MIOKARD INFARKTI

Аннотация

Miokard infarkti – bu yurak mushaklarining (miokardning) qon bilan ta’minlanishi keskin buzilishi natijasida uning bir qismi nekrozga uchrashi bilan kechadigan xavfli kasallikdir. Ushbu holat asosan koronar arteriyalarning tromboz yoki ateroskleroz tufayli torayishi yoki to‘silishi natijasida yuzaga keladi.Miokard infarktining asosiy alomatlari quyidagilardir: ko‘krak qafasida to‘satdan paydo bo‘ladigan va uzoq davom etadigan kuchli og‘riq, og‘riqning chap qo‘l, yelka, jag‘ yoki orqaga tarqalishi, nafas qisishi, terlash, bosh aylanishi, qon bosimining o‘zgarishi, yurak ritmining buzilishi. Sog‘lom turmush tarziga rioya qilish, zararli odatlardan voz kechish, to‘g‘ri ovqatlanish va qon bosimini nazorat qilish asosiy profilaktik choralariga kiradi. Miokard infarkti o‘z vaqtida aniqlanib, samarali davolansa, bemorning hayoti saqlab qolinishi mumkin. Kalit so‘zlar: Miokard infarkti, yurak ishemik kasalligi, og’riq, tipik, atipik, kasalxonagacha, kasalxona, reabilitatsiya, ambulator. Miokard infarkti — o’tkir holat, yurak ishemik kasalligining klinik shakli, to’liq yoki qisman qon yetishmovchiligi natijasida yurak muskul to’qimasining (miokard) nekrozi (o’limi) tufayli yuzaga keladi. Bu butun yurak-qon tomir tizimi faoliyatining buzilishiga olib keladi va bemorning hayotini xavf ostiga qo’yadi. ETIOLOGIYASI. Miokard infarktining asosiy sababi — yurak mushagini qon bilan va shunga mos ravishda kislorod bilan ta’minlaydigan toj (koronar) arteriyalardagi qon oqimining buzilishi. Ko’pincha bunday buzilish arteriyalar aterosklerozining fonida yuzaga keladi va unda tomirlarning devorida https://scientific-jl.com/luch/ 2 8 3 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 aterosklerotik pilakchalar (blyashkalar) paydo bo’ladi. Ushbu pilakchalar toj arteriyalari bo’shlig’ini toraytiradi va tomir devorlarining shikastlanishiga hissa qo’shadi, bu esa tromb va arterial stenoz shakllanishi uchun qo’shimcha sharoitlarni yaratadi. • yurak ishemik kasalligi; • qandli diabet, gipertoniya; • semizlikning har qanday bosqichi; • stressli vaziyatlar; • nikotin va spirtli ichimliklarga qaramlik. Infarktning xavf omillari Kasallikning rivojlanish xavfini sezilarli darajada oshiradigan bir qator omillar mavjud: • Ateroskleroz. Yo’g almashinuvining buzilishi natijasida qon tomir devorlarida aterosklerotik pilakchalarning paydo bo’lishi miokard infarktining rivojlanishida asosiy xavf omilidir. • Yosh. 45-50 yoshdan keyin kasallikni rivojlanish xavfi ortadi. • Jins. Statistik ma’lumotlarga ko’ra, ayollarda ushbu keskin vaziyat erkaklarnikiga qaraganda 1,5-2 marta ko’proq uchraydi, ayniqsa klimaks davrida ayollarda miokard infarkti rivojlanish xavfi yuqori bo’ladi. • Arterial gipertoniya. Gipertoniya (yuqori qon bosimi) bilan og’rigan insonlarda yurak-qon tomir kasalligi rivojlanish xavfi yuqori bo’ladi, chunki arterial bosim ortishi bilan miokardda kislorodga talab oshadi. • Avval boshdan kechirilgan miokard infarkti, hatto kichik ko’lamli bo’lsada. • Chekish. Surunkali nikotin bilan zaharlanish natijasida toj arteriyalar torayib ketadi, bu esa miokardda kislorod yetishmasligiga olib keladi. Va gap nafaqat faol chekish haqida, balki passiv chekish haqida ham bormoqda. • Semizlik va gipodinamiya. Yog’ almashinuvi buzilganda aterosklerozning rivojlanishi tezlashadi, qandli diabet kasalligi xavfi ortadi. Jismoniy https://scientific-jl.com/luch/ 2 8 4 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 yetishmovchilik va kamharakatlik organizmdagi modda almashinuviga salbiy ta’sir qiladi, bu esa ortiqcha vaznning to’planishiga sabab bo’ladi. • Qandli diabet. Qandli diabet bilan og’rigan bemorlarda miokard infarkti rivojlanish xavfi yuqori, chunki qondagi yuqori qand miqdori tomir devorlari va gemoglobinga salbiy ta’sir ko’rsatadi, buning natijasida uning transport (kislorodni tashish) qobiliyati yomonlashadi. KLINIK MANZARASI Bu o’tkir holat 2 xil klinik ko’rinishda namoyon bo’ladi: • Tipik • Atipik Ko’pchilik hollarda bemorlar miokard infarktining odatda og’riqli shaklini rivojlantiradilar, buning natijasida shifokor kasallikni aniq tashxislash va darhol davolashni boshlash imkoniga ega. Kasallikning asosiy belgisi bu kuchli og’riqdir. Miokard infarkti bilan kechadigan og’riq ko’krak orqasida joylashgan bo’lib, u yonish hissi va xanjar urilgandek tuyuladi, ba’zi bemorlar og’riq «yorib tashlagudek» bo’ladi deya ta’riflaydi. Og’riq chap qo’lga, pastki jag’ga, kuraklar orasiga tarqalishi mumkin. Ushbu holatning rivojlanishi har doim ham jismoniy zo’riqishdan keyin kelmaydi, ko’pincha og’riq sindromi dam olish vaqti yoki kechqurun yuz beradi. Og’riq alomatining tavsiflangan xususiyatlari stenokardiya xurujlarida bo’lganiga o’xshash bo’lsada, ularning bir-biridan ajratib turuvchi aniq farqlar bor. Stenokardiya xurujidan farqli o’laroq, miokard infarkti tufayli paydo bo’lgan og’riq sindromi 30 daqiqadan ko’proq davom etadi va tinch holatga o’tish yoki nitrogliserinni takroriy qabul qilish bilan to’xtamaydi. Shuni ta’kidlash kerakki, og’riqli xuruj 15 daqiqadan ko’proq davom etsa, qabul qil