АКЦИЯДОРЛИК ЖАМИЯТЛАРИДА КОРПОРАТИВ БОШҚАРУВНИНГ ИНВЕСТИЦИОН САМАРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШ ЙЎЛЛАРИ

Аннотация

Ушбу мақолада акциядорлик жамиятларида корпоратив бошқарувнинг инвестицион самарадорлигини ошириш йўллари таҳлил этилган. Ўзбекистонда акциядорлик жамиятларида корпоратив бошқарувнинг инвестицион самарадорлигини такомиллаштириш бўйича тавсиялар ишлаб чиқилган. Калитли сўзлар: корпоратив бошқарув, корпоратив бошқарув самарадорлиги, корпоратив назорат, фонд бозори, корпорация, агентлик, бошқарув. Аннотация: В данной статье анализируются способы повышения инвестиционной эффективности корпоративного управления в акционерных обществах. Разработаны рекомендации по повышению инвестиционной эффективности корпоративного управления в акционерных обществах Узбекистана. Ключевые слова: корпоративное управление, эффективность корпоративного управления, корпоративный контроль, фондовый рынок, корпорация, агентство, управление. Annotation: This article analyzes ways to increase the investment efficiency of corporate governance in joint stock companies. Recommendations have been developed to improve the investment efficiency of corporate governance in joint- stock companies in Uzbekistan. https://scientific-jl.com/luch/ 8 9 Часть-44_ Том-3_ Май-2025 Keywords: corporate governance, corporate governance efficiency, corporate control, stock market, corporation, agency, management. Кириш Ўзбекистон Республикасида олиб борилаётган давлат иқтисодий стратегиясининг асосий йўналишларидан бири, инвестиция оқимларини рағбатлантириш орқали иқтисодий ўсиш суръатларини жадаллаштириш ва ҳалқ турмуш фаровонлигини ошириш ҳисобланади. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёев айтганларидек: “Инсон манфаатларини таъминлашда иқтисодиётимизни юксак суръатлар билан барқарор ривожланишини қандай катта аҳамиятга эга эканлигини барчамиз яхши тушунамиз”1 – деган эдилар. Ўзбекистон иқтисодиёти реал сектори корхоналарини ҳалқаро бозорларда рақобатбардошлигини таъминлаш ва юқори қўшилган қийматли махсулот ишлаб чиқарилиши улушини ошириш масаласи уларни модернизациялаш заруриятини, ва мос равишда катта инвесторлик капиталини жалб қилишни талаб қилади. Мустақиллик йилларида республикамиз иқтисодиёти реал секторига инвестицияларни жамлаш ва қайта сафарбар этиш механизми сифатида фонд бозори шаклланди, ҳамда замонавий капитал бозорини қуриш учун зарур пойдевор яратилди. Натижада, Тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар 4,2 млрд долларни ташкил этиб, 2018 йилга нисбатан 3,1 миллиард долларга ёки 3,7 баробар ўсди. Инвестицияларнинг ЯИМдаги улуши 37%га етди. Иқтисодий ўсиш 5,6%ни ташкил этди, саноат маҳсулоти ишлаб чиқариш ҳажми 6,6%га, 1 Мирзиёев Ш.М. Қонун устуворлиги ва инсон манфаатларини таъминдаш – юрт тараққиёти ва ҳалқ фаровонлигининг гарови. www.press-service.uz. https://scientific-jl.com/luch/ 9 0 Часть-44_ Том-3_ Май-2025 экспорт 28%га кўпайди, олтин-валюта захираларимиз 2,2 млрд долларга ортиб, 28,6 млрд долларга етди.2 Шу билан бирга, миллий иқтисодиётнинг иқтисодий ва инвестицион салоҳиятни тўлиқ юзага чиқариш, ва бунда макроиқтисодий кўрсаткичларнинг юқори суръатлар билан ўсишини таъминлашда катта имкониятлардан фойдаланилмаяпти. Ўзбекистон Республикаси Президенти Мирзиёев Ш.М. ушбу ҳусусда: “Кун тартибида ўта жиддий масалалар турибди. Булар мамлакатимизда яратилган технологияларнинг рақобатдошлигини таъминлаш, “ноу-хау” намуналарини яратиш, замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш, яъни юқори сифатли маҳсулот ишлаб чиқаришни таъминлаш бўйича тизимли чора-тадбирларни амалга оширишдир”3 – деб бежиз айтмаган эдилар. 2008 йилда бошланган ва бугунги кунда таъсири ҳамон билинаётган жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози акциядорлик жамиятларини бошқариш, ундаги менежерларнинг амалий фаолиятини назорат қилиш масалаларига янада талабчанликни ошириш кераклигини кўрсатди. Шу билан бирга, акциядорлик жамиятларида лозим даражада бошқарув тизимини қуриш, хусусан, ушбу тизимни инвесторлар манфаатларига монанд қилиб шакллантириш учун корпоратив бошқарувнинг энг илғор амалиётини жорий қилиш талаб қилинади. Шунинг учун, Ўзбекистон акциядорлик жамиятларида бошқарув ва назорат тузилмалари самарадорлигини назарий жиҳатдан тадқиқ қилиш, инвестицияларни жалб қилишнинг асосий шарти бўлган – қулай инвестиция иқлимини шакллантириш шарт-шароитларини туғдириш манбаи бўлган корпоратив бошқарувнинг лозим даражадаги амалиётини республика 2 Ўзбекистон Республикаси Президентининг Олий Мажлисга Мурожаатномаси. Тошкент. 2020 йил 24 январь. 3 Мирзиёев Ш.М. Танқидий таҳлил, қатъий тартиб-интизом ва шахсий жавобгарлик – ҳар бир раҳбар фаолиятининг кундалик қоидаси бўлиши керак. – Т: Ўзбекистон, 2017, 103 б. https://scientific-jl.com/luch/ 9 1 Часть-44_ Том-3_ Май-2025 корпоратив корхоналари иш фаолиятига жорий қилиш йўлларини қидириш заруриятини келтириб чиқармоқда. II. Асосий қисм Корпоратив бошқарув шундай жараёнки, унга мос равишда корпорация акциядорлик корхонасининг ҳақиқий эгалари бўлган акциядорларнинг манфаатларига вакиллик қилади ва хизмат қилади. Шунинг учун, корпоратив ҳулқ-атворнинг негизи корхона қатнашчиларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатл