СОЦИАЛЬНО-ФИЛОСОФСКИЙ АНАЛИЗ НАСЛЕДИЯ САЙФИДДИНА КУТУЗА И ЕГО МЕСТА В СИСТЕМЕ ПАТРИОТИЧЕСКИХ ЦЕННОСТЕЙ

Аннотация

In the history of mankind, there have been and are such indi- viduals whose activities have directly influenced not only the geopolitical envi- ronment of their time, but also the worldview, social consciousness and na- tional memory of subsequent generations. Keywords. Invasion, defense, complex, responsibility, mobilization, leadership, culmination, Mongol, defeat. ISSN: 2992 - 8974 83 https://journals.afu.uz ALFRAGANUS № 2 (11). 2024 xalqaro ilmiy jurnal KIRIRSH davr uchun ham dolzarb xulosalar Sayfiddin Qutuz ana shunday chiqarish mumkin. Bundan tashqari, tarixiy shaxslardan biridirki, u Misrni Qutuzning harbiy va diplomatik mo‘g‘ullar istilosidan himoya faoliyatida aks etgan ijtimoiy birlik, qilishdek murakkab va mas’uliyatli intizom va axloqiy qat’iyat prinsiplari vazifani zimmasiga olib, o‘zining ijtimoiy-falsafa nuqtayi nazaridan liderlik fazilatlari, harbiy-diplomatik tahlil qilinadi. Chunki bu jihatlar iste’dodi va yuksak axloqiy jamiyat barqarorligini ta’minlashda qarashlari bilan nafaqat hal qiluvchi omil bo‘lib xizmat qiladi. zamonasida, balki keyingi Qutuz faoliyatining tarixiy dalillari bosqinchlarda ham kuchli ijtimoiy asosida bu prinsiplarning amaliy rezonans uyg‘otgan. Mazkur bobda natijalari va ularning hozirgi davr Sayfiddin Qutuz merosi ijtimoiy- uchun ibratli jihatlari yoritiladi. falsafiy tahlil asosida ko‘rib chiqiladi. METODOLOGIK ASOSLAR. Avvalo, vatanparvarlikning mohiyati, Umuman olganda, Sayfiddin uning qadriyatlar tizimidagi Qutuz merosini ijtimoiy-falsafa epistemologik o‘rni, ya’ni bilish va nuqtayi nazaridan o‘rganish nafaqat idrok qilish jarayonidagi ahamiyati tarixiy xotirani jonlantirish, balki Qutuz faoliyati orqali tahlil qilinadi. vatanparvarlik qadriyatlarining Zero, uning jasorati va fidoyiligi xalq, shakllanishi, jamiyatda ijtimoiy yurt va din manfaatlarini mutlaq birdamlik, axloqiy meyorlar va ustun qo‘ygan ijtimoiy-falsafiy yetakchilik madaniyatini chuqur pozitsiyaning yorqin namunasidir. anglashga xizmat qiladi. Shu Shuningdek, Qutuz liderligining asosda mazkur bobda Qutuz aksiologik talqini – qadriyatlar faoliyatining har bir jihati ijtimoiy- haqidagi bilimlar doirasida – tarixiy falsafiy tafakkur kontekstida tahlil ong, ijtimoiy xotira va milliy identitet etiladi. bilan uzviy bog‘liq holda ochib Vataparvarlik insoniyat beriladi. Bunday yondashuv Qutuz ongining qadimiy va uzviy shaxsiyatini zamonaviy falsafiy va shakllaridan biridir. Bu tushuncha ijtimoiy tafakkur doirasida anglashga nafaqat ijtimoiy hissiyot yoki siyosiy imkon beradi. U boshqargan g‘oya, balki jamiyatning tarixiy jamiyatda axloqiy barqarorlik, xotirasi, ma’naviy barqarorligi va intizom va ijtimoiy birlik o‘zligini anglashidagi falsafiy tamoyillarining qay darajada muhim epistemologik asosdir. bo‘lganini o‘rganish orqali, bugungi Vataparvarlikni ijtimoiy-falsafiy ISSN: 2992 - 8974 84 https://journals.afu.uz ALFRAGANUS № 2 (11). 2024 xalqaro ilmiy jurnal jihatdan tahlil qilganimizda, biz uni Qutuz hayoti zamonaviy ijtimoiy milliy ongning shakllanishi, axloqiy falsafa nuqtai nazaridan dunyoqarashning yuksalishi va vatanparvarlikning epistomologik epistemologik haqiqatni izlash tabiati — ya’ni u qanday shakllanadi, jarayoni sifatida ko‘ramiz. Ayniqsa, qanday bilimlar orqali ijtimoiy ongda tarixiy shaxslar faoliyati bu paydo bo‘ladi va qanday institutlar tushunchaning amaliy namunasini orqali mustahkamlanadi — kabi ifodalaydi. Sulton Qutuzning qisqa, savollarga javob izlashda muhim ammo mazmunli faoliyati buning dalildir. Qutuz tarix sahnasiga 13- yorqin ifodasi bo‘la oladi. Sulton asrda, Misr xalifaligi eng og‘ir Qutuz XIII asrda Misrda hukmronlik sinovlarga duch kelgan bir davrda qilgan va ayni paytda Yaqin chiqqan [4]. Mo‘g‘ullar tomonidan Sharqdagi musulmon jamiyatini xalifalik markazi Bag‘dodning mo‘g‘ullar tahdididan asragan tarixiy vayron qilinishi, xalifa o‘ldirilishi va shaxsdir. Uning nomi ayni damda musulmonlarning ijtimoiy-madaniy vataparvarlik, haqiqat va ruhiyati barbod bo‘lishi — bu sadoqatning timsoli sifatida tarixiy davrning murakkab fonini tashkil xotirada saqlanadi. etgan. Aynan shu kontekstda Vatanparvarlik insoniyat tarixiy Qutuzning siyosiy-harbiy harakati, ongining eng qadimiy va doimiy ayni vaqtda ijtimoiy-axloqiy mezonlaridan biri bo‘lib, u shaxsiy uyg‘onish harakati sifatida talqin fidoyilik, ijtimoiy birdamlik va tarixiy qilinadi. xotiraning yagona ifodasi sifatida Qutuzning harbiy g‘alabasi — qaraladi. Falsafiy nuqtai nazardan Ayn Jalutdagi mo‘g‘ullarga qarshi vatanparvarlik bu — insonning o‘z zafar — bu oddiy strategik milliy mavjudotini anglash, uni muvaffaqiyat emas, balki ijtimoiy muqaddas deb tan olish va bu yo‘lda ontologik yuksalishdir [3]. U milliy aqliy, ma’naviy, jismoniy jihatdan g‘urur, dinga sadoqat va ijtimoiy harakat qilishidir. U shunchaki adolat timsoli sifatida vujudga keldi. hissiyot emas, balki ijtimoiy ongning Ijtimoiy falsafa nuqtai nazaridan muayyan bosqichida shakllanadigan olganda, Qutuz vatanparvarlikni uch tafakkur jarayonidir. Bu jarayonni dara