MAVZU: XVI–XVII ASRLARDA HARBIY YURISHLAR VA JANGOVAR TAKTIKADAGI O‘ZGARISHLAR.

Аннотация

This article analyzes the military and tactical transformations that occurred in the 16th and 17th centuries in Europe and other regions. The widespread adoption of firearms, the increased importance of infantry, and the modernization of military strategy form the basis for what is termed the “Military Revolution.” Changes in fortifications, military technology, and troop structures are also examined. https://scientific-jl.com/luch/ 2 2 6 Часть-44_ Том-4_ Май-2025 KEYWORDS: Military revolution, tactics, cavalry, infantry, firearms, fortifications, military technology, strategy. Taqriz Maqola muallifi XVI–XVII asrlardagi yurishlar tarixiy kontekstini aniq bayon qilib, o‘sha davr harbiy amaliyotlarida yuz bergan tub o‘zgarishlarni ko‘rsatgan. Muallif jihatdan bu davrda jangovar taktikada yangicha yondashuvlar, asosan piyada va otliq bo‘linmalarning o‘zaro hamkorligi hamda modernizatsiya jarayonlari tahlil qilingan. Bu mavzu hozirgi kunda ham qadimiy va zamonaviy taktika munosabatlarini o‘rganishda muhim ahamiyat kasb etadi. Asosiy mazmun va bo‘limlar Tarixiy kontekst: Muallif o‘sha asrlarning siyosiy-sotsiologik holatini qisqa, lekin mazmunli tarzda ochib bergan. Taktik o‘zgarishlar: Asosiy bo‘limda piyada bo‘linmalarning qurollanishi, arqonli va qum to‘rli himoya vositalari, shuningdek, musket va to‘palarning paydo bo‘lishi tahlil qilingan. Otliq kuchlar roli: Otliq bo‘linmalarning hujum qilish texnikasi, razvedka va zaxira bo‘linmalarini samarali qo‘llash metodlari yoritilgan. Jang maydonida zamonaviylashtirish: Formatsiyalar formasi, harakat tezligini oshirish, signallash va boshqaruv tizimlari ko‘rib chiqilgan. Kuchli tomonlari 1. Manba bazasi – Arxiv hujjatlari, rus, turk va yevropa tarixchilari asarlaridan foydalanilganligi maqolaga ilmiy asos beradi. 2. Tahliliy yondashuv – Maqolada nafaqat faktlar keltirilgan, balki ularning sabab-natlariga ham chuqur kirilgan. 3. Illyustratsiyalar va jadval – Harbiy bo‘linmalar tartibi va qurollanishi bo‘yicha jadval va diagrammalar maqolani vizual jihatdan boyitgan. Kamchiliklari va takliflar https://scientific-jl.com/luch/ 2 2 7 Часть-44_ Том-4_ Май-2025 Keng qamrov etilmagan bo‘limlar: Markaziy va shimoliy yarimorol hududlardagi harbiy yurishlar alohida yoritilmagan. Bu element maqolani yanada boyitishi mumkin edi. Muloqot nuqtai nazari: Bo‘linmalar o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar va buyruq zanjiri detallari kamroq tahlil qilingan. Kelajakda bu jihatlarning chuqurroq o‘rganilishi tavsiya etiladi. 5. Xulosa va baholash Umuman olganda, “XVI–XVII asrlarda harbiy yurishlar va jangovar taktikadagi o‘zgarishlar” maqolasi o‘z sohasi bo‘yicha muhim ilmiy ishdir. Muallifning tarixiy manbalarni keng qamrovli tahlillashi va o‘sha davr taktikasini zamonaviy paradigmalarda yoritishi ijobiy baholanishi lozim. Shuningdek, maqolaga yuqorida ko‘rsatilgan kamchiliklarni bartaraf etuvchi qo‘shimcha bo‘limlar kiritilishi uning ilmiy salohiyatini yanada oshiradi. Ushbu maqolani chop etishni tavsiya beraman. Taqriz muallifi:dotsent, polkovnik Yusupov Ravshan Saypiddinovich XVI-XVII asrlar urush tabiatida sezilarli o‘zgarishlar davri bo‘ldi. Bu o‘zgarishlarga sabab bo‘lgan omillar faqat harbiy islohotlar bilan cheklanmagan, garchi G‘arbiy Yevropa bu davrda deyarli doimiy ravishda urush holatida bo‘lgan bo‘lsa ham. Taktik jihatlar qiziqarli bo‘lsada, bu davr urush san'atining chuqurroq o‘zgarishlari — professionallashgan armiya, doimiy armiya, urush ko‘lamining kengayishi va natijada davlat (ya’ni hukmdor) tomonidan zo‘ravonlik ustidan yakka hokimlik o‘rnatilishi, shuningdek, to‘laqonli harbiy flotlarning paydo bo‘lishi bilan ajralib turadi. “Harbiy inqilob” atamasi 1955-yilda Maykl Roberts tomonidan taqdim etilgan maqoladan boshlangan. U 1560–1660-yillarni urush san’atida tub burilish davri sifatida tavsiflagan. Bu davr G‘arbiy Yevropaning dunyo miqyosidagi kuch sifatida yuksalishiga zamin yaratgan. Keyingi tarixchilar, masalan, Jefri Parker bu g‘oyani rivojlantirib, uni ikki asrlik davrga kengaytirgan, ispanlar va fransuzlar https://scientific-jl.com/luch/ 2 2 8 Часть-44_ Том-4_ Май-2025 tajribasini qo‘shgan, mudofaa texnologiyalariga e’tibor qaratgan va dengiz janglari rivojlanishini ham o‘z ichiga olgan. G‘arbiy Yevropadagi XVI-XVII asrlardagi urushlar harbiy, siyosiy-strategik va ijtimoiy omillar bilan belgilangandi. Urush uslubidagi bu o‘zgarishlar urushning xarakterini sezilarli o‘zgartirgan bo‘lsa-da, uning tabiatini o‘zgartirmagan. Shu sababli “inqilob” atamasi texnik jihatdan to‘g‘ri emas, ammo harbiy tarixda keng qo‘llaniladi. Klaushevits “Urush haqida” nomli asarining birinchi kitobida urush tabiatini tushuntiradi. Asosan, urush bu siyosiy maqsadlar yo‘lida kuch ishlatishga asoslangan ikki kuch o‘rtasidagi to‘qnashuvdir. Urush insoniy hissiyotlar – nafrat, xavf, jasorat, noaniqlik va qo‘rquv bilan bog‘liq. Klaushevits urush xarakterining vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishini tan oladi va uni “haqiqiy hameleon” deb ataydi — har bir holatda moslashuvchan. Garchi urushning “formasi” (Form