РОЛЬ СОСЕДСТВА В СОЦИАЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ

Аннотация

Mahallaning pedagogik jihatdan o‘rni ham katta. U maktablar, bog‘chalar bilan hamkorlik qilib, ta’lim-tarbiyani yaxshilashda yordam beradi, bolalar va yoshlarning axloqiy tarbiyasida jamoa mas’uliyatini oshiradi. Bu jarayonda qadriyatlar, odob-axloq qoidalarini yosh avlodga o‘rgatishda faol qatnashadi. Shu bilan birga, mahallaning boy an’anaviy tajribasi oila va jamiyatni birlashtirishda xizmat qiladi. Kalit so’zlar: maktab, pedagogik, mahalla, oila, bog’cha, tarbiya, axloq, odob, qoida. Mahalla ijtimoiy tarbiyaning asosiy institutlaridan biri hisoblanadi. Chunki mahalla jamiyatning eng yaqin ijtimoiy muhitini tashkil etib, kishilarning, ayniqsa, bolalar va yoshlarning shaxsiy, ma’naviy-axloqiy shakllanishiga ta’sir qiladi. Mahallaning bu boradagi o‘rni quyidagilar orqali aniqlanadi: 1. Mahalla — ijtimoiy tarbiyaning eng yaqin instituti Mahalla nafaqat ma’muriy , balki odamlar o‘rtasidagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi ijtimoiy makondir. Uning ijtimoiy tarbiyada quyidagi o‘rni bor: Jamoaviy boshqaruv va tarbiya: Mahalla odamlarga jamoa ruhini singdiradi va fuqarolarni o‘zaro yordamga chaqiradi. Bolalar va yoshlarda hamjihatlik hissi shakllanadi. Mahalliy an’ana va qadriyatlarni singdirish: Bolalar mahalla orqali o‘z madaniyati, urf- odatlari va qadriyatlarini chuqur o‘rganadi. 2. Mahallaning bolalar va yoshlarga tarbiyaviy ta’siri Axloqiy tarbiyasi: Mahalladagi nuroniylar va jamoatchilik vakillari yoshlarga hayotiy tajribalari bilan ulkan ibrat ko‘rsatadi. Ijtimoiy moslashuvi: Mahalla yoshlarni jamoaviy tadbirlarga jalb etib, ularda ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantiradi. Masalan, xasharlar, tadbirlar yoki sport musobaqalari orqali jamoaviylik tuyg‘usi shakllanadi. Nazorati va qo‘llab-quvvatlovi: Mahalla o‘qishdan tashqari vaqtda yoshlarning bo‘sh vaqtini samarali tashkil qilishda muhimdir. Yoshlarning nazoratsiz qolishini oldini oladi. 3. Mahalla — tarbiyaviy resurslar manbai Mahallada quyidagi ijtimoiy tarbiyaviy resurslar mavjud: Nuroniylar va ota-onalar kengashi: Ushbu kengashlar yoshlarda axloqiy-mehnat tarbiyasini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Masjid va madaniyat markazlari: Mahalladagi diniy va madaniy maskanlar yoshlarga ma’naviy tarbiya berish uchun ishlatiladi. Mahalla faollari: Mahalla raisi va faollari yoshlar bilan shug‘ullanib, ularning ijtimoiy muammolarini hal qilishga yordam beradi. 4. Mahallaning ijtimoiy muhit yaratishdagi roli Mahalla bolalar va yoshlarga quyidagicha ta’sir ko‘rsatadi: Sog‘lom muhit shakllantirish: Mahallaning ijtimoiy muhiti farzandlar tarbiyasiga bevosita ta’sir qiladi. Sog‘lom muhit bolalarda o‘ziga ishonch va ijobiy xulq-atvor shakllantiradi. Oilaviy munosabatlarni qo‘llab-quvvatlash: Mahalla ota-onalarga tarbiyaviy masalalarda yordam beradi va oilaviy ziddiyatlarning oldini olishga ko‘maklashadi. Bo‘sh vaqtni tashkil qilish: Bolalar va yoshlarning sport, madaniy va ma’rifiy tadbirlarda ishtirok etishini ta’minlaydi. 5. Mahalla va ijtimoiy hamkorlik Mahalla ijtimoiy tarbiya jarayonida ta’lim muassasalari, psixologlar va davlat organlari bilan yaqindan hamkorlik qiladi. Masalan: adpi.uz universaljurnal.uz 153 MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel 2025-yil Maktablar bilan hamkorlik: Bolalarning o‘qish va intizomiga oid masalalarda maktab bilan hamkorlik qilib, tarbiyani yaxshilash. Huquqni muhofaza qilish organlari bilan ishlash: Yoshlar orasida huquqbuzarlikning oldini olishda faol ishtirok etish. Psixologik xizmatlar: Mahallada psixologik xizmatlarni tashkil etib, muammoli bolalar bilan ishlash. "Ijtimoiy tarbiyada mahallaning o‘rni" mavzusida bir qancha dolzarb fikrlar va tadqiqotlar mavjud. Mahalla – o‘zbek jamiyatining an’anaviy va muhim ijtimoiy instituti bo‘lib, u yosh avlodning tarbiyasi, ijtimoiylashuvi va qadriyatlarni o‘rganishida muhim rol o‘ynaydi. Mahalla oila qadriyatlarini saqlash, jamiyatda axloqiy me’yorlarni mustahkamlash va ijtimoiy-iqtisodiy yordam ko‘rsatish orqali aholini qo‘llab-quvvatlaydi. Xususan, mahalla orqali ijtimoiy yordam taqsimlanadi, masalan, kam ta’minlangan oilalarga subsidiya ajratish, ishsizlarni ishga joylashtirish va yoshlar tarbiyasiga ko‘maklashish kabi tadbirlar amalga oshiriladi. Mahallaning pedagogik jihatdan o‘rni ham katta. U maktablar, bog‘chalar bilan hamkorlik qilib, ta’lim-tarbiyani yaxshilashda yordam beradi, bolalar va yoshlarning axloqiy tarbiyasida jamoa mas’uliyatini oshiradi. Bu jarayonda qadriyatlar, odob-axloq qoidalarini yosh avlodga o‘rgatishda faol qatnashadi. Shu bilan birga, mahallaning boy an’anaviy tajribasi oila va jamiyatni birlashtirishda xizmat qiladi Ijtimoiy tarbiyada mahallaning o‘rni juda katta, chunki mahalla insonning ijtimoiy muhitining birinchi qismi hisoblanadi. Mahalla – bu aholining turmush tarzi, qadriyatlari, an‘analari va jamiyatdagi ijtimoiy normalarni shakllantiradigan asosiy muhitdir. Mahallaning ijtimoiy tarbiyada tutgan o‘rni quyidagi jihatlarda namoyon bo‘ladi: 1. Qadriyatlar v