MEDIA SAVODXONLIK VA AXBOROT XAVFSIZLIGI MUAMMOLARI: RAQAMLI MUHITDA YOSHLARNING TANQIDIY FIKRLASH MADANIYATI VA RAQAMLI IMMUNITETINI SHAKLLANTIRISH YO‘LLARI

Аннотация

В этой статье будут проанализированы функции угроз социальных сетей и проблемы кибербезопасности в контексте современной 247 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 информационной войны. В глобальной цифровой среде глубоко изучается влияние средств массовой информации, особенно социальных сетей, на политическую, социальную и духовную стабильность. Также будут освещены вопросы фейковых новостей, дезинформации, манипулятивного контента, распространяемого на основе искусственного интеллекта, и их влияния на массовое сознание. В статье подчеркивается необходимость разработки эффективных стратегий противодействия современным угрозам кибербезопасности, защиты национального информационного пространства и повышения медиаграмотности населения. Ключевые слова: Информационная война, социальные сети, кибербезопасность, дезинформация, фейковые новости, цифровая безопасность, медиаграмотность, искусственный интеллект, манипуляции, информационное пространство. XXI asrda axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi insoniyat hayotining barcha jabhalariga chuqur ta’sir ko‘rsatmoqda. Xususan, ijtimoiy tarmoqlar global axborot oqimining asosiy manbalaridan biriga aylangan bo‘lib, ular orqali foydalanuvchilar nafaqat shaxsiy fikrlarini bildiradilar, balki siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy jarayonlarga ham bevosita ta’sir o‘tkazmoqdalar. Biroq, bu platformalarning ommaviyligi va ochiqligi ularni turli tahdidlar, xususan, dezinformatsiya, feyk yangiliklar va kiberhujumlar uchun qulay maydonga aylantirmoqda.So‘nggi yillarda ijtimoiy tarmoqlarda yolg‘on axborot tarqatish holatlari keskin oshdi. Masalan, 2024 yilda Kanadada bo‘lib o‘tgan federal saylovlar arafasida foydalanuvchilarning 25% dan ortig‘i soxta siyosiy kontentga duch kelganliklarini bildirganlar. Bu kabi holatlar nafaqat demokratik jarayonlarga, balki jamiyatdagi ishonch muhitiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Kiberxavfsizlik sohasida ham xavotirli tendensiyalar kuzatilmoqda. 2024 yilda dunyo bo‘ylab tashkilotlarga qarshi o‘rtacha haftalik kiberhujumlar soni 1,876 taga yetgan bo‘lib, bu 2023 yilga nisbatan 75% ga oshganini ko‘rsatadi. Xususan, ta’lim va sog‘liqni saqlash sohalari eng ko‘p nishonga olingan tarmoqlar qatoriga kiradi. Bundan tashqari, sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanishi bilan birga, dezinformatsiya kampaniyalari yanada murakkab va aniqlash qiyin bo‘lgan shakllarga ega bo‘lmoqda. Deepfake texnologiyalari yordamida yaratilgan soxta videolar va audio yozuvlar foydalanuvchilarni chalg‘itib, noto‘g‘ri qarorlar qabul qilishlariga olib kelmoqda. Kelgusida, agar ijtimoiy tarmoqlarda axborotning haqqoniyligini ta’minlash va foydalanuvchilarning media savodxonligini oshirish bo‘yicha samarali choralar ko‘rilmasa, bu holat global miqyosda siyosiy beqarorlik, ijtimoiy ziddiyatlar va iqtisodiy yo‘qotishlarga olib kelishi mumkin. Shu sababli, zamonaviy axborot urushi sharoitida ijtimoiy tarmoqlarning tahdidli funksiyalarini chuqur tahlil qilish va 248 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 kiberxavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha kompleks yondashuvlar ishlab chiqish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Zamonaviy axborot urushi va ijtimoiy tarmoqlarning tahdidli funksiyalarini chuqur anglash uchun so‘nggi yillardagi ilmiy tadqiqotlar, xalqaro va milliy tahliliy hisobotlar, shuningdek, ekspertlarning fikrlari asosida kompleks adabiy manbalarni o‘rganish lozim bo‘ladi. Ushbu maqolada axborot urushi va kiberxavfsizlik borasida ilgari surilgan nazariy yondashuvlar, real statistik ma’lumotlar hamda O‘zbekiston Respublikasining amaldagi axborot siyosatiga doir rasmiy hujjatlar tahlil qilindi. Adabiy manbalar tahlili davomida Robert Kastingning (2021) “Axborot urushi strategiyasi” nomli asari alohida e’tiborni tortdi. Muallif axborot manipulyatsiyasi mexanizmlarini “axborot zanjiri” modeli asosida ifodalaydi va bunda axborot manbasi, uzatish platformasi, auditoriya va aks aloqani o‘zaro uyg‘unlikda ko‘rib chiqadi . Aynan shu model asosida ijtimoiy tarmoqlarning qanday qilib psixologik va ideologik manipulyatsiyaning vositasiga aylangani tahlil qilindi.Statistik ma’lumotlarga murojaat qiladigan bo‘lsak, Kaspersky Lab 2024-yil birinchi yarmidagi hisobotida dunyo bo‘ylab har kuni 400 mingdan ortiq zararli dastur aniqlanayotganini bildiradi. Ulardan 41 foizi ijtimoiy tarmoqlarga yo‘naltirilgan. Shu bilan birga, CSEC.uz tomonidan 2024-yil 1-choragida e’lon qilingan hisobotda O‘zbekistonda 3,2 milliondan ortiq kiberhujum aniqlangani, ularning 38 foizi bevosita ijtimoiy platformalar orqali amalga oshirilgani qayd etilgan. Ushbu ilmiy tadqiqotda zamonaviy axborot urushi kontekstida ijtimoiy tarmoqlarning tahdidli funksiyalari va ularning kiberxavfsizlikka ta’sirini tahlil qilish maqsadida bir nechta metodologik yondashuvlar qo‘llanildi. Birinchi navbatda, sifatli kontent tahlili asosida turli ijtimoiy