TABIIY FAN YO‘NALISHIDA TALABALARNING BILIM, KO‘NIKMA VA MALAKALARINI LABORATORIYA MASHG‘ULOTLARI ASOSIDA RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK MAZMUNI

Аннотация

Ushbu maqolada tabiiy fan yo‘nalishida talabalarning bilim, ko‘nikma va malakalarini laboratoriya mashg‘ulotlari asosida rivojlantirishning pedagogik mazmuni haqida so‘z boradi. Kalit so‘zlar: laboratoriya, guruhli va frontal laboratoriyalar, bilim, ko‘nikma, malaka O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktyabrdagi “Raqamli O‘zbekiston - 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora tadbirlari to‘g‘risida”gi PF- 6079-sonli farmonida mamlakatimizda ta’lim tizimini raqamlashtirish, “yoshlar orasida axborot texnologiyalarini ommalashtirish, shuningdek, aholining barcha qatlamlari orasida raqamli texnologiyalardan foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirish”, kimyo va biologiya fanlarini rivojlantirish, ushbu yo‘nalishlarda ta’lim sifati va ilm-fan natijadorligini oshirish sohasida keng qamrovli islohotlar amalga oshirilmoqda. Tabiiy fanlar, insoniyatning atrof-muhitni tushunishi va ilmiy bilimlarni rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Biologiya, kimyo, fizika va geologiya kabi sohalar, o‘quvchilarga tabiatning asosiy qonuniyatlarini o‘rganish, tajribalar o‘tkazish va ilmiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish imkonini beradi. Amaliy mashg‘ulotlar, nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llash va o‘quvchilarning o‘zaro hamkorligini rag‘batlantirishda muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy ta’lim tizimida, tabiiy fanlarda amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etishning yangi usullari paydo bo‘lmoqda. Ushbu usullar, o‘quvchilarning qiziqishini oshirish, ilmiy tajribalarni o‘tkazish va amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi. Laboratoriya ishlarida o‘quvchilar nazariy bilimlarini amaliyotda qo‘llash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Zamonaviy laboratoriya uskunalari va materiallari yordamida o‘quvchilar tajribalar o‘tkazish, natijalarni tahlil qilish va ilmiy xulosalar chiqarish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bu usul, o‘quvchilarning ilmiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradi. Interaktiv o‘qitish usullari, o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undaydi. Bu usulda, o‘quvchilar guruhlarga bo‘linib, muammolarni hal qilish, tajribalar o‘tkazish va natijalarni taqdim etish orqali o‘z bilimlarini mustahkamlashadi. Interaktiv o‘qitish, o‘quvchilarning o‘zaro hamkorligini va fikr almashishini rag‘batlantiradi. Tabiiy fanlar bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlarni tashqi o‘quv muassasalari, masalan, muzeylar, botanika bog‘lari yoki ilmiy markazlarda o‘tkazish, o‘quvchilarga haqiqiy muhitda tajriba o‘tkazish imkonini beradi. Bu usul, o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi va o‘z bilimlarini amaliyotda qo‘llash imkoniyatini yaratadi. Zamonaviy texnologiyalar, masalan, virtual laboratoriyalar, simulyatorlar va onlayn resurslar, tabiiy fanlarda amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu texnologiyalar yordamida o‘quvchilar tajribalarni virtual muhitda o‘tkazishlari mumkin, bu esa xavfsizlikni ta'minlaydi va resurslardan samarali 212 “TABIIY FANLAR: DOLZARB MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMLARI” foydalanishga yordam beradi. Loyihalarga asoslangan o‘qitish, o‘quvchilarga muayyan bir loyiha doirasida amaliy mashg‘ulotlarni o‘tkazish imkonini beradi. O‘quvchilar loyiha doirasida tadqiqotlar olib borish, natijalarni tahlil qilish va taqdimotlar tayyorlash orqali o‘z bilimlarini amaliyotda qo‘llashadi. Bu usul, o‘quvchilarning ijodkorligini va muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantiradi.O‘quvchilarni ilmiy tadqiqotlarga jalb qilish, ularning qiziqishini oshiradi va amaliy ko‘nikmalarini rivojlantiradi. O‘quvchilar o‘zlari qiziqqan mavzular bo‘yicha tadqiqotlar olib borishlari, tajribalar o‘tkazishlari va natijalarni taqdim etishlari mumkin. Bu, o‘quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatini oshiradi. Hozirgi kunda butun dunyoda axborot texnologiyalar sohasi jadallik bilan rivojlanayotgan bir davrda yurtimizda ham bu sohada salmoqli ishlar olib borilmoqda. Prezidentimiz farmoni bilan ta’lim tizimida aniq va tabiiy fanlarni rivojlantirishga katta e’tibor qaratilyapti. Sir emaski, respublikamiz hududida ta’lim, asosan, nazariy ta’lim texnologiyalari asosida olib boriladi. Lekin o‘quvchi-talabalar tomonidan o‘zlashtirilgan bilimlarning amalda samarali qo‘llanishi uchun nazariy bilimlar amaliy ko‘nikmalar bilan mustahkamlanishi maqsadga muvofiq. Ayniqsa, tabiiy fanlarni o‘qitish sohasiga yo‘naltirilgan mutaxassisliklarni o‘qitishda amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlardan keng foydalanish ushbu sohaning yosh mutaxassislariga ish jarayoniga tezroq kirishib ketish va jamoada o‘z o‘rnini topishga imkon yaratadi. Lekin amaliyot davrida, ayniqsa, o‘quv jarayonida o‘quvchilar tomonidan o‘qish va amaliy ko‘nikmalarni egallash samaradorlinini pasaytiradigan qator omillar mavjud: • olingan nazariy bilimlarni amaliy mustahkamlashda qo‘llanuvchi qurilma, material va boshqa vositalar qimmat, kamyob bo‘lganligi yoki boshqa sabablarga ko‘ra yetarli darajada emas; • tabiiy fanlarda, ayniqsa, fizika, kimyo fanlarida o‘rganilayotgan jarayonlarning o‘tkinchilik koeffitsienti shunchalik katta bo‘lishi mumkinki,