"MEN HÁM MENIŃ DENEM": DENESINE BOLǴAN QATNAS ÓSPIRIMNIŃ ÓZIN-ÓZI BAHALAW ÁHMIYETLI FAKTOR SIPATINDA

Аннотация

This article explores the relationship between adolescents' attitudes toward the body and self-esteem. Through the image associated with the body, information is provided on the level of self-satisfaction, psychological problems arising as a result of physiological changes in the process of sexual maturation, and the role of the physical aspect in the formation of the adolescent as a person. Keywords: adolescence, body image, self-esteem, puberty, puberty, physical appearance, body image, social networks. Kirisiw. Óspirimlik dáwiriniń baslamasında murınnan keshirilip atırǵan "Men" túsinigi úlken ózgerislerge dus keledi. Óspirimlik — dene tez jetilisiw hám rawajlanıw dawamında, óspirimlerdiń dene obrazı olardıń ózin-ózi bahalaw hám rawajlanıp atırǵan identichnostiniń eń áhmiyetli komponentleriniń birine aylanadı. Bul dáwir óspirimler ushın óziniń fizikalıq kelbetin social standartlar menen salıstırıp bahalaw, ózgerip atırǵan denesine kónikpe payda etiw hám denesi menen identichnostiniń arasında qatnasın túsiniw dáwiri sıpatında áhmiyetli. Denesine bolǵan qatnas – bul adamniń óz denesi haqqındaǵı psixologiyalıq ózlestirilgen turmıs práktikálárdıń jıyındísı sıpatında qaralıwı kerek. Bul túsinik, deneniń ultralıǵı, dúzilisi, ólshemleri, ağzalarınıń proporcional salamatlıǵı, jağdayı menen baylansılı qabıllaw, pikirlew hám sezimlerdi óz ishine aladi. Denesine bolǵan qatnas, en birinshi gezekte, bahalaw hám emotsional aspektlerden turadi: insan óz denesin social-mádeniy etalon hám standartlar menen alip kóriwi, ózin salistirip kóriwi hám olar arqalı bir situatsiyadan ekinshisine ótiw ushın áhmiyetli. Óspirimlik dáwiriniń birinshi hám ekinshi yarımlarında óspirim shaxsınıń áhmiyetli 43 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5 kriteriyası belgisi bolsa da, ol óspirimniń ózin-ózi bahalawında, social statusiń bekkemlewde hám kommunikatsiyalarinda dominant rol oynaydi. Usí maqalanín maqseti óspirimlerdiń denesine bolġan qatnası haqqında qanday qılıp ózin-ózi bahalaw faktori sıpatında ámel qılatuǵının analiz qilip shıǵıw, ósiprimniń buǵan baylanıslı keshirmeleri, onıń social adaptatsiyası hám psixologogiyalıq jaǵdayına qanday tásir etetuǵınlıǵın úyreniwı esaplabadı. "Dene obrazı" túsinigi hám onıń quramı. "Dene obrazı" túsinigi tiykarınan "Dene obrazı" – adamniń óz denesi haqqında bolǵan túsinikleri, sezgirligi hám minez-qulqınıń jıyındısı. Bul túsinik olardıń denesiniń kórinisi, qabıllawı, ólshemleri, forması haqqında sezimleri hám túsiniklerin óz ishine aladı. Bul ózgeshelikler psixologlar dene obrazı, tárbiya – koncepciya, dene bahasınıń ózlestiriliwi sıyaqlı túrli terminler menen atay aladı. Dene obrazınıń eń áhmiyetli aspektleri bolıp olardıń social ahyimeti, jámiyet tárepinen qabıl etilgende onıń áhmiyetliligi, etalon standartları menen sáykeslikke alıp keliw, óziniń denesiniń bárshe aspektlerin qabıl etiw dárejesi tabıladı. Zamanagóy izertlewler dene haqqında túsiniklerdıń bir emes, al kompleksli strukturadan turatuǵınlıǵın aytadı. Dene obrazı tómendegi aspektlerden turadı: 1. Perceptivlik aspekt: Óz denesin dál hám anıq kóre biliw qábileti. Bul aspekt boyınsha insannıń denesi haqiyqatında qanday ekenligi hám ózin qalay elesletetunınlıǵı arasındaǵı sáykesligi ayırmashılıqları kórinedi. 2. Kognitiv aspekt: Óz denesiniń ózgeshelikleri haqqında oylar hám túsinikler. Bul aspekt adamniń óz denesi haqqında neni oylaytuǵınlıǵı, tán alǵanınıń tiykarǵı ózgeshelikleri hám óz obrazınıń detalların qabıl etiwdegi áhmiyetli. 3. Emotsional aspekt: Óz denesine bolǵan emociyalar, seziw, keshirmeler. Bul jaǵdayda adamniń óziniń denesine qanaatlandırılǵanlıǵı yamasa qanaatlanbaǵanlıǵı, fiziologiyalıq ózgeshelikleri hám denesi menen baylanıslı qarama-qarsılıqlarınıń áhmiyetı. 4. Minez-qulıqqa tiyisli aspekt: Óz denesi haqqındaǵı nátiyjelerin qabıl etiw menen baylanıslı minez-qulıq strategiyalar, denesi menen baylanıslı ádetler. Bul dene obrazınıń ámeliy aspekti, yáǵniy denege salistırıp ámel qılınatuǵın praktikalıq is-háreketleri keredi. Óspirimlik jasındaǵı dene obrazı. Óspirimlik jasında dene obrazı hámmeden de oǵada úlken áhmiyetke iye boladı. Óspirimlik dáwirindegi dene kórinisiniń qáliplesiwi bir neshe sebeblerge baylanıslı quramalı bolıp, bular tómendegiler menen baylanıslı: 1. Jınsıy jetilisiw dawamında tez ózgeris: Jınsıy gormonnıń (estrogen hám testosterone) quramınıń artıwı menen óspirimlik dawirinde balalardıń rawajlanıwındaǵı tez fiziologiyalıq ózgerisler óspirimnen óz denesi menen qayta tanısıwın talap etedi. 2. Salistırıw hám bahalawdıń kúsheýwi: Óspirimlik dáwirinde balalarda social standartlar menen modelleri oǵada áhmiyetli boladı. Óziniń denesi teńlesleri, social mediada kórsetilgen modeller, jańa standartlar menen salıstırıp, óz denesine qanaatlanıw sezimi páseyip barıwı múmkin. 3. Identichnostiniń rawajlanıwı: Eriksonnıń rawajlanıw teoriyası boyınsha, óspirimlik dáwirinde identichnostiniń qáliplesiwi eń tiykarǵı wazıypalardan bolıp tabıladı. Óz denesi haqqındaǵı durus qabıl etiw de usınıń bir ból