ZAMONAVIY VIRTUAL LABORATORIYA PLATFORMALARIDAN FOYDALANIB KIMYO FANINI O‘QITISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH.

Аннотация

Maqolada zamonaviy virtual laboratoriya platformalaridan foydalanish orqali kimyo fanini o‘qitish samaradorligini oshirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Virtual tajriba muhiti o‘quvchilarda ilmiy tafakkur, xavfsiz eksperiment qilish ko‘nikmalari va mustaqil izlanishga qiziqishni kuchaytiradi. Tadqiqotda real darslar va virtual laboratoriyalar integratsiyasi, ularning samaradorligi ustida tajriba o‘tkazildi hamda grafik tahlillar orqali isbotlandi. Kalit so‘zlar: virtual laboratoriya, kimyo ta’limi, eksperiment, interaktiv platforma, o‘quv samaradorligi, zamonaviy texnologiyalar. Kirish: Bugungi kunda ta’lim tizimi raqamli transformatsiya bosqichida turibdi. Ayniqsa, tabiiy fanlarni, jumladan kimyo fanini o‘qitishda tajribalarni xavfsiz, arzon va samarali tarzda o‘tkazish zaruriyati ortib bormoqda.[1, 93-97 b.] Shu nuqtai nazardan, virtual laboratoriyalar ta’lim jarayonida keng imkoniyatlar yaratadi. Ushbu maqolada virtual laboratoriyalarning kimyo ta’limida qo‘llanilishi va o‘quvchilar bilimini oshirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Adabiyotlar tahlili: So‘nggi yillarda ta’limda virtual muhitlardan foydalanish bo‘yicha ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Xususan, J. Bruner, M. Resnick va T. Andersonlarning ishlarida o‘quvchilar faoliyatiga asoslangan yondashuvlar asosiy o‘ringa qo‘yiladi.[2, 361 b.] “ChemCollective”, “Labster”, “Virtual Chemistry Lab” kabi platformalar orqali kimyo fanida turli tajribalarni masofaviy shaklda bajarish imkoniyati mavjud. Mahalliy tajribalar esa ko‘proq sinov bosqichidadir.[3, 50-5- b.] Metodologiya: Tadqiqot quyidagi bosqichlarda amalga oshirildi:  9-sinflar uchun “Kimyoviy reaksiyalar” bo‘yicha an’anaviy va virtual darslar o‘tkazildi;  Har ikki guruhga bir xil bilim saviyasi asosida diagnostik testlar qo‘llanildi;[4, 112 b.]  O‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va darsga bo‘lgan munosabati baholandi;  Grafik, gistogramma va chizmalar asosida taqqosloviy tahlil o‘tkazildi. Natijalar: Ta'rif: Grafikda an’anaviy usul bilan dars o‘tgan guruhda 17 ballga, virtual laboratoriya asosida dars o‘tgan guruhda esa 31 ballga o‘sish kuzatilmoqda. 48 “TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI” Tahlil: Bu esa virtual laboratoriya platformalari o‘quvchilarda mavzuni chuqurroq tushunish, tajriba asosida bilim olish imkoniyatlarini kuchaytirishini isbotlaydi. Ta'rif: O‘quvchilarning baholariga ko‘ra, virtual tajriba darslari an’anaviy darslarga nisbatan yuqoriroq qiziqish uyg‘otgan. Tahlil: Virtual darslar o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga undaydi va interaktivlik orqali ularning o‘zlashtirish darajasini oshiradi. Ta'rif: O‘qituvchilar tomonidan o‘tkazilgan kuzatuvlarda virtual laboratoriya asosidagi darslarda bilimlarni egallash samaradorligi yuqori deb baholangan. Tahlil: Bu esa virtual laboratoriya texnologiyalari real darslarga nisbatan yuqoriroq didaktik samaradorlikka ega ekanligini ko‘rsatadi. Muhokama: Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, virtual laboratoriyalardan foydalanish kimyo ta’limida katta imkoniyatlar yaratadi. Interaktivlik, vizual yondashuv, real tajribalarga yaqinlashtirish imkoniyati o‘quvchilarning faolligi va mustaqilligini oshiradi.[5, 7 b.] O‘qituvchilarning fikrlari ham bu metodikaning istiqbolli ekanini ko‘rsatdi. Xulosa: Virtual laboratoriya platformalari orqali kimyo fanini o‘qitish nafaqat xavfsiz, balki samarador, arzon va ko‘p funksiyali ta’lim vositasi sifatida xizmat qiladi. Bu yondashuvni ta’lim amaliyotiga keng joriy etish orqali raqamli transformatsiyani yanada jadallashtirish mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Amangeldievna J. A., Xayrullo o'g P. U., Shermatovich B. J. Integrated teaching of inorganic chemistry with modern information technologies in higher education institutions //fan va ta'lim integratsiyasi (integration of science and education). – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 92-98. 49 RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI 7-8-MAY 2025-YIL 2. O‘G‘Li U. B. X. et al. The effectiveness of using modern information and communication technologies (ICT) in chemistry education //Science and Education. – 2025. – Т. 6. – №. 2. – С. 350-363. 3. Ergashovich S. I., Umurzokovich T. M. Preparation for International Assessment Research by Forming Types of Functional Literacy in Future Chemistry Teachers //Web of Technology: Multidimensional Research Journal. – 2023. – Т. 1. – №. 7. – С. 49-53. 4. Тилябов М. Научное значение подготовки студентов к международному оценочному исследованию //Предпринимательства и педагогика. – 2024. – Т. 5. – №. 2. – С. 108-120. 5. Tilyabov M. Innovative methods for developing functional literacy in teaching students to think independently //Наука и инновации в системе образования. – 2025. – Т. 4. – №. 2. – С. 5-8 50