqsadida qonunga xilof ravishda foydalanishi, xuddi shuningdek bunday nafni qonunga xilof ravishda taqdim etishdir. Korrupsiyaga qarshi kurashda avvalo, uning uchun shart-sharoit yaratib bergan omillarni bartaraf etish lozim. “Kasalni davolagandan ko’ra uni oldini olgan osonroq”- deganlaridek, korrupsiya bilan bog’liq jinoyatlar bo’lib o’tgandan keyin emas, balki shu jarayon sodir bo’lgunga qadar profilaktik chora-tadbirlar ko’rgan ma’qul. Har bir davlat korrupsiyaga qarshi davlat dasturlarini ishlab chiqishi lozim. Korrupsiga qarshi belgilangan dastur asosida bosqichma-bosqich kurash olib borilsa kurashdan ko’zlangan maqsadga yetishish tezroq va osonroq bo’ladi. Qonunchiligimizda korrupsiyaga qarshi kurashish bo’yicha faoliyat olib boradigan sanoqli organlar ko’rsatilgan. Nega endi korrupsiyaga qarshi kurash bilan faqat shu organlar shug’ullanishi kerak? Aslida bu kurashda oddiy bog’cha, maktabdan tortib yuqori turuvchi organlar hammasi birdek shug’ullanishi kerak https://scientific-jl.com/luch/ 5 0 0 Часть-43_ Том-1_ Май-2025 emasmi? Bu organlarda ishlaydiganlar ham oddiy odam. Ularni boshqa odamlardan ajratib turadigan jihat faqatgina ularning shu organlarda xizmat olib borishi xolos, men boshqa farqni ko’rmayapman. Korrupsiyaga qarshi hamma fuqarolar birdek shug’ullanishi kerak. Ana shundagina natijaga erishsa bo’ladi. Manfaatlar to’qnashuvi ham korrupsiyaning bir turi. Manfaatlar to’qnashuvi holatida bu ishda ishtirok etayotgan insonlardan hech biri ikkinchisini sotmaydi. Axir bu ishda tomonlar manfaati yotibdi. Oddiy ishni bitkazib berish evaziga mulkiy xizmatlar yoki pul taklif etish ham korrupsiya. Bir tomon ishni bitkazib berish uchun pul bersa – pora beruvchi, ishni bitkazib berish evaziga pul olgan odam esa – pora oluvchi, ularni topishtirgan o’rtadagi shaxs esa – pora olish – berishda vositachi hisoblanadi. Ularning bu harakatlari uchun O’zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 210 ( pora olish), 211 (pora berish), 212 (pora olish-berishda vositachilik qilish) -moddalari bo’yicha jinoyat ishi qo’zgatiladi. Maksimal jazo muddati 210, 211, 212-moddalar uchun 15 yilni tashkil qiladi. Bizni qonunchiligimizda korrupsiya uchun 15 yillik ozodlikdan mahrum qilish jazosi belgilangan bo’lsa, boshqa rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlar qonunchiligida esa ushbu qilmish uchun “o’lim” jazosi belgilangan. 15 yil og’izni bir chekkasidan shunday chiqib ketadi-ey. O’lim jazosidan ko’ra xalq tili bilan aytganda 15 yillik “qamoq” jazosi yengildek tuyuladi. Ko’pchilik mahbuslar ana shu 15 yilni qiynalib, yaqinlardan uzoqda, shu ishni qilmasam bo’lardi degan vijdon azobi bilan o’tkazguncha, o’lib qo’ya qolsam bo’lardi deb o’ksinishadi. Afsuski qonunchiligimiz “o’lim” jazosini ta’qiqlagan. Negaki, insonni jonini faqat Alloh oladi. Bandani boshqa bandani jonini olishga haqqi yo’q. Odam o’ldirish eng og’ir gunohlardan biri. Qonunchiligimizda eng og’ir jazo ham odam o’ldirishga belgilangangani bejizga emas… https://scientific-jl.com/luch/ 5 0 1 Часть-43_ Том-1_ Май-2025 Shu o’rinda boshqa davlatlarda korrupsiyaga qarshi qanday usullar qo’llanilayotganini ko’rib chiqsak. AQSHda davlat xizmatchilari orasida korrupsiya profilaktikasini ta’minlash maqsadida, “Ma’muriy axloq” qoidalari ishlab chiqilgan. Unga ko‘ra, davlat xizmatchisi lavozim maoshi summasining 15 foizidan yuqori bo‘lgan haq evaziga tashqi o‘rindoshlik asosida boshqa joyda ishlashi taqiqlanadi. Bu cheklov AQSH senati a’zolaridan tashqari barcha mansabdor shaxslarga tegishli. AQSHning korrupsiyaga qarshi kurashish strategiyasining yana bir muhim qoidasi bu – mansabdor shaxsning sovg‘a olishiga nisbatan taqiq qo‘yilganligidir. Qoidaga muvofiq, barcha davlat idorasi xodimlarining bir kalendar ish yili mobaynida umumiy qiymati 100 AQSH dollardan oshadigan sovg‘alarni