INTELLEKTUALLIQ MINEZ-QULQ FAZALARI

Аннотация

This scientific article analyzes the stages of development of intellectual behavior based on new psychological research. The article systematically analyzes the formation of human intellect, stages of personality development, and age-related changes in intellectual abilities. The article also discusses the practical significance of intellectual behavior and its role in the process of upbringing and education. The article is dedicated to qualified teachers engaged in general pedagogy, psychology, and educational theory, as well as to students of higher educational institutions. Keywords. Intellect, behavior, psychological development, cognitive process, personality formation, intellectual ability, psychology of knowledge, phases of development. ФАЗЫ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОГО ПОВЕДЕНИЯ Аннотация. В данной научной статье анализируются этапы развития интеллектуального поведения на основе новых психологических исследований. В статье систематически анализируется формирование интеллекта человека, этапы развития личности и возрастные изменения интеллектуальных способностей. В статье также обсуждается практическое значение интеллектуального поведения и его роль в процессе воспитания и образования. Статья посвящена квалифицированным преподавателям, занимающимся общей педагогикой, психологией и теорией образования, а также студентам высших учебных заведений. Ключевые слова: Интеллект, поведение, психологическое развитие, познавательный процесс, формирование личности, интеллектуальная способность, психология познания, фазы развития. Házirgi zaman adamzat jámiyetinde intellektuallıq qábiletlerdi rawajlandırıw máselesi kún sayin aktuallesip barmaqta. Adam intellektiniń qáliplesiwi hám rawajlanıwı bir qatarlı quramalı processlerdi óz ishine aladı. Bul processlerdiń hár biri belgilı bir fazalarda júzege keledi hám óz náwbetinde minez-qulıqtıń qáliplesiwine tásir kórsetedi. Intellektuallıq minez- qulıq – bul adamda turmıstıń hár qıylı jagdaylarında intellektuallıq processlerge hám tálimge tiykarlangan háreketlerge yamasa minez-qulıq modeline qatnasıw tendenciyası bolıp tabıladı. Adam intellektuallıq minez-qulqı haqqındagı túsinik onıń oylaw, pikirlesiwge bolǵan qábilettileriniń kórinisi bolıp tabıladı. Bul maqalanıń maqseti adam intellektuallıq minez-qulqı rawajlanıwınıń tiykarǵı fazaların 85 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5 izertlew hám talqılaw bolıp tabıladı. Bul fazalardı túsiniw pedagoglarǵa, psixologlarǵa, ata- analarǵa hám tálim tarawındagı basqa da qızıǵıwshılarǵa balanıń intellektuallıq rawajlanıwınıń hárbir basqıshının ámelge asırıwda járdem beriwi múmkin. Intellektuallıq minez-qulıqtıń birinshi fazası: Seziwlı-háreketlı intellekt (0-2 jas). Intellektuallıq minez-qulıqtıń birinshi fazası tuwılıw waqtınan baslap hám ekı jasqa shekem dawam etedı. Belgili psixolog Jan Piaje bul dáwirdi "sezimlik-háreketli" fazası dep ataydı. Bul fazada bala dúnyanı tikkeley fizikalıq háreketler arqalı bilip baslaydi. 1. Refleksler basqıshı (0-1 ay). Náresteniń birinshi refleksleri – emiw, qol-ayaqları menen qozǵalıw hám jılawı olardıń dúnya menen birinshi baylanısları bolıp tabıladı. Bul basqıshta intellektuallıq minez-qulıq eń ápiwayı formasında kózge taslanadı hám negizınen reflekslı xarakterde boladı. 2. Dáslepki ádetler qáliplesıwı (1-4 ay). Bala óz denesin basqarıwdı úyrenip, dáslepki háreketlıi ádetlerin qáliplestirip baslaydı. Náresteler bul basqıshta kózlerin fokuslaw, seslerge itibar beriw hám kúlimsirew sıyaqlı qábilettlerin rawajlandıradı. 3. Birinshi maqsetlı háreketler (4-8 ay). Bul basqıshta bala birinshi maqsetlı háreketlerdi orınlawdı baslaydı. Miysal ushin, zatlar menen manipulyaciya jasawdı úyrenedi. Balada sebep- nátiyjeli baylanıslar haqqındagı dáslepki túsınikler qáliplesip baslaydı. 4. Maqsetke jetıw usılların koordinaciyalastırıw (8-12 ay). Bul jasta balalar qásiyetli boladı hám maqsetlerin jetıw ushin ishkı modellerin qollanıp baslaydı. Misal ushin, olar zattı alıw ushin bóget arqalı ótıwdi úyrenedi, yagni birinshi logikalıq oylawdıń elementlerin kórsetedi. 5. Jańalıqlardı izlew (12-18 ay). Balada jańa usıllardı ızlenıw hám jaratıw arqalı tájiribe toplawga qızıgıwshılıq payda boladı. Bul basqıshta balalar eksperimentler arqalı dúnyanı úyrenedi, jańa oyınlar oylap tabadı hám háreketlerin sozıw-sozıwda jańalanıp turadı. 6. Mental reprezentaciyalardıń baslı formaları (18-24 ay). Bul dáwir balada mental reprezentaciyalardıń, yaǵnıy zattı real kórmey turíp, oydaǵı obrazın jaratíw qabiletin qáliplesiwı menen xarakterlenedi. Balalar endi bılımlerin ózlestirip, symbollar, yáni belgi xızmetin atqaratugın zatlar menen baylanıstırıwdı úyrenıp baslaydı. Intellektuallıq minez-qulıqtıń ekinshi fazası: Operaciya aldı oylawı (2-7 jas). Ekinshi faza mektepke shekem bolgan dáwirdi óz ishıne aladı hám operaciya aldı oylawı menen xarakterlenedi. Bul fazada balalar simbollar, til hám mental obrazlardı qollanadı, biraq olardıń oylawı ele logikalıq emes. 1 Simbollıq oylawdıń rawajlanıwı (2-4 jas). Bul basqıshta bala