GIDROKSIPROPILMETILSELULOZA VA GLITSIRINBIKARBAMAT MODIFIKATSIYASI

Аннотация

In this article, the modification processes of hydroxypropylmethylcellulose (HPMC) and glycerol bicarbonate are studied, their IR spectral and viscosimetric analyses are performed. Methods for synthesizing https://scientific-jl.com/luch/ 2 3 9 Часть-44_ Том-1_ Май-2025 modified compositions based on HPMC, their physicochemical properties and practical applications are analyzed. Kalit so'zlar: HPMC glitserin bikarbamat, gidroksipropil metil tsellyuloza, modifikatsiyalangan polimer, sanoat texnologiyasi. Ключевые слова: ГПМЦ, бикарбамат глицерина, гидроксипропилметилцеллюлоза, модифицированный полимер, промышленная технология. Keywords: HPMC glycerin bicarbamate, hydroxypropyl methyl cellulose, modified polymer, industrial technology. Kirish HPMC (Hidroksipropil metilseluloza) haqida ma'lumot HPMC – suvda eruvchan, ionli tuzilishga ega bo‘lmagan selluloza polimeridir. Uning tarkibidagi gidroksil guruhlari, metoksi va gidroksipropil guruhlari bilan almashtirilgan HPMC 2%–5% konsentratsiyada bog‘lovchi sifatida ishlatiladi, lekin ko‘pincha tabletka qoplama polimeri sifatida qo‘llanadi. Polimer zanjiri uzunligi, o‘lchami va shoxlanish darajasi uning eritmadagi viskozligini belgilaydi. Odatda qoplama uchun past viskozli polimerlar kerak bo‘ladi. Past viskozli polimerlardan foydalanganda, qoplama formulatsiyasidagi qattiq modda tarkibi kamaygan suv miqdori bilan oshirilishi mumkin, bu esa qoplanish jarayonini tezlashtiradi va samaradorligini oshiradi. HPMC polimer xususiyatlariga ega: Suvda eriydigan plyonka hosil qiladi. Yopishqoq bo‘lmaganligi sababli ishlov berish oson. Shaffof, mustahkam va egiluvchan plyonka hosil qiladi, bu esa tabletkalarni himoya qiladi. https://scientific-jl.com/luch/ 2 4 0 Часть-44_ Том-1_ Май-2025 Tashqi ko‘rinishni yaxshilaydi va ishqalanishga chidamlilikni oshiradi. Biroq, past viskozli HPMC plyonkalar kamroq mustahkamlikka ega bo‘ladi. Yuqori viskozli HPMC esa mustahkam plyonka hosil qiladi, lekin bu plyonkalar tabletkaga yopishadi va osongina ajralib ketishi mumkin. HPMC faqat o‘zi ishlatilganda, tabletkaning o‘yma yuzalarini to‘ldirib yuborish xususiyatiga ega. Shu sababli, uni boshqa polimerlar yoki plastifikatorlar bilan aralashtirish orqali tabletka yuzasiga bog‘lanishini yaxshilash va to‘ldirish muammolarini oldini olish mumkin. HPMC turli darajadagi zarracha o‘lchami, viskozligi, molekulyar massasi va metoksi hamda gidroksipropil guruhlarining almashinish darajalariga qarab farqlanadi. Suvning polimerga kirib borishi dori ajralishiga ta’sir qiladi, shuning uchun faqat gidroksipropil guruh va almashinish darajasi emas, balki almashinish ham dori ajralishiga va eruvchanligiga ta’sir ko‘rsatadi [1]. Geterogenlik polimerning hosil bo’lish tezligiga ta’sir qiladi, chunki almashinish guruhlari o‘rtasidagi gidrofob ta’sirlar dori yuzasiga o‘zgarish kiritishi mumkin [2]. Almashinish o‘zgarishi ishlab chiqarishdagi farqlarga olib kelishi mumkin [3]. Suv bilan o‘zaro ta’sirlashganda, HPMC gidratlanib, qalinlashgan yopishqoq qatlam hosil qiladi. HPMC zarrachalarining o‘lchami tabletkaning qattiqligi va suvning kirib borish jarayoni orqali dori yuzasi ajralishiga ta’sir qiladi. Kichik zarrachali HPMC tabletkalarni mustahkam qiladi, chunki uning yuzasi katta va zarrachalararo bog‘lanish kuchliroq bo‘ladi. Katta zarrachali HPMC esa eruvchanlikni oshiradi, chunki ular orasida suv kirib borishi uchun bo‘shliqlar ko‘proq bo‘ladi [4]. Dori ajralish mexanizmi HPMC zarrachalarining o‘lchamiga bog‘liq: Katta zarrachalar – parchalanish orqali ajralish. https://scientific-jl.com/luch/ 2 4 1 Часть-44_ Том-1_ Май-2025 O‘rta zarrachalar – diffuziya orqali ajralish. Biroq, katta zarrachalarning tez eruvchanligi yuqori konsentratsiya tufayli muvozanatlashadi, chunki ko‘proq polimer zanjirlari mavjud bo‘lib, suv kirib borishi uchun joy qoldirmaydi. HPMC matritsalaridan dori ajralish tezligi dori/HPMC nisbati, dori eruvchanligi, siqish kuchi va HPMC viskozlik darajasiga bog‘liq. Past viskoziteli HPMC siqish kuchiga sezgirroq bo‘lib, asosan eroziya asosida ajralishi mumkin, yuqori viskoziteli HPMC esa asosan diffuziya asosida dori ajralishini ta’minlaydi [5]. HPMC ning mexanik xususiyatlari uning funktsional xususiyatlariga ham ta’sir qiladi. Rowe tadqiqotiga ko‘ra, agar bog‘lovchining substrat yuzasida tarqalish koeffitsiyenti musbat bo‘lsa, zich granula hosil bo‘ladi, agar manfiy bo‘lsa, teshikli granula hosil bo‘ladi. Shuningdek, gidroksipropilsellyuloza (HPMC) ham keng qo‘llaniladigan bog‘lovchilardan biridir [6]. HPMC ion bo‘lmagan, suvda eruvchan va pHga sezgir bo‘lmagan tsellyuloza efiri bo‘lib, yuqori darajadagi almashtirishlar tufayli termoplastik xususiyatga ega va boshqa suvda eruvchan sellyuloza efirlariga qaraganda kamroq gigroskopikdir. HPMC yaxshi plyonka hosil qilish xususiyatiga ega . Gidroksipropilmetilsellyuloza (HPMC) asosidagi plyonkalar Gidroksipropil metil tsellyuloza [7] Dow Chemical Co. (Midland, MI) tomonidan taqdim etilgan. HPMC yuqori plyonka hosil qilish xususiyatlari va gidrofo