GIPERTONIYA KASALLIGI VA UNI OLDINI OLISH

Аннотация

В этой статье представлена информация о гипертонии, ее причинах, симптомах и последствиях. Ключевое слово: гипертония, заболевание, связанное с сердцем и почками. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 26-yanvardagi “Aholiga ko‘rsatilayotgan kardiologik va kardiojarrohlik xizmatlari sifatini yaxshilash, hududlarda yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olish, barvaqt aniqlash va samarali davolash ishlarini kengaytirish, bemorlar uchun qulay shart-sharoitlar yaratish, ularni zarur dori vositalari bilan uzluksiz ta’minlash hamda Respublika ixtisoslashtirilgan kardiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi faoliyatini transformatsiya qilish maqsadida”PQ-103 sonli qarori 1. Quyidagilar yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olishda asosiy yo‘nalishlar etib belgilansin: Birlamchi tibbiyot muassasalari tomonidan davriy tibbiy ko‘riklarni yo‘lga qo‘yish hamda sog‘lom turmush tarzini keng targ‘ib qilish; Ehtiyojmand aholi qatlamlarini zarur dori vositalari bilan bepul ta’minlash; Hududlarda ko‘rsatilayotgan yuqori texnologik, kaminvaziv kardiologik hamda kardiojarrohlik tibbiy xizmatlar ko‘lamini oshirish; Birlamchi bo‘g‘indagi mutaxassislarning kasbiy ko‘nikmalarini rivojlantirish va salohiyatini oshirish, sohada ilm-fanni rivojlantirish; Yurak-qon tomir kasalliklari bo‘lgan bemorlarga tibbiy xizmat ko‘rsatish tizimini raqamlashtirish. Jahon sog’liqni saqlash tashkiloti ekspertlarining fikri bo’yicha: Gipertoniya kasalligini quyidagi bosqichlarga bo’lishni maqsadga muvofiq deb hisoblaydi: 1) bosqich yurak-tomirlar tizimida organik o’zgarish belgilari bo’lmagan yuqori arterial bosim. 2) bosqich boshqa organik zararlanish belgilari bo’lmagan yuqori arterial bosim yurak gipertrofiyasi bilan. 3) bosqich gipertenziya sababli ichki orginlarning organik zararlanish belgilari bo’lgan yuqori arterial bosim. Gipertoniya: bu arterial bosimni uzoq muddat ko’tarilib turishiga aytiladi, arterial bosimni doim ko’tarilib turishi bir qancha xavfli kasalliklarga olib kelishi mumkin. Odamni yoshi ulg’aygan sari gipertoniya kasalligiga moyiligi, ortib boradi ba`zan yoshlardayam 47 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo kuzatiladi. Ayollarda gipertoniya kasalligi bir muncha yoshlik davrida uchraydi, erkaklarda 50 yoshdan keyin kuzatiladi. Ko’p hollarda qon bosim doyim baland bo’lib yurishi, insonni insult va miokart infarktiga olib keladi, bunda arterial bosim Sisto’lik QB(140) mm simob ustundan yuqori Diastolik QB (90) mm simob ustunidan yuqori bo’lishi miokart infarktiga olib keladi. Etiologiyasi va patogenezi: Arterial gipertenziyani etiologiyasi noma’lum bo’lsa xam uni keltirib chiqaradigon sabablari semizlik, osh tuzi (NaCl), kalsiy magniy yetishmovchiligi, ko’p miqdorda siprtli ichimliklar iste`mol qilish natijasida arterial gipertoniya, qon tomirlarda stenoz dimlanish xisobiga kelib chiqadi. Ular quydagilarga bo’linadi: -Sistolik va diastolik bosim ko’rsatkichlari; -Puls bosimi korsatqichlari; -Bemorni yoshi ( ayollarda 65 yoshdan erkalarda 50 yoshdan katta); - Atrof-muxit ta’siri; -Ovqatlanish va chekish; - Nasliy moyillik; Ota-Onadan biri gipertoniya kasalik bilan og’rigan bo’lsa bolada paydo bo`lishi 25% agar ikkisi xam shu kasallik bilan og’rigan bo’lsa 50% bolalarda kuzatiladi. Gipertoniyani tashxislash Bemorga aniq tashxis qo‘yish uchun shifokor bir nechta laboratoriya tahlillari va apparat tekshiruvlari o‘tkazishi kerak bo‘ladi. Tashhisning maqsadi kasallikning bosqichi va gipertoniya darajasini aniqlash hisoblanadi. Ushbu ma'lumotlar bilan shifokor samarali davolash usulini tanlash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Kasallikning dastlabki bosqichlari yashirin kechgani bois ko‘pchilik bemorlar shifokor oldiga kech kelishadi. Uy sharoitida har bir inson o‘z qon bosimini muntazam o‘lchab turishi kerak, eng optimal ko‘rsatkich 120/80 mm sim.ust (quyida birlik deb keltiriladi), yoshi kattalar uchun 130/90. Atrof-muhit ta'siri yoki jismoniy faollik natijasida bosim 5-10 birlikka ortishi mumkin. Quyi va yuqori bosim o‘rtasidagi juda katta farq ham havotir uchun belgi bo‘ladi — odatda bu ko‘rsatkich 50 birlikdan oshmasligi kerak. Agar qon bosimining tez-tez o‘zgarishi kuzatilsa, shifokor bilan uchrashish tavsiya etiladi. Gipertonik kriz – qon bosimining birdan koʻtarilishi va qon bosimi koʻrsatkichlarining kritik shkalalardan oʻtib ketishi koʻpincha quyidagi simptomlar bilan namoyon boʻladi: Nafas olishning qiyinlashuvi; Koʻkrak sohasidagi ogʻriq, taxikardiya; Kuchli bosh ogʻrigʻi, bosh aylanishi; Koʻrish bilan bogʻliq muammolar, koʻz ichi qizarishi, koʻz ichki bosimining ortishi; Koʻngil aynishi va qayt qilish; Teri qoplamalarining qizarishi va xaroratning biroz oshishi; Tananing ayrim sohalari yoki qoʻl va oyoqlarning oqarishi. Yuqorida keltirib oʻtilgan belgilar boshqa kasalliklarda ham yuzaga chiqishi mumkin, shu sababli simptomlar paydo boʻlishi bilanoq qon bosimini oʻlchash kerak, agar koʻrsatkichlar kritik darajada boʻlsa, zudlik bilan tez tibbiy yordamga murojaat etish zarur. Diagnostika Elek