ДЕТИ С СИНДРОМОМ АУТИЗМА

Аннотация

Ushbu tezisda autizm sindiromiga yo’liqqan bolalar haqida ma’lumot berib o’taman. Bu kasallikning kelib chiqish sabablari va ishlab chiqilgan davo choralari haqida bilimlarga ega bo’lasiz. Kalit so’zlar: Autizm (grekcha «autos» – «o‘zim» degan so‘z) – bu ruhiyatning o‘ziga xos holati bo‘lib, bemor tashqi olam, atrofdagilar bilan muloqot qilishni istamaydi. Ushbu kasallikning dolzarbligi Butunjaxon Sog’liqni saqlash tashkiloti tomonidan 2001 yildannoq alohida ajratib ko’rsatilib ,shu yilning o’zida ,,Psixik salomatlik yili” Deb e’lon qilingan .2008 yili Birlashgan millatlar tashkiloti Bosh Assambleyasi tomonidan 2 aprel Xalqaro autizm muammosi to’g’risida axborotlarni tarqatish kuni deb e’lon qilinib ,shundan buyon xar yili nishonlanib kelinadi . [2 6 sahifa ] Olimlarning fikricha,autizm kassaligini kelib chiqish sabablaridan biri bu – homilani ona qornidalik davrida ma'lum bir turdagi oqsillarning yetishmovchiligi. Ikkinchi sababi, organizmda ikki xil og‘ir metalning, qo‘rg‘oshin va simobni, ko‘payib ketishi. Uchinchi sabab atrof muhitni ekologik buzilishi va homiladorlik paytida kuchli stress holatlarini kechirish. Anemiya hamda qon bosimning oshishi, buyrakda bosim oshishi – bularning hammasi autizimni kelib chiqish sabablari hisoblanadi. Bundan tashqari autizm kasalligi belgilarining kengayishini, ya'ni rivojlanishdan ortda qolish belgilari Retta sindromi, Aspergera sindromi va autizmning klassik simptom komplekslarining ko‘p uchrashi. Shuningdek, kasallik haqida ma'lumot ko‘paymoqda. Ilgari tortinchoq, uyatchan, introvert va shizofreniyaga moyil bolalarni «g‘ayritabiiy bolalar» deyishgan bo‘lsa, hozirgi kaunga kelib bunday bolalarni autistik bolalar (autizm) deyishmoqda Autizmspektiri buzilishi (ASB)-bu rivojlanishning murakkab buzilishi bo’lib,muloqot qilish,ijtimoiy o’zaro munosabat va xatti-harakatlarda o’ziga hos qiyinchiliklar bilan tavsiflanadi.Bu sindirom odatda 3 yoshga qadar aniqlanadi va insonning hayoti davomida saqlanib qoladi. Maxsus adabiyotlarda autizm sindiromiga ega bo’lgan bolalarning nuqsonlari va qo’pol buzilishlariga qaramasdan, ularning normal tengdoshlariga nisbatan qiyoslanganda ancha kech rivojlanishi kuzatiladi.Autizmga ega bo’lgan bolalar Ota-onalarni ko‘pincha farzandlaridagi muloqotdan qochish, hatto yaqin odamlari bilan aloqani chegaralash, boshqa bolalar bilan o ‘ynay olmaslik, tevarak-atrofga faol qiziqishining yo‘qligi, hulqning stereotipligi (bir tarzdaligi), qo‘rquvlar, tajovuzkorlik, o‘z- o‘ziga tajovuz kabilar cho‘chitadi. Autik bolalarda, shuningdek, yoshi kattalashishi bilan nulqning va intellektning rivojlanishini orqada qolishi, ta’limdagi qiyinchilikiar ham kuzatilishi mumkin. Maishiy va ijtimoiy malakalami o ‘zlashtirishda ham o‘ziga xosliklar namoyon bo‘ladi. Autizmli bolalarda o‘z - o lziga xizmat qilishda yetarlicha muammolar yuzaga keladi. o‘z-o‘ziga xizmat qilish ko‘nikmalarini rivojlanishi autik bolalarda alohida muammo hisoblanadi. Hattoki eng chaqqon bolalar, alohida is’tedod qobiliyatiga ega bo‘lganlari ham hayotiy holat va maishiylikka moslashmagan bo‘ladilar. Ularda ham o‘z-o‘ziga xizmat qilish sekin shakllanadi hamda sifatli rivoj lanmaydi. Autizmli bolalarning intellektual rivojlanish imkoniyatlari turlichadir: intellektual jarayonlarni aqli zaifligidan to psixik rivoj- lanishni yengil orqada qolishi hamda qaysidir iste’dod qobiliyatining o ‘ziga xos ko‘rinishini rivojlanishidir. 448 MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel 2025-yil Autik bolalam ing hulqidagi stereotipiik hayotdagi doimiy, odat bo‘lib qolgan sharoitni saqlashga bolgan kuchli intilish bilan bog‘liq bo‘lib sharoildagi, hayot tarzidagi ozginagina o‘zgarishga qarshilik, ulardan qo‘rqish; bir xil tarzdagi harakatlarga berilganlik, masalan, bir m arom da tebranish, qoini silkitish, sakrash, biror tovushni, so‘zni jum lani doimo takrorlash, malum bir buyumlarga o‘rganib qolish, ular bilan doimo bir xil tarzdagi manipulyatsiya qilish: silkitish, taqillatish, yirtish, aylantirish; bir xil tarzdagi, stereotip qiziqishlarga berilganlik: faqat malum bir o‘yinni doimo o‘ynash yoki rasmni doimo bir mavzuda chizish va hokazolarda namoyon bo‘ladi. Ammo bunday bola ko‘p narsani o‘zi tushuna olsa-da, uning diqqatini tortish, biror narsaga o‘rgatish juda mushkul boiadi. Uni iinch qo‘yilganda bola sokin boladi, lekin ko‘pincha o‘nga qaratilgan topshiriqlami bajarmaydi. hatto o‘zining ismi aytilganda ham javob bermaydi, o‘ziga tortish qiyin bo‘ladi. Uni qanchalik “silkitilsa”, qanchalik u bilan shug‘ullanishga harakat qilinmasin, uni qavta-qayta gapira oladimi, haqiqatan ham fikrlay oladimi (vaqti- vaqti bilan namoyon bo’ladigan) deb ko‘p marotalab tekshirilganda bola aloqadan bosh tortadi, uning g‘alati stereotip harakatlari yanada ko‘payadi o‘ziga tajovuzkorlik ortadi. Nima uchun autik bolaning barcha qobiliyatlari faqatgina tasodifan namoyon bo‘ladi? Nima uchun autik bola o‘z qobiliyatlaridan real hayotda foydalanis