BALAND QAVATLI BINOLAR KONSTRUKSIYALARI OLOVBARDOSHLIGINI OPTIMAL USULLARINI ISHLAB CHIQISH.

Аннотация

Mazkur ilmiy ishda baland qavatli binolar konstruksiyalarining olovbardoshlik darajasini oshirishga qaratilgan optimal usullarni ishlab chiqish masalasi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot davomida turli konstruktiv materiallarning yong‘inga chidamliligi tahlil qilinib, ularning issiqlikka bardoshlilik xususiyatlari solishtirildi. Shu bilan birga, zamonaviy yong‘inga qarshi himoya texnologiyalari va ularning samaradorligini oshirish yo‘llari o‘rganildi. Taklif etilgan usullar yordamida konstruksiyalarning yong‘inga bardoshlik darajasini oshirish bilan birga, qurilish xarajatlarini kamaytirish imkoniyatlari ham ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari yong‘inga chidamli, xavfsiz va iqtisodiy jihatdan maqbul binolarni loyihalashda qo‘llanilishi mumkin. Kalit so‘zlar:Baland qavatli binolar, konstruksiya, olovbardoshlik, yong‘inga chidamli materiallar, optimal usullar, yong‘inga qarshi himoya, xavfsizlik, qurilish texnologiyalari. Bugungi kunda urbanizatsiya jarayonining jadallashuvi natijasida baland qavatli binolar qurilishi keng ko‘lamda rivojlanmoqda. Ushbu binolar nafaqat aholining zich joylashgan hududlarda yashashi uchun qulayliklar yaratadi, balki zamonaviy arxitektura va texnologik yutuqlarning yorqin namunasiga ham aylanmoqda. Shu bilan birga, baland qavatli binolarda yong‘in xavfsizligini ta’minlash dolzarb muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Ayniqsa, konstruksiyalar https://scientific-jl.com/luch/ 1 9 5 Часть-44_ Том-5_ Май-2025 yong‘in ta’sirida o‘zining mustahkamlik xususiyatlarini yo‘qotishi, insonlar hayoti va mulk xavfsizligiga jiddiy tahdid soladi. Shu sababli, binolar konstruksiyalarining olovbardoshlik darajasini oshirish, ularni yong‘inga chidamli materiallar bilan jihozlash hamda samarali yong‘inga qarshi himoya tizimlarini joriy etish bugungi qurilish sanoatining eng muhim vazifalaridan biridir. Ushbu ilmiy ishda baland qavatli binolar konstruksiyalarining olovbardoshligini oshirishga qaratilgan optimal usullar o‘rganilib, ularning amaliy samaradorligi tahlil qilinadi. Koʻp qavatli binolardagi yongʻinlar bir qator noqulayliklar tufayli halokatli oqibatlarga olib kelishi mumkin: qurilish inshootlari va ichki bezatishda yonuvchan materiallardan foydalanish; avtomatik yongʻin signalizatsiyasi va yongʻinni oʻchirish tizimlarining notoʻgʻri ishlashi; binolarda yongʻinning vertikal va kuchli tutunning tez tarqalishiga, shuningdek pollar orasida,shiftlarda ,zinapoyalar , teshiklarning mavjudligi yongʻinni oʻchirish va qutqaruv ishlarini samarasiz tashkil etilishiga olib keladi. Yongʻin oʻsishini nazorat qilish va yongʻinning struktura va uning bino aholisiga taʼsirini kamaytirish uchun faol va passiv yongʻindan himoya qilish xususiyatlari. Faol tizimlar kichik hududda yongʻinni nazorat qilish boʻysundirish uchun avtomatik sprinkler himoyasini va yoʻlovchilarni xavfsiz evakuatsiya qilish uchun tutun harakatini nazorat qilish uchun tutunni boshqarish tizimlarini oʻz ichiga oladi. Passiv elementlar yongʻinga chidamli tuzilmani va yongʻinning vertikal tarqalishini oldini olish uchun yongʻin toʻsiqlarini oʻz ichiga oladi. Barcha faol va passiv tizimlar kerak boʻlganda toʻgʻri ishlashi uchun binoning butun umri davomida saqlanishi kerak. Yongʻin sodir boʻlganda yoʻlovchilarni evakuatsiya qilishni osonlashtiradigan chiqish vositalari. Binoda yashovchilar yongʻin sodir boʻlgan hududdan evakuatsiya qilinganda binodagi yongʻin taʼsiridan himoyalangan https://scientific-jl.com/luch/ 1 9 6 Часть-44_ Том-5_ Май-2025 boʻlishi kerak. Yongʻinga chidamli yopiq va mexanik bosimli zinapoyalar evakuatsiya paytida yoʻlovchilarni yongʻin va tutun taʼsiridan himoya qiladi. Yongʻinni aniqlash, signalizatsiya va aloqa tizimlari bino xodimlarini yongʻin sodir boʻlganligi toʻgʻrisida ogohlantiradi va yoʻlovchilarni evakuatsiya qilish uchun koʻrsatma berishi kerak. Yongʻinni oʻchirishni qoʻllab-quvvatlash tizimlari asosan bino ichidan, koʻpincha yongʻinga qarshi xizmat koʻrsatish moslamalaridan va erdan qoʻllab- quvvatlashdan uzoq joylarda amalga oshiriladigan operatsiyalarni qoʻllab- quvvatlaydi. Yongʻinni oʻchirishni qoʻllab-quvvatlash tizimlariga transport vositalariga kirish, oʻt oʻchiruvchilarning liftlari (liftlari), yongʻinga qarshi qoʻmondonlik markazi, oʻt oʻchirish trubkasi (hoʻl koʻtaruvchi) tizimlari va oʻt oʻchiruvchilar aloqalari kiradi. Bundan tashqari, qurilishga javob berish rejalari va protseduralari birinchi javob beruvchilar bilan yaqindan kelishilgan boʻlishi kerak. Baland qavatli binolar konstruksiyalarining yong‘inga bardoshliligi — binoning ekspluatatsion xavfsizligini ta'minlashda asosiy omillardan biridir. Konstruksiyalarning olovbardoshlik darajasi ular qanday materiallardan tayyorlangani, ularning issiqlik ta’siriga bo‘lgan chidamliligi, shuningdek, yong‘inga qarshi qo‘llaniladigan texnik vositalarga bog‘liq. Yong‘inga chidamli materiallar tahlili. Hozirgi kunda baland qavatli binolarda eng ko‘p ishlatiladigan konstruktiv materiallar quyidagilardan iborat: 3. Po‘lat: yuqori mustahkamlikka ega bo‘lsada, yuq