TALABALARDA KASBIY IDENTIFIKATSIYA INQIROZINING PSIXOLOGIK SABABLARI VA YECHIMLARI

Аннотация

Актуальность изучения профессиональной идентичности приобретает особое значение на современном этапе образования. Проблема идентичности все чаще становится темой исследований в области психологии труда. В статье рассматриваются психологические причины и пути решения кризиса профессиональной идентичности у студентов. Ключевые слова: Профессиональная идентификация, кризис, психология, профессиональная деятельность, самосознание, социальное сравнение, мотивация, карьера, принятие решений. ANNOTATION: The relevance of the study of professional identity is of particular importance at the present stage of education. The problem of identity is increasingly becoming a topic of research in the psychology of professional activity. https://scientific-jl.com/luch/ 4 9 9 Часть-44_ Том-5_ Май-2025 This article discusses the psychological causes and solutions to the crisis of professional identity in students. Keywords: Professional identity, crisis, psychology, professional activity, self- awareness, social comparison, motivation, career, decision-making. KIRISH. Zamonaviy ta’lim jarayonida talabaning nafaqat kasbiy bilim va ko‘nikmalarni egallashi, balki o‘zini tanlagan sohaga tegishli shaxs sifatida anglash, ya’ni kasbiy identifikatsiya jarayonidan muvaffaqiyatli o‘tishi muhim ahamiyatga ega. Kasbiy identifikatsiya shaxsning o‘zini ma’lum bir kasbga oid deb hisoblashi, o‘zini ushbu kasb orqali anglash va shu kasbda o‘z o‘rnini topish ehtiyoji bilan bog‘liq psixologik holatdir. Aynan talabalik davri — kasbiy yo‘nalishni mustahkamlash, kasb tanlashga oid qarorlarni shakllantirish va o‘zlikni rivojlantirish davri sifatida bu jarayon uchun eng muhim bosqich hisoblanadi. Bugungi kunda kasbiy identifikatsiyaning psixologik mexanizmlarini chuqur o‘rganish dolzarb masalalardan biridir. Chunki shaxsning kelgusidagi professional faoliyati, kasbiy qoniqishi, ijtimoiy moslashuvi va ruhiy barqarorligi bevosita kasbiy o‘zini anglash darajasiga bog‘liq. Psixologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, talabalar orasida kasbiy yo‘nalishda ikkilanish, noaniqlik, motivatsiyaning pasayishi holatlari tez-tez uchraydi, bu esa kasbiy identifikatsiyaning to‘laqonli shakllanmasligidan dalolat beradi. Kasbiy identifikatsiaya - bu shaxsning malaka rivojlanishining asosiy xususiyatidir, talabalarda tanlangan kasbiy faoliyatning o‘ziga xos xususiyati, o‘z-o‘zini boshqarish va rivojlanish vositasi sifatida uning shaxsini guruh bilan bilish va ahamiyatini baholash vositasi sifatida qabul qilish va uning mohiyatini baholash vositasi. Shakllangan professional identifikatsiyaga ega bo‘lgan shaxs https://scientific-jl.com/luch/ 5 0 0 Часть-44_ Том-5_ Май-2025 o‘zini kasb bilan aniqlaydi va o‘zini professional hamjamiyat vakili deb hisoblaydi. Kasbiy identifikatsiya — bu shaxsning o‘zini ma’lum bir kasb bilan bog‘lash jarayoni bo‘lib, u shaxsiy tajriba, motivatsiya, qadriyatlar, ijtimoiy ta’sirlar hamda psixologik yetuklik darajasiga asoslanadi. Talabalik davri — bu kasbiy identifikatsiyaning shakllanishi va mustahkamlanishi uchun eng faol bosqichlardan biri bo‘lib, bu davrda aynan psixologik mexanizmlar hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Tadqiqotchilar kasbiy ijtimoiylashuv tushunchasini boshqacha talqin qilishadi. Ushbu atamani to‘liq tushunish uchun siz turli nuqtai nazarlarni o‘rganishingiz kerak. J.J.Muskina va B. G. Korostelkinning ta’kidlashicha, talabaning kasbiy identifikatsiya – bu uning o‘zi haqidagi g‘oyalarining yaxlitligi, hissiy tajribalar va kasbni egallash bilan bog‘liq ongli faoliyat, uning asosida kelajakdagi mutaxassis sifatida o‘zi bilan identifikatsiya hissi paydo bo‘ladi.Talabaning kasbiy identifikatsiya doirasidagi o‘zi haqidagi g‘oyalar tizimi kelajakdagi mutaxassis (ma’lum bir professional guruhga mansub), uning kasbiy va o‘quv-kasbiy maqsadlari, ushbu maqsadlarni amalga oshirish imkoniyatlari haqidagi g‘oyalarni o‘z ichiga oladi. Yu.P.Kocheleva ta’kidlashicha, rus psixologiyasida kasbiy identifikatsiyani shakllantirishda madaniy va tarixiy kontekst hisobga olinadi. N.S.Pryajnikovning fikricha, professional identifikatsiya zamonaviy tadqiqotchilar tomonidan nafaqat ma’lum bir professional jamoa yoki guruhga nisbatan insonning ijtimoiy o‘zini o‘zi belgilash kontekstida, balki, birinchi navbatda, kasbiylashtirish jarayonida shaxsning rivojlanish hodisasi sifatida qaraladi. S.A.Gaponova, S.G.Lovkovning ta’kidlashicha, kasbiy identifikatsiyani ham shaxsiy, ham ijtimoiy tekislikda aks etadigan hodisa sifatida ko‘rib chiqish maqsadga muvofiqdir. Shaxsiy tekislikda uning yadrosi sub’ektning kasbiy faoliyat tarkibiy qismlariga munosabatini shakllantiradigan shaxsiy g‘oyalar va https://scientific-jl.com/luch/ 5 0 1 Часть-44_ Том-5_ Май-2025 ma’nolar tizimidir. Ijtimoiy tekislikda identifikatsiya professional jamiyatning ma’nolari va oyalarini qabul qilish bilan belgilanadi. L.B.Shneyder o‘zining asl ma’nosida “identifikatsiya” tushunchasi bunday ontologik haqiqat tushunchasiga to‘g‘ri kelishini yozadi: narsa o‘zi va boshqa narsa emas. Shaxs fikrlanga