XAYRIDDIN SULTONOVNING ASARLARIDA MILLIY-MADANIY LEKSIK BIRLIKLARNING O'ZIGA XOSLIGI

Аннотация

Ushbu maqoladashunos olim Xayriddin Sultonovning asarlarida milliy-madaniy leksik birliklarning badiiy va lingvistik xususiyatlari, adabiyot milliy tafakkur, tarixiy xotira va madaniy qadriyatlar bilan bog'liqligi yoritiladi. , bu birliklarning sifatli til yaratish sifatidagi semantik yuklama, stilistik o'rni va ularning tadqiq metodikasi tahlil. Kalit so'zlar: milliy-madaniy leksika, Sultonov, badiiy tafakkur, lingvokulturologiya, qadriyat, obrazlilik, til va madaniyat. Milliy madaniyat har bir xalqning o'ziga xos tarixiy tafakkuri, urf-odati, qadriyatlari va dunyoqarashini ifodalaydi. Bu tafakkur, eng avvalo, tilda va ayniqsa adabiyot tilda o'z aksini topadi. Adabiyotshunos Xayriddin Sultonov o'z ilmiy ilmiy qarashlari va badiiy tahlillarida-madaniy leksik birliklarga alohida e'tibor qaratgan. U adabiy tilni xalq tafakkurining ifodasi sifatida talqin etadi. o'zbek xalqining tarixiy-madaniy merosini ifodalovchi leksik birliklar uning tahlillarida chuqur semantik va stilistik mazmun kasb etadi. Milliy madaniy leksik birliklar muayyan madaniyat yoki mamlakatga xos bo'lgan so'z yoki iboralar. Bu birliklar muayyan xalqning tarixi, qadriyatlari va an’analari haqida tushuncha berishi mumkin va ular ko‘pincha o‘sha madaniyatning o‘ziga xos xususiyatlarini aks ettiradi. Ushbu inshoda biz dunyodagi milliy-madaniy leksik birliklarning o'ziga xosligini o'rganamiz, ular turli jamiyatlar haqidagi tushunchamizni qanday oshirishi mumkinligiga e'tibor qaratamiz. Milliy bir leksik birliklarning eng maftunkormasidan biri bu madaniyatning qarashlarini bir so'z yokiiborada aks ettira oladi. Masalan, fin tilidagi “sisu” so'zi natijaga erishish, qat'iyat va matonat tajribasini o'zida mujassam etgan. Bu atama Finandiya milliy qonunchiligini va tahrirlashni kuch va tekshirish bilan engish olinishini oladi. Milliy-madaniy leksik birliklar ham mamlakatning o‘ziga xos tarixi va an’analarini aks ettiradi. Masalan, yaponcha "wabi-sabi" so'zi nomukammallik va o'zgarmaslikning go'zalligini bildiradi, bu tushuncha yapon estetikasi va falsafasida chuqur ildiz otgan. Bu atama yaponlarning soddalik, bejirim nafislik va hayotning o'tkinchi tabiatini qadrlashini ta'kidlaydi. Milliy-madaniy leksik birliklar deganda xalqning tarixiy, madaniy, diniy, urf- odat va an'anaviy tafakkuriga xos bo'lgan so'z va iboralar majmuasi tushuniladi. Xayriddin Sultonov bu sohalarni tahlil etishda leksik birliklarning 161 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference lingvosemantik , poetik va kulturologik qatlamlarini birgalikda ochishga intiladi. U adada bu so'zlar foydalanish axborot matnda emas, balki mentalitet axborot vositasi emas , madaniy kod va xotira belgisi sifatida ishtirok etishini asoslaydi. Qolaversa, milliy-madaniy leksik birliklar jamiyatning qadriyatlari va ijtimoiy normalarini yoritishi mumkin. Filippinda "pakikipagkapwa-tao" atamasi boshqalarga hurmat, hamdardlik va hamdardlik bilan munosabatda bo'lish muhimligini ta'kidlaydi. Bu atama filippinliklarning jamoaviy uyg'unlik va o'zaro bog'liqlik qiymatini, shuningdek, har bir shaxsning ichki qadr-qimmati va qadr- qimmatiga bo'lgan ishonchni aks ettiradi. Bundan tashqari, milliy-madaniy leksik birliklar mamlakatning tabiiy muhiti va geografiyasi haqida berishi mumkin. Islandiyada "tölt" so'zi o'z otlarining o'ziga xos yurishini anglatadi, to'g'ri keladi va tez sur'atda urish bilan tavsiflanadi. Bu atama islandiyaliklar va sudning o'ziga tegishli yaqin munosabatlarini, Islandiya madaniyatida chavandozlikning ahamiyatini aks ettiradi. Sultonov xalq og'zaki ijodi va yozma adabiyotdagi diniy atamalar , etnografik leksik birliklar – masalan, dugona , ehson , tushlik , iftor , so'fi , dugoh , milliy libos nomlari kabi mahsulotlarni o'z ustida aniq milliy ong bilan bog'laydi. natijalar, Navoiyning asarlarida islomiy va tasavvufiy atamalarning chuqur poetik yuklamasi, Oybek, G'afur G'ulom, Cho'lpon kabi ijodkorlarning asarlarida esa xalq hayotining ijtimoiy leksikasi muhim o'rin tutganini ta'kidlaydi. Bundan tashqari, milliy-madaniy leksik birliklar xalqning oshpazlik an'analari va gastronomik lazzatlari haqida tasavvurga ega bo'lishi mumkin. Italiyalik "dolce far niente" atamasi hech narsa qilmaslik, hayotning oddiy zavqlaridan lazzatlanish va zavqlanish uchun vaqt ajratish zavqini o'z ichiga oladi. Bu atama italyanlarning ovqatlanish, dam olish va yaxshi yashash san'atiga bo'lgan muhabbatini aks ettiradi. Sultonov fikricha, o'zbek adabiyot tilining badiiy tasviri urf-odat va marosimlarga oid so'zlar orqali yuksak milliy ifodaga ega bo'ladi. Masalan: to'y , kelin salom , qorako'z , qiyomat gullari , sunnat to'y , tuyg'u-yu o kabilar xalq madaniyatining poetik ifodasi sifatida talqin qilish. Bu birliklar adabiy matnda xalqning ijtimoiy hayoti, qadriyatlar tizimi, hissiy olami tasvirlanadi. Sultonov bu leksik qatlamlarni badiiy mentalitet sifatida ko'radi. Bundan tashqari, milliy- madaniy leksik birliklar mamlakatning til xilma-xilligi va boyligini ochib bera oladi. Hin