NUTQ FAOLIYATI TURLARINI O'RGATISH

Аннотация

В статье рассматриваются виды речевой деятельности — аудирование, говорение, чтение и письмо — и методика их эффективного преподавания при обучении иностранным языкам. Также анализируются особенности каждого вида и их значение в учебном процессе. Ключевые слова: речевая деятельность, языковые навыки, методика, коммуникативный подход. Annotation :This article discusses the types of speech activity — listening, speaking, reading, and writing — and effective methods of teaching them in foreign language education. The specific features and educational value of each activity are highlighted. Keywords: speech activity, language skills, methodology, communicative approach. https://scientific-jl.com/luch/ 4 7 7 Часть-44_ Том-2_ Май-2025 Global miqyosda kommunikatsiya va muloqotning ahamiyati tobora ortib bormoqda. Har bir til o‘rganishda eng muhim vazifalardan biri — nutq faoliyatini shakllantirishdir. Nutq faoliyati — bu insonning til orqali o‘z fikrlarini, hissiyotlarini, maqsadlarini va niyatlarini boshqalar bilan ifodalashidir. Xorijiy tilni o‘rganish jarayonida nutq faoliyatining to‘rt turini o‘z ichiga olgan tizimli yondashuv o‘quvchining tilni erkin va to‘g‘ri muloqot qilishga qodir bo‘lishini ta'minlaydi. Nutq faoliyati turlari, ya'ni tinglash, gapirish, o‘qish va yozish, bir-birini to‘ldiruvchi va o‘zaro bog‘liq jarayonlardir. Har bir tur o‘zining psixolingvistik va pedagogik xususiyatlari bilan ajralib turadi. Masalan, tinglash faoliyati o‘quvchining boshqa shaxslarning fikrlarini, mulohazalarini to‘g‘ri anglab olish qobiliyatini rivojlantiradi. Bu o‘qituvchining o‘quvchilar bilan muloqotda bo‘lishda muhim ahamiyatga ega. Gapirish faoliyati esa, tilni nafaqat shakllantirish, balki fikrni aniq va ravon ifodalashga yordam beradi. O‘qish va yozish esa bilimni mustahkamlash, tahlil qilish va tanqidiy fikrlashni rivojlantirishda ahamiyatlidir. Nutq faoliyatining har bir turi tilni o‘rganishning turli bosqichlarida muhim rol o‘ynaydi. Masalan, boshlang‘ich bosqichda o‘quvchilar asosan gapirish va tinglashga e'tibor qaratadilar. Bunda o‘quvchilar biror mavzu haqida oddiy iboralar bilan fikr yuritishga o‘rganadilar. O‘rta bosqichda esa, o‘quvchilar o‘qish va yozish ko‘nikmalarini rivojlantirishni boshlaydilar. Ular matnlarni o‘qib, tushunish va keyinroq o‘z fikrlarini yozma ravishda ifodalashda yanada mustahkam bilimlarga ega bo‘ladilar. Yuqori bosqichda esa o‘quvchilar barcha nutq faoliyati turlarini birlashtirib, murakkab mavzularda muloqot qilishga o‘rganadilar. Biroq, nutq faoliyatini o‘rgatish faqat tilning grammatik yoki lug‘aviy jihatlariga qaratilmagan, balki u to‘liq, tizimli va kommunikativ yondashuvga asoslanishi kerak. Kommunikativ yondashuv — bu til o‘rganish jarayonini faqat til qoidalarini o‘rgatish bilan cheklamaydigan, balki o‘quvchilarga tilni haqiqiy https://scientific-jl.com/luch/ 4 7 8 Часть-44_ Том-2_ Май-2025 hayotda samarali ishlatish ko‘nikmalarini ham beradigan uslubdir. O‘quvchilar nutq faoliyatini o‘rgatishda faqat tilni bilish bilan cheklanmaydi, balki bu bilimlarni amaliyotda qo‘llashni ham o‘rganishadi. Bundan tashqari, til o‘rganishda zamonaviy texnologiyalardan foydalanish ham katta ahamiyatga ega. Multimedia vositalari, interaktiv platformalar, onlayn o‘quv materiallari, audiovizual yordamchi vositalar orqali nutq faoliyatini samarali rivojlantirish mumkin. O‘qituvchi bunday vositalar yordamida o‘quvchilarni o‘z fikrlarini to‘g‘ri ifodalashga, nutqning turli xususiyatlarini anglashga undaydi. Shuningdek, o‘qituvchi nutq faoliyati turlarini o‘rgatishda psixologik va lingvistik qobiliyatlar asosida individual yondashuvni amalga oshirishi zarur. Har bir o‘quvchining tilni o‘rganishdagi ehtiyojlari va qobiliyatlari farqlanadi, shuning uchun o‘qituvchi o‘z darslarini shaxsiylashtirib, o‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda o‘tkazishi kerak. Nutq faoliyati turlarini o‘rgatish til o‘rganish jarayonining asosiy qismidir. Tilni to‘liq o‘zlashtirish uchun o‘quvchi faqat til qoidalarini o‘rganibgina qolmasdan, uni muloqotda ham ishlatishi kerak. Nutq faoliyati turlarini o‘rgatish nafaqat tilni to‘g‘ri ishlatishning asosiy vositasi, balki o‘quvchining tilni tushunish, aniq ifodalash va ishlatish qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam beradi. Har bir nutq faoliyati turi o‘ziga xos ahamiyatga ega va o‘quvchilarga quyidagi imkoniyatlarni beradi: Tinglash: Tinglash, o‘quvchilarga matnlarni tushunish, undagi ma'lumotlarni ajratib olish va muhim fikrlarni aniqlash qobiliyatini rivojlantiradi. Bu ko‘nikma tilni o‘rganishda boshlang‘ich bosqichda juda muhimdir, chunki bu o‘quvchilarga muloqotdagi asosiy ma'lumotlarni tezda tushunish imkonini beradi. Gapirish: Gapirish o‘quvchiga o‘z fikrlarini aniq, ravon va mantiqiy tarzda ifodalash imkonini beradi. Bu ko‘nikma muloqotda ishtirok etish, fikrni bo‘lishish va o‘rgangan bilimlarni amaliyotda qo‘llashda zarurdir. https://scientific-jl.com/luch/ 4 7 9 Часть-44_ Том-2_ Май-2025 O‘qish: O‘qish o‘quvchiga tilni o‘rganishda va yangi