YANGI O‘ZBEKISTON DAVRIDA TAʼLIM ISLOHOTLARI: RAQAMLASHTIRISH, IJTIMOIY ADOLAT VA IQTISODIY INTEGRATSIYA

Аннотация

The article analyzes the key educational reforms implemented under the "New Uzbekistan" strategy since 2020 from socio-philosophical, economic, and technological perspectives. The study examines the adoption of modern approaches such as digitalization, dual education, STEM, and soft skills, the integration of education with the economy, and the role of education in promoting social justice and human capital development. The focus is on the philosophical and cultural significance of education in President Shavkat Mirziyoyev’s "New Uzbekistan" concept, which positions education as a tool for personal development, harmonizing national values with global trends. Through critical analysis, the study highlights the importance of a human- centered philosophical approach in modernizing education and its contribution to economic growth. Practical recommendations are provided for implementing innovative educational models, inclusive policies, data-driven governance, and moral-educational reforms. Калит сўзлар: таълим ислоҳотлари, рақамлаштириш, дуал таълим, ижтимоий адолат, инсон капитали, Янги Ўзбекистон, STEM, меҳнат бозори, иқтисодий интеграция. Ключевые слова: реформы образования, цифровизация, дуальное образование, социальная справедливость, человеческий капитал, Новый Узбекистан, STEM, рынок труда, экономическая интеграция. Keywords: educational reforms, digitalization, dual education, social justice, human capital, New Uzbekistan, STEM, labor market, economic integration. So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida ta’lim sohasini tubdan isloh qilish, uni zamonaviy talablar asosida rivojlantirish borasida muhim qadamlar qo‘yildi. Prezident Shavkat Mirziyoevning rahbarligidagi Yangi O‘zbekiston davrida ta’lim tizimi milliy taraqqiyotning ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Mazkur sohada qabul qilingan davlat dasturlari, normativ-huquqiy hujjatlar, xalqaro hamkorlik aloqalari hamda raqamlashtirish jarayonlari ta’lim sifati va samaradorligini oshirishda muhim omil bo‘lmoqda. Ayniqsa, raqamli texnologiyalarni joriy etish ta’lim jarayonlarini avtomatlashtirish, axborotga tezkor kirish imkonini yaratish va ta’lim muassasalari o‘rtasidagi aloqalarni kuchaytirishda katta ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu maqolada Yangi O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan ta’lim islohotlari, raqamlashtirish tendentsiyalari va ularning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati tahlil etiladi. Ta’lim - insoniyat taraqqiyotining ildizi, ma’naviy yetuklik va madaniy merosni avloddan avlodga o‘tkazish vositasidir. Yangi O‘zbekiston sharoitida ta’lim sohasidagi islohotlarga faqat ma’muriy, huquqiy yoki iqtisodiy yondashuv bilan cheklanish mumkin emas. Chunki ta’lim - bu avvalo insonga va uning ma’naviy taraqqiyotiga qaratilgan jarayondir. Shu bois, ta’limni isloh qilish 58 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference jarayoniga falsafiy nuqtai nazardan yondashish, uning ong, ma’rifat va qadriyatlar bilan bog‘liq jihatlarini chuqur anglash muhimdir. Ratsionalizm va gumanizm nuqtai nazaridan qaralganda, ta’lim insoniy aql va ma’naviyatni rivojlantiruvchi asosiy mexanizm sifatida namoyon bo‘ladi. Ya’ni, raqamlashtirish - bu faqat texnika emas, balki inson va bilim o‘rtasidagi muloqotni yanada samarali qilish vositasidir. Raqamli texnologiyalar insonning ma’lumotga bo‘lgan ehtiyojini tez, qulay va keng qamrovda qondirish imkonini beradi. Lekin bu yerda axloqiy va ma’naviy muvozanatni saqlash - muhim falsafiy muammo sifatida namoyon bo‘ladi. Ta’limda raqamlashtirish jarayoni insonni chuqur o‘ylash, tahlil qilish, ma’nolarni anglash qobiliyatidan mahrum etishi xavfi bor. Demak, raqamli ta’lim modellarini ishlab chiqishda faqat funktsional samaradorlik emas, balki insoniy qadriyatlar, axloqiy tarbiya va ma’rifiy mazmun kabi falsafiy mezonlar ham hisobga olinishi zarur. Yangi O‘zbekistondagi islohotlar shu ma’noda murakkab va ko‘pqirrali jarayon bo‘lib, ular insonning ozod, mustaqil fikrlaydigan, ijodiy va ma’naviy barkamol shaxs sifatida voyaga yetishiga qaratilgan. Bu falsafiy yondashuv ta’limni inson hayotining mazmuni sifatida ko‘rishga, uni davlat taraqqiyotining faqat vositasi emas, balki maqsadi sifatida anglashga asos soladi. Adabiyotlar tahlili va metodologiya O‘zbekistonda mustaqillikdan so‘ng bozor iqtisodiyotiga o‘tish jarayoni boshlandi. Bu davrda ta’lim tizimini erkinlashtirish, yangi tipdagi o‘rta maxsus ta’lim muassasalarini (akademik litsey va kollejlar) tashkil etish, kadrlar sifatini oshirish kabi choralar amalga oshirildi. Bunda: “Kasbiy ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar jahon tajribasi va bozor iqtisodiyoti talablariga mos ravishda olib borilmoqda”[1,194]. 1991-yilda O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, ta’lim sohasidagi eng muhim o‘zgarishlardan biri - uning ideologik vazifadan voz kechib, insonni shaxs sifatida kamol toptirishga qaratilgan falsafiy yo‘nalishga o‘tishidir. Ilgari ta’lim jamiyat ehtiyojlariga qaratilgan bo‘lsa, endilikda insonning shaxsiy rivojlanishi va bozor munosabatlariga