ДИСПРАКСИЯ

Аннотация

Dispraksiya bolalarda jismoniy va aqliy harakatlarni o‘zlashtirishda qiyinchiliklarni yuzaga keltiruvchi kasallik hisoblanib, bu atama barcha pedagoglarga tanish bo‘lmasada har bir guruhda 1 nafar bolada dispraksiya mavjud. Ushbu maolada bolalarda uchraydigan dispraksiya jarayoning ayrim simptomlari va uni muqobil davolash usullari haqida ma’lumot beriladi. Kalit so‘zlar:Disprakasiya, motor, ideomotor, idrok, otistik spektor muqobil, APA Dispraksiya bu harakatdan buzulish bo‘lishi mumkin, bolada nutq tarafdan buzulish bo‘ladi, yozishda, o‘qishda misol: uchun bola telefon o‘qimaydi balki, tipon o‘qiydi va nutqdan qaytarishda muammo bo‘ladi. Bo‘g‘in buzulish motor reja buzulishi misol uchun: bolaga, meni orqamdan qaytar deb aytsangiz qarsak chalib quloqni ushlash va shunga o‘xshash harakatlarni qaytara olmaydi. Oddiy harakatlardan ham ko‘plab muammolarga duch keladi. Bitta oyog‘ida turmaydi , bitta oyog‘ida sakrashga qiynaladi va yuz praksisida ham muammolar bo‘lishi mumkin. Dispraksiya "praksisning (harakatning) parchalanishi dis (buzulish)" va "o‘yindan tuzilgan malakali vazifalarga qadar hayotning barcha jabhalarida ixtiyoriy vosita qobiliyatlaridan samarali foydalana olmaslik" deb ta'riflangan. Dispraksiya na psixologik, na ijtimoiy muammoga, na aqliy zaiflikka bog‘liq emas. Muqobil, psixologiyaga asoslangan ta'rif “Idrok eshishda muammolar, ayniqsa vizual-motor va kinestetik motorlar bilan bog‘liq muammolardan kelib chiqadigan vosita qiyinchiliklari”. Ya’ni agar boladan olov deyish so‘ralsa opov deb qaytaradi. Tibbiyot va ilmiy jamoalarda dispraksiya odatda orttirilgan emas, balki rivojlanish bilan bog‘liq bo‘lgan jismoniy harakatni tashkil qilish, rejalashtirish va amalga oshirishdagi buzilishni anglatadi. Dispraksi bo‘lgan ko‘pchilik odamlar g‘oyaviy yoki rejalashtirish dispraksiyasi va ideomotor yoki ijro etuvchi dispraksiyaning kombinatsiyasini namoyon qiladi; g‘oyaviy yoki rejalashtirish dispraksiyasi rejalashtirish va muvofiqlashtirishga ta'sir qiladi va ideomotor yoki ijro etuvchi dispraksiya ya’ni o’qish ravonligi va tezligiga ta'sir qiladi. Dispraksiya, qiyin bo‘lishi mumkin, chunki bolaning funktsional qobiliyatlari ularning oilasi, shuningdek, maktab va tengdoshlar guruhining munosabatiga qarab turlicha talqin qilinishi mumkin, shuning uchun bir xil profildagi motorli muammolarga ega bo‘lgan ikkita bola ham bo‘lishi mumkin. Dispraksiya tibbiy holat emas, balki ijtimoiy kasallik sifatida ko‘rish mumkin. Ushbu atama sog‘liqni saqlash va ta'lim sohasi mutaxassislari tomonidan bolaning mashg‘ulotlarda noqulayligi yoki qo‘polligini belgilash uchun tobora ko‘proq foydalanilmoqda. Binobarin, dispraksiya ijtimoiy emas, balki tibbiy buzilish sifatida ko‘rib chiqilishi ham mumkin, garchi uni o‘ziga xos tibbiy tashxis emas, balki "miya falaj" atamasiga o‘xshash sindromning tavsiflovchi atama deb hisoblash kerak. U ko‘pincha zaif muvofiqlashtirish, qo‘pollik yoki noqulaylik belgilarini tavsiflash uchun hamma tushunadigan atama sifatida ishlatiladi va shuning uchun bolaning jismoniy harakatlarini rejalashtirish va bajarishdagi qiyinchiliklari aniq nevrologik kasalliklar tufayli yuzaga kelishi mumkinligini hisobga olmaslik imkoniyatiga ega. Autizm va bolalar serebral falajida ham dispraksiya huddi yondosh kasallik singari ko‘zga tashlanadi. Dispraksiya harakatni muvofiqlashtirishning buzilishini o‘z ichiga olganligi haqida keng kelishuv mavjud bo‘lsa-da, aniqroq ta'rif bo‘yicha konsensus yo‘q. 1994 yilda Buyuk Britaniyada dispraksiya bo‘yicha birinchi fanlararo forumda barcha taqdim etilgan atamalarni ta'rifni aniqlay olmadi, ammo ikkita taklif, taklif qilingan: Ma'lum bo‘lgan nevrologik holat yoki intellektual buzilish bo‘lmasa, dispraksiya - bu harakatni rejalashtirish, tashkil etish va muvofiqlashtirish qobiliyati. Bu nozik va qo‘pol motor 694 MAKTABGACHA TA’LIM TARAQQIYOTI, MUAMMO YECHIM VA ISTIQBOL” Respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Andijon. 9-10 aprel 2025-yil muammolari yoki nutq qiyinchiliklariga olib keladi. Dispraksik bolalar bu - jismoniy yoki nevrologik kasalliklari bo‘lmaganda, ixtiyoriy harakat faoliyatini nazorat qilish va muvofiqlashtirishda qiyinchiliklarga duch keladigan bolalar hisoblanadi. Dispraksiyani aniqlashdagi qiyinchilik yillar davomida o‘zlashtirishda qiyinchiliklarga duchor bo‘lgan bolalarni tasvirlash uchun ishlatilgan turli atamalar bilan murakkablashdi. Ushbu bolalarni ko‘rgan turli mutaxassislarning kelib chiqishi, ularning tajribasi va ahvoli bilan tanishishi terminologiyaga ta'sir ko‘rsatdi. Rivojlanish apraksiyasini dispraksiyadan ajratib bo‘lmaydi, idrok vositasi, disfunktsiya va vosita o‘rganish qiyinligi ham dispraksiya bilan bir xil. Muvofiqlashtirilgan harakat hissiy ma'lumotni birlashtirish bilan bog‘liq va bu sohadagi qiyinchiliklar dispraksi bo‘lganlarning ayrimlarida sezilarli darajada bo‘lishi mumkin. Sensorli integratsiyadagi qiyinchiliklarni aniqlash davolanishga yordam beradi va dispraksiyani tushuntirishda foydalaniladi, ammo bu tashxis haligacha