JAMIYATDA HUQUQIY ONG VA MADANIYATNI YUKSALTIRISH.

Аннотация

В данной статье написано о мерах по повышению правового сознания и культуры граждан в нашей стране. А через Конституцию Республики Узбекистан и принятую Олий Мажлисом “ Национальную программу повышения правовой культуры в обществе “ освещаются такие задачи, как изменение правовой культуры населения, формирование и реализация духа уважения к законам. Ключевые слова: Закон, Правовая культура , Правосознание Граждане Общество, Конституция Республики Узбекистан, Олий Мажлис , Постановление , Указ . Huquqiy ong – bu ijtimoiy ongning shakllaridan biri bo’lib, kishilarda huquqqa, qonunchilikka, huquq-tartibotga va boshqa huquqiy hodisalarga nisbatan bo’lgan g’oyalar, his-tuyg’ular, tasavvurlar yig’indisidir. Huquqiy madaniyat xalqimizning azaliy an’analariga, udumlariga, tiliga, diniga, ruhiyatiga asoslangan holda insof va iymon, adolat va qonuniylik, insonga nisbatan yuksak hurmat va e’tirof, sabr-toqat kabi ma’rifat va haqiqat tuyg’ularini ongimizga singdirishga xizmat qiladi. Shuning uchun ham kishilarning fikrini, dunyoqarashini mustaqilligimiz yo’lida fidokorona mehnat qilishga yo’naltirilgan huquqiy madaniyatni yuksaltirib borish qonun ustuvorligini ta’minlash va qonuniylikni ta’minlashning eng muhim shartlaridan biri hisoblanadi. Avvalo, huquqiy madaniyat tushunchasiga ta’rif beradigan bo’lsak, Huquqiy madaniyat- umumiy madaniyatning ajralmas tarkibiy qismi. Insonlar ongida shunday ishonch qaror topishi kerakki, huquqiy bilmlarga ega bo’lgan va ularni amaliyotda tatbiq eta oladigan kishigina madaniyatli va bilimli deb hisoblanishi mumkin. U.Tajixanov va A.Saidovlar esa o’zlarining “ Huquqiy madaniyat nazariyasi” nomli kitobida huquqiy madaniyatga shunday ta’rif berishadi: “ https://scientific-jl.com/luch/ 1 2 4 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 Huquqiy madaniyat jamiyatda qaror topgan huquqiy tizimning darajasi, xalqning bu huquq tizmidan xabardorligi, fuqarolarning qonunga bo’lgan hurmati, huquq normalarning ijro etilishi va qonunga itoatkorlik darajasi1. Hozirgi kunda fuqarolarimizning huquqiy ong va madaniyati quvonarli emas albatta. Oddiygina kundalik turmushimizda bo’ladigan huquqlardan to’g’ri va samarali foydalana olmaymiz. Huquq va qonunni faqatgina huquqshunoslar o’rganishi kerak degan qoida hech qayerda yozilmagan. Yurtimizda istiqomat qilayotgan har bir fuqaro o’zining huquq va majburiyatlarini o’rganib olishi lozim. Xususan, O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida ham bu huquq va majburiyatlar berilgan. Yurtimizda sodir bo’layotgan huquqbuzarliklarning asosiy sababi ham aynan fuqarolarimizning huquqiy ongi va madaniyatining pastligida. Misol uchun ko’chada ketayotgan har qanday bir fuqaroni to’xtatib, undan so’rasak o’zining qanday konstitutsiyaviy huquq va majburiyatlari borligini bilmaydi. Buning yechimini ham topsa bo’ladi. Agar maktab darsliklarida 5- sinfdan boshlab konstitutsiya darsliklari o’tilsa , shundagina fuqarolarimizda mas’uliyat va qonunga itoatkorlik hissi paydo bo’ladi. Huquqiy ong va madaniyatni oshirish borasida mamlakatimizda ham bir qancha chora- tadbirlar olib borilmoqda. Xususan, mustaqilligimizga erishganimizdan so’ng, aholining huquqiy ongi va madaniyatini oshirishga katta e’tibor berildi. Jumladan, 1997-yil 29-avgustda O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan “ Jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish milliy dasturi” qabul qilingan edi2. Unda aholi huquqiy madaniyat darajasining oshirilishi qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi, va sud hokimyati xodimlarining bilimdonligiga ko’p jihatdan bog’liqligi, huquqiy madaniyatning ilmiy asoslarini tadqiq etishni rag’batlantirish, ijtimoiy-huquqiy tadqiqotlarni tashkil etish va boshqa masalalar 1 .U.Tajixanov, A.Saidov.Huquqiy madaniyat nazariyasi 1-tom. Toshkent.1998,11-b 2 https://lex.uz/ru/docs/-249352 https://scientific-jl.com/luch/ 1 2 5 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 o’z aksini topgan. Bundan tashqari , 2017-yil 7-fevraldagi “O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha harakatlar strategiyasi to’g’risida”gi Prezident farmoni, 2017-yil 7-sentabrda qabul qilingan “ Huquqiy axborotni tarqatish va undan foydalanishni ta’minlash to’g’risida”gi qonun3, 2018-yil 13-apreldagi “ Davlat huquqiy siyosatini amalga oshirishda adliya organlari va muassasalari faoliyatini tubdan takomillashtirish chora- tadbirlari to’g’risida”gi Prezident farmoni, 2019-yil 9-yanvardagi “Jamiyatda huquqiy ong va huquqiy madaniyatni yuksaltirish tizmini tubdan takomillashtirish to’g’risida”gi Prezident farmoni va boshqa me’yoriy-huquqiy hujjatlarning qabul qilinganini ko’rishimiz mumkin. Aholining qonunlarga huquqiy jarayonlarga ishtirokini va ularning xabardorlik darajasini aniqlash uchun alohida jamoatchilik fikri so’rovlari ham o’tkazilib turiladi. Misol tariqasida 2017-yilda “Ijtimoiy fikr” jamoatchilik fikrini o’rganish markazi tomonidan “O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 25- yilligi” mavzusida jamoatchilik fikri so’rovi o’tkazilgan edi. Bundan tashqari, 2023-yil 30-avgust yangi tahrirdagi Konstitutsiyaning qabul qilinishi mun