YUQUMLI KASALLIKLAR, INFEKSIYANING TARQALISHI VA OLDINI OLISH. IMMUNITET

Аннотация

Infectious diseases are an important health issue. This article examines how diseases spread, their sources, and the routes of transmission. It provides information on the role of immunity and the methods needed to strengthen the human body's defenses, including vaccination, sanitation, and a healthy lifestyle. The article also focuses on methods for stopping the spread of infection and preventing epidemics. It introduces readers to useful recommendations for infectious diseases and strengthening immunity. Keywords: Infectious diseases, infection, prevention, prophylaxis, immunity, vaccination, antiseptics, quarantine, epidemics, sanitation, immune system, viruses, bacteria, stopping the spread of the disease. Аннотация. Распространение и профилактика инфекционных заболеваний являются важными вопросами здравоохранения. В этой статье рассматриваются способы распространения болезней, их источники и пути передачи. Дается информация о роли иммунитета и методах, необходимых для укрепления защитных сил организма человека, включая вакцинацию, санитарию и гигиену, а также здоровый образ жизни. В статье также рассматриваются способы остановки распространения инфекции и предотвращения эпидемий. Знакомит студентов с полезными советами по инфекционным заболеваниям и укреплению иммунитета. Ключевые слова: Инфекционные заболевания, инфекция, профилактика, иммунитет, вакцинация, антисептики, карантин, эпидемии, санитария и гигиена, иммунная система, вирусы, бактерии, остановка распространения болезней. Yuqumli kasalliklar haqida tushuncha. Odam organizmiga ko`zga ko`rinmaydigan mikroorganizmlaming kirishi (yuqishi) natijasida yuzaga keladigan xastaliklar yuqumli kasallik deyiladi. 6 81 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Yuqumli kasalliklarning turi juda ko`p bo`lib, ularning har birini maxsus mikroblar (bakteriyalar), viruslar, rikketsiyalar, spiroxetalar, zamburug`lar va boshqa mikroorganizmlar qo`zg`atadi. Yuqumli kasallikni qo`zg`atuvchi (yuzaga keltiruvchi) mikroorganizmlarning hammasini birlashtirgan holda infeksiya deyiladi. Shu bois, yuqumli kasallikning ikkinchi nomi infeksiyon kasallikdir. Infeksiyon kasalliklarni qo`zg`atuvchi (yuzaga keltiruvchi) mikrob (bakteriya) larning 1000 dan ortiq, viruslarning 200 dan ortiq turlari borligi aniqlangan. lnfeksiyaning tarqalish yo`llari. Yuqumli kasalliklarni qo`zg`atadigan infeksiyon agentlar (mikrob, virus zamburug`, rekketsiya, spiroxeta, plazmodiy va boshqalar) quyidagi yo`llar orqali odamga yuqadi: - zararlangan havo (nafas a`zolari) orqali: gripp, sil, bo`g`ma, qizamiq, nizomiq va boshqa kasalliklar; - zararlangan suv, oziq-ovqat, idish-tovoq, yuvilmagan qo`l bilan ta`omlarni iste`mol qilish orqali: qorin tifi, salmonellyoz, ichburug` (dizenteriya), yuqumli gepatitni "A" turi, gijja tuxumlari yuqadi; - odam tanasi jarohatlanganda, ya`ni teri kesilganda, qirilganda, kuyganida havo, suv, tuproqdagi, zararlangan buyumlardagi mikrob va viruslar terining jarohati orqali odam tanasiga kirish tufayli qoqshol, saramas, kuydirgi kasalliklari yuqadi; - jinsiy yo`l orqali OIV, zaxm, so`zak kasalliklari yuqadi; - kasallik yashirin kechayotgan bemor odamdan olingan qon yoki uning zardobi davolash maqsadida boshqa odamga quyilganda (OIV, gepatit B,C turlari) yuqadi; - bir bemorga ishlatilib chala sterillangan yoki umuman sterillanmagan shprits, igna va boshqa tibbiy asboblar, sartaroshlik asboblarini boshqa odamga ishlatish tufayli OIV, gepatit B,C va boshqa kasalliklar yuqadi; - kasallangan hayvon va parranda mahsulotlarini yaxshi pishirmasdan iste`mol qilganda (go`sht, tuxum, sut kabilar) brutsellyoz, exinakokk, kuydirgi va boshqa kasalliklar yuqadi; -kasallangan hashoratlar (bit, burga, kana, chivin kabilar) chaqqanda tepkili terlama, bezgak, gemorragik isitmalar va boshqa kasalliklar yuqadi; - kasallangan mushuk, it, qoramol kabilarni ehtiyotsizlik bilan parvarish qilganda (zamburug`lar qo`zg`atadigan trixofitiya, mikrosporiya, parsha va boshqa kasalliklar) yuqadi; - quturgan it, mushuk, qoramol, sichqon, kalamush va boshqa kemiruvchilar tishlaganda, tindalaganda quturish kasalligi yuqadi. Infeksiya tarqalishining oldini olishda laboratoriya analizlarining ahamiyati. Ayrim odamlarga qandaydir yuqumli kasallikning mikrobi, virusi va boshqa infeksion agentlar yuqqanida u kasallanmasligi mumkin, yoki o`zi sezmagan holda kasallikning yengil shaklini o`tkazadi. Kasallik belgilari yuzaga kelmagani uchun, u odam davolanmaydi. Ammo, tomog`ida, ichaklarida, o`t haltasida, o`pkasida, qonida mikrob yoki virusni tashib yuradi va o`zi sezmagan holda, uzoq muddat davomida boshqa odamlarga infeksiyani yuqtiradi. Bunday holat ko`pincha gepatitning B, C turlarida, ich terlama, ichburug`, sil, gijja, OIV va boshqa yuqumli kasalliklarda uchraydi. Mikrob tashib yuruvchi bunday sog` odamlar bakteriya (virus) tashuvchi deyiladi. Ular yuqumli kasalliklarning tarqalishida, ya`ni epidemiologik jarayonda ka