BOSHLANG‘ICH SINF ONA TILI DARSLARIDA IQTIDORLI O‘QUVCHILAR BILAN ISHLASH

Аннотация

This article analyzes effective methods, pedagogical approaches, and innovative techniques for working with gifted students in primary sacholl mother tongue lessons. It discusses the identification of talented learners, ways to enhance their individual abilities, and theoretical as well as practical aspects of encouraging independent thinking during lessons. The paper also analyzes the effectiveness of lessons organized using modern educational technologies and presents examples of successful practices. Keywords: native language, methodology, gifted students, individualized approach, innovative methods, educational technology, creativity. Kirish: “Yangi O‘zbekiston – maktab ostonasidan boshlanadi”, degan ezgu g‘oya asosida yurtimizda bu sohada katta ishlar amalga oshirilmoqda. So‘nggi yillarda yuzlab zamonaviy maktablar barpo etildi. Prezident maktablari, ijod maktablari hayotimizga kirib keldi, ixtisoslashtirilgan maktablar tarmog‘i kengaytirildi. Yangi darsliklar va o‘quv qo‘llanmalari yaratildi. Ta’lim tizimida boshlang‘ich sinf o‘quvchilari bilan ishlash jarayoni – bolaning shaxs sifatida shakllanishi, bilimga bo‘lgan qiziqishining ortishi va ijtimoiy faolligining yuksalishida muhim bosqich hisoblanadi. Ayniqsa, iqtidorli o‘quvchilar bilan samarali ishlash ularning individual qobilyatlarini aniqlash, rivojlantirish va qo‘llab- quvvatlash orqali milliy taraqqiyotga hissa qo‘shuvchi yetuk kadrlarni shakllantirishning dastlabki bosqichidir. Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasida ta’lim sohasida olib borilayotgan keng ko‘lamli islohotlar, xususan, iqtidorli yoshlarni aniqlash va qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar bu yo‘nalishdagi ishlarning dolzarbligini yanada oshirmoqda. 124 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Ona tili darslari esa iqtidorli o‘quvchilarning tafakkur doirasini kengaytirish, ijodiy fikrlash va nutqiy faoliyatini rivojlantirishda katta ahamiyatga ega. Chunki til-tafakkurning asosi, ona tili darslari esa shaxs shakllanishining g‘oyaviy-axloqiy, madaniy-ma’naviy asosini barpo etadi. Shunday ekan, iqtidorli o‘quvchilar bilan ishlashda o‘qituvchining metodik yondashuvi, o‘quvchilarning psixologik yosh xususiyatlari, ularning tilga bo‘lgan munosabati va ijodiy imkoniyatlarini hisobga olish zarur. Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf ona tili darslarida iqtidorli o‘quvchilarni aniqlash, ularni rag‘batlantirish, ijodiy faoliyatga yo‘naltirish va bu borada zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo‘llashning samarali yo‘llari yoritiladi. Shuningdek, bu sohada mavjud muammolar va taklif etilayotgan yechimlar ham tahlil qilinadi. Asosiy qism: Bugungi kunda boshlang‘ich sinf o‘quvchilari orasida iqtidorlilarni erta aniqlab, ularni rivojlantirishga qaratilgan metodik yondashuvlar dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, ona tili darslarida bu imkoniyatlar keng bo‘lib, o‘quvchilarning og‘zaki va yozma nutqi, ijodiy tafakkuri, mantiqiy fikrlash qobiliyatini aniqlashda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. 1. Iqtidorni aniqlashning asosiy mezonlari: - o‘quvchining matnni tahlil qilish va qayta hikoya qilishdagi faolligi; - so‘z boyligi va to‘g‘ri talaffuz qilish darajasi; - mustaqil insho va matnlar tuzish qobiliyati; - savolga noodatiy va keng qamrovli javob bera olishi. Masalan, 2-sinf ona tili darsida “Bahor keldi” mavzusida erkin fikr yozish topshirig‘ida ba’zi o‘quvchilar bir-ikki gap bilan cheklanayotgan bo‘lsa, iqtidorli o‘quvchi 5–6 gapdan iborat obrazli matn tuzishi mumkin. Bu esa uning tilga bo‘lgan qiziqishi va ijodiy salohiyatidan dalolat beradi. 2. Ishlash usullari: Differensial yondashuv: Iqtidorli o‘quvchilarga alohida topshiriqlar berish (masalan, kengaytirilgan so‘z boyligi bilan diktant yozish). Loyiha metodlari: “Sevimli hayvonim haqida hikoya yozaman” kabi ijodiy topshiriqlar orqali bolalarning mustaqil fikrlashi rag‘batlantiriladi. Jamoaviy ishlarda liderlikni rivojlantirish: Iqtidorli o‘quvchilarni kichik guruhlarda boshqaruvchi sifatida tayinlash orqali ularning tashabbuskorligi oshiriladi. 3. Dolzarb muammolar: - o‘qituvchilarning iqtidorni aniqlashga yetarli metodik bilimga ega emasligi; - darslik va topshiriqlarning bir xil, standart xarakterda bo‘lishi; - ota-onalar bilan hamkorlikning sustligi. 4. Taklif va yechimlar: 1. Ona tili darsliklarini iqtidorli o‘quvchilar uchun qo‘shimcha topshiriqlar bilan boyitish. 2. Har chorakda “Ijodkor o‘quvchi” kabi tanlovlar o‘tkazish. 3. Psixolog va metodistlar bilan hamkorlikda individual rivojlanish xaritalarini ishlab chiqish. MUOKAMA VA NATIJALAR Boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarida iqtidorli o‘quvchilar bilan ishlash bo‘yicha turli innovatsion usullarni qo‘llash samarali hisoblanadi. Bu metodlarda biror mavzu tanlab olinadi va o‘quvchilar bilan shu mavzu tahlil qilinadi. Masalan, boshlang‘ich sinf ona tili darslarida “O‘rmon” matni asosida matn bilan ishlash va unli tovushlarni mustahkamlsh 125 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/ind