VERICELLA ZOSTER (HERPES ZOSTER )VIRUSLI INFEKSIYASI MORFOLOGIYASI, VA ORGANIZMDA KECHISHI VA DAVOLASH USULLARI

Аннотация

;Ushbu maqolada Vericella zoster virusining odam organizmida kechadigan infeksiyon jarayonlari, uning klinik va patogenetik xususiyatlari chuqur tahlil qilinadi.Virusning molekulyar hujayra ichki tuzilmalari va immunologik mexanizmlari ilmiy asoslanib yoritilgan.Suvchechak va gerpes zosterning kechish dinamikasi,asoratlari va zamonaviy davolash usullari tahlil qilinadi. Kalit sozlar;Vericella zoster virusi, suvchechak,gerpes zoster, virusli asoratlar, molekulyar patogenez,antiviral terapiya, laterent infeksiya,profilaktika. Hozirgi zamonaviy tibbiyot va virusologiya sohasida keng tarqalgan infeksion kasalliklardan biri bu−Vericulla zoster virusi bilan bog’liq infeksiyadir.Bu virus HERPESVIRIDAE oilasiga mansub bo’lib ikki xil ko’rinishida uchraydi ;birinchisi-suvchechak(varicella) , ikkinchisi-gerpes zoster(shingil) ko’rinishida namoyon bo’ladi.suvchechak bilan zararlangan kishida virus yuq bo’lib ketmasdan butun nevroksiya bo’ylab asab gangliylarida , darsal ildiz gangliylarida va vegetative gangliylarda yashirin holda qoladi. Immunitet pasayishi bilan virus yana faollashadi va turli neyrologik kassaliklarni keltirib chiqaradi . VIRUSNING tuzilishi. Genetik materiali ; ikkita zanjirli DNK, DNK si https://scientific-jl.com/luch/ 5 2 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 halqasimon yoki cho’ziqsimon bo’lishi mumkun, barcha genetik axborat shu yerda saqlanadi . Kapsid -oqsil qobiq DNK ni tashqi muhitdan himoya qiladi ,162 ta kopsamer oqsil bo’lakchalaridan tashkil topgan. Tegument- oraliq qavat bo’lib kapsid va tashqi qobiq (Envelop) orasidagi elektron zich oqsilli qavat ,virus hujayraga kirgach DNK ni yadroga yetkazishga va virusni faollashishtirishga yordam beradi.Envelop-lipidli tashqi qavat ikki qavatli lipiddan ibirat bo’lin inson hujayrasidan chiqgandan keyin shakllanadi,yuza qismida glikoproteinlar joylashgan bo’lib ular virusni inson hujayrasiga yopishishi va kirishiga yordam beradi.Bu virus tuzilishi Herpes Simplex virusi, Varicella-Zoster va gerpes viruslari uchun umumiy. SUVCHECHAK-terida va shilliq qavatda toshmalar va istima,bo’sh og’rig’i,bezovtalik va ishtahaning yuqolishi bilan namoyon bo’ladi. 1. Toshmali bosqich-terida mayda toshmachalardan boshlanib ,tezda populalarga o’tadi .(3-7 kun) 2. Populalardan vesikulyar bosqich boshlanadi-pufakchalar yorilib ular o’rniga qobiq hosil bo’ladi .Nerv tizimi zararlanadi.(7-10 kun). 3. Qobiq tushishi- nir necha hafta davomida asta-sekin qobiq tushadi.(1- 2 haftadan keyin yuqoladi) Markaziy asab tizimining asoratlariga 4000 ta holatdan 1 tasi o’z-o’zidan kechadigan serebellar ataksiya,miningit, miningoensefalit va va skuopatiya kiradi. Varikellladan bir necha oy o’tgach,qon tomirlar paydo bolishi mumkun . Bu virusga har doim ham tashxis quyish oson emas chunki uning diagnostikasi vesikulyar toshmalarga asoslanadi. HERPES ZOSTER:gerpes zoster Qo’shma Shtatlarda taxminan 1 millon odamga tasir qiladi .Ko’pchilik bemorlar 60 yoshdan oshgan yoki immuniteti zaiflardir.Asosan bahorda paydo bo’ladigan vertikullardan farqli zoster uchun mavsumiy moyillik yuq. Gerpes zoster -,,o’rab oluvchi yoki belbog’simon https://scientific-jl.com/luch/ 5 3 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 uchuq’’ kabi nomlar bilan xalq tilida aytiladi . Kasallikning, inkubatsiya davri 7-8 kun mustaqil yoki biror bir boshqa kasallik (o’simta kasalliklari,zotiljam,plevrit,leykoz ,limfogranulematoz va boshqalar) asorati sifatida namoyon bo’lishi mumkun. Klinikasi; badanning muayyan bir nervi yoki nerv tarmoqlari bo’ylab giperemiyalangan sohaga pufakchalar toshadi. Toshmalar aksariyat tananing bir tamoniga toshadi. Toshmalar toshishidan oldin bemorning ko’ngli behuzur bo’ladi , boshi og’riydi , biror nerv stvoli bo’ylab tutib-tutib turadigan og’riq hamda shu joylarning achishib turishi kuzatiladi. Pufakchalar po’sti qattiq bo’lib ichi tiniq suyuqllikga to’lib turadi,bora-bora suyuqlik layqalanib boradi. Klimik belgilariga ko’ra bir necha hillari farq qiladi. • Yengil(abortik) • Gemorragik-bunda avvaliga pufakchalar ichi loyqalanib qon -yiring boylaydi ,natijada pufakchalar qon bilan to’lib qoladi. • Gangrenoz-yara-chaqa,nekroz,gangrenoz holatlar kuzatiladi. • Bullyoz-bunda pufaklar va pufakchalar uchraydi. • Tarqalgan-generalizatsiyalangan xili. Pufakchalar ko’z , quloq,qovurg’alararo nervlar, shuningdek bo’yin ,bel,nervlari va nerv tarmoqlari bo’ylab toshadi.Toshmalar og’iz (uch shohli nerv bo’ylab ), lab va tanglay shilliq qavatiga toshganda aksariyat yuz va bo’yin terisi ham zararlanishi mumkun.Ayniqsa ko’z sohasiga chiqishi juda xavfli. Uchuq chiqgan soha tortishib og’riydi ,pufakchalar yorilib yara-chaqa eroziyalar , qo’ng’ir-sariq qora qo’tir po’stlar hosil boladi.2-3 haftada kasallik alomatlari yuqolib bemor tuzaladi,bazan pufakchalar yangidan paydo bolib toshiq turishi mumkun. Jarohat tuzalib ketgach , xuddi shu joylarda muskullar parezi va nevralgiya seziladi. Pufakchalar o’rnini ikkilamchi giperpigmentli dog’lar, og’ir Formalarida esa chandiqli yoki atrofiyali o’zgarishlar qoladi. Sovqatish ,gripp,sil,s