UILYAM SHEKSPIRNING’HAMLET’ASARI: SIYOSIY BEQARORLIK VA MADANIY TAHLIL

Аннотация

Данное исследование переосмысливает произведение Уильяма Шекспира «Гамлет» как своеобразное зеркало европейской культуры и политической истории. Автор анализирует такие элементы, как насильственный захват власти Клавдием, внешняя угроза со стороны Фортинбраса и недоверие внутри королевского двора, сравнивая их с реальными событиями эпохи Возрождения в Европе (включая идеи Макиавелли и убийства монархов). Актуальность пьесы в современном контексте обоснована через историческую перспективу. Ключевые слова: пьеса Уильяма Шекспира Гамлет, Эльсинорский замок, Клавдий, норвежский принц Фортинбрас, Гертуда, Лаэрт и дуэль Гамлета. Hamlet asari boʻyicha qisqacha: Elsinor qal'asida, sovuq bir tunning sukutida, gvardiyalar o'lik Shoh Hamletning arvohi tomonidan qorong'ulikni yorib o‘tganini ko'rishadi. Shahzoda Hamlet, do'sti Horatsio tomonidan qarshillikka uchrasada, bu o‘likni qarshi olishga qaror qiladi. Arvoh, o‘zining o‘limi haqidagi qorong‘u haqiqatni ochib beradi: Shoh Hamletning o‘limi unutilgan, zohirida hamma vaqt ular buyuk merosining qora tarixi to‘g‘risida so‘zlashilgan, ammo uni o‘ldirgan kishi uning ukasi Klavdiusdir. Endi, Klavdius taxtni qo‘lga kiritib, Shoh Gertruda bilan nikohlanib, xiyonatni va zulmni taxtga hukmronlik qilish bilan qabul qilgan. Arvoh shahzodaga, adolat izlab borishini va qasos olishni buyuradi. Hamlet o'zini yo'qotishni boshlaydi Hamlet, arvohning shikoyatidan keyin, o'zining ichki og'irligini yengishga harakat qilib, mas'uliyatni his qilib, hammani aldayotganidek, o'zini aqldan ozgan deb ko‘rsatishga qaror qiladi. Uning bu harakati, mahkama a'zolarini, ayniqsa, Opheliya va uning otasi Poloniusni jiddiy hayron qoldiradi. Shu bilan birga, Klavdius ham, Hamletning niyatlaridan shubhalanib, Rosenkrantz va Guildensternni uni kuzatib borishga yuboradi, bu esa aldanish va jasadli to‘rning to‘siqlari kabi va'dalar bilan to'ldirilgan edi.Bir pyesa ichidagi pyesa, yashirin gunohni ochadi Hamlet, otasining qotilligini jonlantirgan pyesani sahnaga qo‘yadi, Klavdiusning reaksiyasini kuzatish uchun. Sahnada, Klavdiusning yashirin aybi namoyon bo‘lib, arvohning so‘zlari tasdiqlanadi. Hamlet Выпуск журнала №-26 Часть–1_Май –2025 196 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT shubhalaridan so'ng, uning holati yanada murakkablashadi: ziddiyat va kechikishlar orasida harakat qilishga qaramay, hal qilishda ikkilanadi. Hamletning ichki azoblari davom etadi. Hamlet, onasi Gertruda bilan yuzma-yuz uchrashib, bir-biriga qarshi turli xil fikr bildiradilar. Bu qat'iy qaror, tasodifan Poloniusning o‘limiga olib keladi, chunki u maxfiy tinglashda edi. Bu voqea saroyni tartibsizlikka olib keladi. Klavdius esa o‘z hayotini saqlash uchun Hamletni Angliyaga yuborish rejasini tuzadi, aslida u uni o‘ldirishni maqsad qiladi.Xatolik va qayg‘u Opheliya uchun halokatga aylanadi. Opheliya, otasining o‘limidan va Hamletning unga nisbatan qilgan yomon muomalasidan chuqur qayg‘u va iztirobni his etib, aqldan ozadi. Uning bu iztiroblari oxir-oqibat o‘limiga olib keladi, u suvoqdan cho‘kib, hayotini yo‘qotadi. Bu uning ukasi Laertesni jahldor qiladi va Klavdius uning nafratini Hamletga qarshi ishlatadi.Bir o‘limli jang tartibga solinadi. Klavdius va Laertes, Hamletni o‘ldirish uchun reja tuzishadi. Laertesning qilichi zaharlanadi va zaxiraviy reja sifatida bir zaharli ichimlik tayyorlanadi. Jang boshlanadi va Hamlet ham Laertes ham zaharlangan qilich bilan yaralanadi. Onasi tasodifan, Hamletga mo‘ljallangan zaharni ichadi.Fojianing yakuni kuchayadi. Zahar natijasida Laertes o‘limi oldidan rejaning hammasini ochib beradi. Hamlet oxirgi nafasida, Klavdiusni o‘ldiradi. Oxirgi so‘zlari bilan Fortinbrasni taxtning qonuniy merosxo‘ri deb e'lon qiladi. Sahna, sho‘r-morlik va yuksalgan o'tmishning fojiali oqibatlarini ko‘rsatgan holda, halok bo‘lganlarning jasadlari bilan qoldiriladi. "Hamlet"ning Tarixiy va Madaniy Konteksti Taxminan 1600-yilda, Yelizaveta I davridan Yakob I davriga o‘tish paytida yozilgan "Hamlet" o‘sha davr Yevropa madaniyatining bir qator muhim jihatlarini ifodalaydi: 1. Siyosiy noaniqlik: Asarda merosxo‘rlik va qonuniy hokimiyat haqidagi tashvishlar aks etadi. Claudiusning akasi qirolni o‘ldirib taxtni egallashi Yevropada keng tarqalgan siyosiy beqarorlik va noqonuniy hokimiyat qo‘rquvlarini aks ettiradi. "Hamlet" asarida Yevropa monarxiyalaridagi hokimiyat kurashi, legitimlik tanqisi va siyosiy fitnalar keng aks etgan. Quyida asar ichidagi siyosiy noaniqliklar konkret misollar bilan tahlil qilinadi: Выпуск журнала №-26 Часть–1_Май –2025 197 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Taxtni Zoʻrlik Bilan Egallash (Claudiusning Usurpatsiyasi) Misollar: - Claudius, qirol Hamletni (ukasi) zaharlab oʻldiradi va uning xotiniga (Gertruda) uylanib, taxtni egallaydi. - Arvohning soʻzlari: "Meni uxlab yotganimda zaharladi... Mana, mening toza qonim tomogʻimga yopishib qoldi!" (1-parda, 5-sahna). Bu voqea Yevropa tarixidagi qirollik oʻldirishlariga (masalan, Angliyada Richard III) toʻgʻri keladi. - Siyosiy noaniqlik: Hokimiyatning qonuniy