HOMILADORLIK DAVRIDA RATSIONAL OVQATLANISHNING AHAMIYATI

Аннотация

Ushbu maqolada homiladorlik davrida ratsional ovqatlanishning ona va bola salomatligi uchun naqadar muhim ekani yoritib berilgan. Ratsional ovqatlanish homilador ayolning umumiy sog‘lig‘ini saqlash, homilaning to‘g‘ri rivojlanishini ta’minlash va tug‘ruqdan keyingi sog‘lom tiklanish uchun zarur hisoblanadi. Maqolada ovqatlanish tamoyillari, kerakli mikro- va makroelementlar, ratsional ovqatlanish tartibi, shuningdek, noto‘g‘ri ovqatlanishning salbiy oqibatlari tahlil qilinadi Kalit so‘zlar: Homiladorlik, ratsional ovqatlanish, ona salomatligi, homila rivojlanishi, mikroelementlar, vitaminlar, parhez, foliy kislotasi, temir tanqisligi, ovqatlanish tartibi. 1. Ratsional ovqatlanish tushunchasi va homiladorlikda uning o‘ziga xosligi Ratsional ovqatlanish – bu organizmga zarur bo‘lgan barcha oziq moddalarning muvozanatli, sifatli va vaqtida yetkazib berilishini ta’minlaydigan ovqatlanish tizimidir. Homiladorlik vaqtida bu tizim yanada dolzarb bo‘ladi. Organizm endilikda ikki kishining – ona va homilaning ehtiyojlarini ta’minlashi kerak. Bu davrda: Kaloriyaga ehtiyoj: kuniga +300–500 kkal; https://scientific-jl.com/luch/ 1 7 3 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 Oqsilga ehtiyoj: kuniga 1,1–1,5 g/kg; Suv ichish normasi: 2–2,5 litr; Vitamin va mineral iste’moli: 1,5–2 baravar oshadi. 2. Ratsional ovqatlanmaslik oqibatlari Noto‘g‘ri ovqatlanish homiladorlikda quyidagi salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin: Anemiya (kamqonlik) – temir tanqisligi sababli yuzaga keladi. Natijada homilada kislorod tanqisligi rivojlanadi. Preeklampsiya – noto‘g‘ri ovqatlanish qon bosimi oshishiga sabab bo‘lishi mumkin. Homilaning past tana og‘irligida tug‘ilishi – yetarli oziqlanish bo‘lmaganda bola to‘liq rivojlanmaydi. Vitamin va mikroelement yetishmovchiligi – bu tug‘ma nuqsonlar va asab tizimi muammolariga olib keladi. 3. Homiladorlikda ovqatlanish me’yorlari Homilador ayolning ovqatlanishi quyidagi tarkibiy qismlarni o‘z ichiga olishi kerak: Oqsillar: go‘sht, baliq, tuxum, dukkaklilar Yog‘lar: o‘simlik moylari, yong‘oqlar; Uglevodlar: don mahsulotlari, mevalar, sabzavotlar; Vitaminlar va minerallar: temir, kalsiy, foliy kislotasi, D vitamini; Suv: suyuqlik balansini saqlash uchun kuniga kamida 8–10 stakan. 4. Maxsus ovqatlanish tavsiyalari har bir trimestr bo‘yicha 1-trimestr: https://scientific-jl.com/luch/ 1 7 4 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 Ko‘ngil aynish va ishtaha pasayishi kuzatiladi. Foliy kislotasi muhim (asosan sabzavot, dukkaklilar, sitrus mevalar orqali). Yengil hazm bo‘ladigan ovqatlar tanlanadi. 2-trimestr: Kaltsiyga bo‘lgan ehtiyoj oshadi – sut mahsulotlari, yashil sabzavotlar. Protein iste’moli oshiriladi. Temirga boy mahsulotlar: jigar, go‘sht, tuxum. 3-trimestr: Bolaning og‘irligi tez oshadi, shuning uchun energiyaga ehtiyoj ko‘proq. Magniy va omega-3 yog‘ kislotalari muhim ahamiyatga ega. Shishlar oldini olish uchun tuz iste’moli cheklanadi. 5. Milliy an’analar va zamonaviy yondashuvlar O‘zbekistonda an’anaviy taomlar – osh, somsa, palov, non va shirinliklar homilador ayollar ratsionida keng o‘rin oladi. Biroq ularning yog‘ va kaloriya miqdori yuqoriligi sababli, ularni me’yorida iste’mol qilish kerak. Zamonaviy yondashuvda esa quyidagilarga urg‘u beriladi: Fast-fud va qayta ishlangan oziq-ovqatdan voz kechish; Antenatal parhezni shifokor bilan kelishgan holda tuzish; Allergiya chaqiruvchi mahsulotlardan ehtiyot bo‘lish. 6. Psixologik va ijtimoiy jihatlar https://scientific-jl.com/luch/ 1 7 5 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 Ovqatlanish nafaqat jismoniy salomatlik, balki psixologik holat bilan ham bog‘liq. Ratsional ovqatlanish quyidagilarga yordam beradi: Stress va xavotirni kamaytirish; Uxlash sifati yaxshilanishi; Energiya darajasini ushlab turish; Oila a’zolarining ham sog‘lom turmush tarziga o‘tishi. 7. Homilador ayollar orasida noto‘g‘ri tushunchalar va ularning salbiy oqibatlari Ko‘plab homilador ayollar orasida quyidagi noto‘g‘ri qarashlar mavjud: "Ko‘proq yeyish kerak, ikki kishiga ovqat yeyapman" — Bu fikr ortiqcha ovqatlanishga, semirishga va gestatsion diabetga olib keladi. "Sabzavotlar sovuq, bola shamollaydi" — Aslida esa, sabzavotlar vitamin va tola moddalarning asosiy manbaidir. "Jigar yeyish bo‘lmidi, bola sarg‘ayadi" — Jigar temirga boy bo‘lib, kamqonlikning oldini olishda muhim rol o‘ynaydi. Bunday noto‘g‘ri e’tiqodlar nafaqat ayolning sog‘lig‘iga, balki homilaning jismoniy va aqliy rivojlanishiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun ta’lim-tarbiyaning oshirilishi, ayollar uchun maxsus sog‘lom turmush tarzi kurslari tashkil etilishi muhimdir. 8. Statistik ma’lumotlar asosida ratsional ovqatlanish holati O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining 2022-yilgi tibbiy statistikasiga ko‘ra: Homilador ayollarning 38 foizida temir tanqisligi anemiyasi kuzatiladi. https://scientific-jl.com/luch/ 1 7 6 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 25 foizi ovqatlanishda foliy kislotasi etishmovchiligidan aziyat chekadi. 19 foiz homilador ayollarda D vitamini yetishmovchiligi aniqlangan. Faqatgina 27 foiz homilador a