FONETIK USLUB:NAZARIY ASOSLARI VA AMALIY QIYMATI

Аннотация

В данной работе анализируется проблема фонетического стиля. В языкознании роль и значение фонетических средств занимают особое место среди стилистических пластов. В исследовании рассматриваются основные аспекты фонетического стиля — эмоционально-выразительный потенциал звуков, стилистическое значение таких элементов, как ударение, интонация и пауза. Особенно в https://scientific-jl.com/luch/ 3 5 0 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 художественных текстах показано значение фонетических средств в выражении авторского замысла и их роль в создании образа. Также анализируются тенденции фонетической стилистики в современной лингвистике, взгляды ученых, на примерах иллюстрируются стилистические функции фонетических стилистических приемов. Annotation: This work analyzes the issue of phonetic style. The role and significance of phonetic means among the stylistic layers in linguistics occupies a special place. The study studies the main aspects of phonetic style - the emotional- expressive capabilities of sounds, the stylistic value of elements such as stress, intonation, pause. In particular, the importance of phonetic means in expressing the author's intention in literary texts, their role in creating an image are shown. Also, the directions of phonetic stylistics in modern linguistics, the views of scientists are analyzed, and the stylistic functions of phonetic means are highlighted on the basis of examples. Kalit so’zlar:fonetik uslub,alliteratsiya,assons,intonatsiya,emotsional- ekspressivlik,ozbek tilshunosligi,fonetik uslubiyat,morfologik uslubiyati. Keywords: phonetic style, alliteration, assonance, intonation, emotional expressiveness, Uzbek linguistics, phonetic stylistics, morphological stylistics. Ключевые слова: фонетический стиль, аллитерация, ассонанс, интонация, эмоционально-экспрессивность, узбекское языкознание, фонетическая стилистика, морфологическая стилистика. Tilshunoslikda uslubiyat (stilistika) tili ifodalash vositalarining estetik va kommunikativ imkoniyatlarini o‘rganuvchi muhim sohaga aylangan. Ayniqsa, so‘zning tovush jihatlari, ya’ni fonetik darajadagi uslubiylik, badiiy ifoda vositalari tizimida muhim rol o‘ynaydi. Fonetik uslub tilning emotsional, obrazli va ta’sirchan bo‘lishiga xizmat qiladi. Ushbu maqolada fonetik uslubning nazariy https://scientific-jl.com/luch/ 3 5 1 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 asoslari, uslubiy vositalari hamda ularning adabiy va og‘zaki nutqdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Fonetik uslubiyat tilshunoslikning fonetika, fonologiya va morfonologiya sohalarining tekshirish obyekti bo'lgan nutq hodisalaridan qanday maqsadlarda, uslubiy-ekspressiv jihatdan nimalarni ko'zlab foydalanish yuzasidan bahs yuritadi.1Mohiyat va vazifa e'tibori bilan intonatsiya va to'xtam fonetik vosita emas, balki uslubiy vositadir. Lekin ular nutq hodisasi" sifatida talaffuz bilan, tilning tovush tomoni bilan zich bog'langanligi tufayli fonetikada o'rganiladi.Uslubiy ekspressiya nuqtai nazaridan til fonetik vosita matcriallaridan adabiy orfografik normalardan «clietga chiqib» foydalanish muhimdir. Adabiy orfoepik normalar doirasida yoziladigan so'zlar talaffuzidagi o'zgalik va, umuman, tovushlarning kombinator rapozision o'zgarishlari ekspressiya hosil qilmaydi. Ular faqat io'zlashuv-og'zaki nutq uslubiga xosligi bilan ajralib turadi, xolos. ular normativ grammatika oddiy uslubiyatning o'rganish va tadqiq obyektidir. ; Fonetik ekspressiya hosil qiluvchi vositalar, asosan. Quyidagilardan iborat unlini cho'zish. Ma'lum bir so'zdagi unlini cho'zish (kvan- itativ urg'u) orqali so'zlovchi mazkur unli ishtirok etgan so'zning na'nosini bo'rttiradi, diqqatni shunga jalb qiladi, nutq paytida shu so'zga qo'shimcha ma'no yuklaydi va shu bilan ekspressiya hosil qiladi: bosiq tovush bilan dedi:Ko'p yaxshi, keng xona, shirin tabasum kabi;b / unlini kuchli talaffuz qilish (unliga zarb urg’usi berish) bilan. Bunda so'zlovchi o'z nutqida keskinlik tusini beradi, fikr­ning qat’iy va ishonchli ekaniga ishora qiladi, aniqlanuvchining boshqa shu turdan ajralib turishini ta'kidlaydi va shunday qilib, butun gapga qo'shimcha vazifa yuklaydi: sizni ancha kutdim, tez kel, darrov jo'na kab; v / undoshni ikkilantirish bilan so'zlovchi fikr obyektiga nis­batan o’zining munosabatlarini, his-tuyg'ularini ifoda etadi, ma'no kuchaytirishga intiladi, undoshi 1 Xusanboyeva Q. (2021). Stilistik vositalar va ularning nutqdagi funksiyasi. Toshkent: Fan. https://scientific-jl.com/luch/ 3 5 2 Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025 ikkilangan so'zga diqqatni jalb etadi: ...hammasiga sen muttaham aybdor. Ayyorlikda uchchiga chiqqan. Mazza qiiib o'tirdik; CJnsin yumm-yumm yig'ladi. Nima haqqing bor! g / ohang orqali gap mazmuni (darak, so'roq, uaaov) o'zgarishidan tashqari piching, kesatiq, jerkish, achinish, koyish, shodlik, sevinch- quvonch kabilami ifoda etadi. Demak, intonatsiya ma’noni kuchaytirish, bo'rttirishga xizmat qiladi. M O R F O L O G I K U S L U B I Y A T Til morfologik vositalarning uslubiy .xususiyatlarini belgilashda, asosan, ekspres