TIJORAT BANKLARIDA INSON RESURSLARINI BOSHQARISH TIZIMINI RIVOJLANTIRISH

Аннотация

The article provides an in-depth analysis of the strategic importance of the human resources management system in the effective functioning of commercial banks. In today's competitive financial environment, the success of banks is determined not only by their technological infrastructure or capital, but also by the potential of qualified and motivated employees. In this regard, the adaptation of the human resources management (HRM) system to modern trends, the introduction of innovative approaches to working with employees, the level of readiness for digital transformation, as well as the adoption of international best practices are considered important factors. The study revealed the state of the existing HRM system in commercial banks of Uzbekistan, a high level of staff turnover, insufficient development of leadership potential, and low efficiency of internal training and education systems. The article also highlights the integration of competency-based management, KPI and CRM technologies into HRM processes, as well as the importance of mentoring and career development programs. Keywords: commercial banks, human resource management, personnel policy, strategic management, motivation system, employee turnover, digital competencies, leadership potential, competency-based approach, HR technologies, KPI system, training and development, career management, bank employee qualifications, work efficiency. 2 80 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Kirish: Global moliyaviy muhitda yuz berayotgan tezkor o‘zgarishlar, raqamli transformatsiya va mijozlar ehtiyojlarining ortib borishi zamonaviy tijorat banklarini strategik jihatdan qayta qurishni talab qilmoqda. Ayniqsa, inson kapitali – ya’ni bankning asosiy resursi sifatida xodimlar faoliyati, malakasi va fidoyiligi bankning raqobatbardoshligini belgilovchi muhim omilga aylanmoqda. Shunday sharoitda, inson resurslarini boshqarish tizimi (IRBT) samaradorligini oshirish banklar oldida turgan dolzarb vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda. Tijorat banklarida inson resurslarini boshqarish nafaqat xodimlarni yollash yoki mehnat shartnomalarini rasmiylashtirishdan iborat emas, balki kadrlar salohiyatini baholash, o‘qitish, motivatsiya berish, samaradorligini kuzatish va strategik rivojlanishiga xizmat qiladigan tizimli faoliyat majmuasidir. Biroq amaliyotda ko‘plab banklarda bu tizimning to‘laqonli ishlamayotganligi, zamonaviy yondashuvlardan yetarli darajada foydalanilmayotgani kuzatiladi. Ushbu maqolada tijorat banklarida IRB tizimining holati, mavjud muammolar, xalqaro ilg‘or tajribalar, hamda zamonaviy boshqaruv yondashuvlarini joriy qilish orqali uni takomillashtirish yo‘nalishlari chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston bank tizimi sharoitida inson resurslarini boshqarish samaradorligini oshirishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Mavzuga oid adabiyotlar sharhi. Tijorat banklarida inson resurslarini boshqarish (IRB) masalasi zamonaviy bank tizimining eng dolzarb va strategik yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralmoqda. So‘nggi yillarda bu borada olib borilgan ilmiy tadqiqotlar, ayniqsa, raqamli transformatsiya, xodimlar motivatsiyasi, yetakchilik salohiyati va kompetensiyalarni rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratmoqda. Quyidagi esse ana shunday ilmiy manbalarni mintaqalar kesimida tahlil qiladi. O‘zbekiston olimlari bu yo‘nalishda bir necha muhim ilmiy tadqiqotlarni amalga oshirgan. Xususan, Ulugova S. o‘zining “Banklarda inson resurslarini strategik boshqarish” asarida IRB tizimining banklarning uzoq muddatli rivojlanish strategiyasidagi o‘rnini yoritadi va raqamli texnologiyalarning integratsiyasi dolzarbligini asoslaydi. Gulomova M. esa motivatsiya va xizmat sifati o‘rtasidagi bog‘liqlikni statistik tahlil asosida o‘rganadi, bu esa HR siyosatining bank imidjiga ta’sirini ko‘rsatadi. Hamidova D. tomonidan yozilgan tadqiqot esa kompetensiyalarga asoslangan yondashuvni asoslab, O‘zbekistondagi tijorat banklari misolida bu modelning afzalliklarini ochib beradi. Murodov A. bank xodimlarining malaka oshirish tizimi samaradorligini baholaydi va xorijiy tajribalarni integratsiyalash zarurligini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, Toshpulatova D. o‘z asarida kadrlar almashinuvi muammosiga e’tibor qaratib, barqarorlikni ta’minlash strategiyalarini taklif qiladi. Rossiya olimlari ham moliyaviy institutlarda HR boshqaruvning o‘ziga xos xususiyatlarini tahlil qilganlar. Пономарев А.А. tijorat banklarida raqamli HR-texnologiyalar, ayniqsa KPI va avtomatlashtirilgan baholash tizimlarining joriy etilishi samaradorligini o‘rgangan. Миронова Е.Л. esa motivatsiya vositalarini shaxsga yo‘naltirilgan holda yaratish zarurligini asoslaydi. Сидоров В.П. tomonidan taqdim etilgan tadqiqot esa bank tizimidagi yetakchilik, mentorlik va talent-management kabi ilg‘or yondashuvlarni chuqur tahlil qiladi. Yevropa tadqiqotchilari bu yo‘nalishda tizimli va n