ARAB MAQOLLARI VA MATALLARINING SEMANTIK VA USLUBIY XUSUSIYATLARI

Аннотация

In this article, the semantic and stylistic features of Arabic proverbs and sayings are studied. There are many types of functions of proverbs and sayings in Arabic and other languages. When we study Arabic proverbs, we found that they have an educational function that includes problem-based learning elements aimed at activating thinking and increasing creative potential. Key words: language, listeners, Arabic proverbs and sayings, semantics, Arabic paremies, rhetoric, aphorisms. KIRISH. Semantika-bu til, so’z birliklarining semantik ma’nosini o’rganadigan bo’lim. Semantika ko’plab sohalarda qo’llaniladi: psixologiyada, tilshunoslikda, falsafada, shuningdek adabiyotda. Arab tilida va boshqa tillarda maqol va matallarning funksiyalarining ko’p turlari mavjud. Livanlik olim Emil Yoqub Arab maqollari va matallarining funksiyalarini quyidagicha tasnifladi: 1. Ijtimoiy funktsiya. Maqollar xalq tsivilizatsiyasining haqiqiy "ko’zgusi" dir. Maqollar rivojlanishning har bir bosqichida xalqning ijtimoiy hayotini aks ettiradi, uning fikrlari va falsafasini aks ettiradi, o’ziga xos "xalq ovozi" hisoblanadi. 2. Ta’lim funktsiyasi. Maqollar ko’p asrlik insoniyat tajribasining natijasi va yosh avlodlarni tarbiyalash vositasidir. Ma’lumki, ular inson axloqini to’g’rilash va odamlarni haqiqiy yo’lga yo’naltirish uchun mo’ljallangan. Ba’zida faqat bitta maqol ta’lim nuqtai nazaridan yuzta ma’ruza va ming kitobdan ko’proq narsani qila oladi Munir Al-Baylabaki maqollarni odamlarga ijobiy ta’sir darajasi bo’yicha tibbiy resept bilan aniqlaydi [2:6] . 3. Estetik funktsiya. Livan maqolida shunday deyilgan: xalq maqollari-bu gaplarning tuzi", chunki ma’lum bir ta’mga ega bo’lgan tuz ekanligi ma’lum. 4. Ko’ngilochar xususiyat. Qadim zamonlardan to hozirgi kungacha Arab qishloqlarida, ayniqsa o’yin-kulgi bo’lmagan joylarda, maqollarni yaxshiroq bilish uchun turli tanlovlar o’tkazildi va o’tkazildi. 5. Vatanparvarlik funktsiyasi. Maqollar o’tmishni bog’laydi vaArab xalqining haqiqiyligi va shuning uchun ularning merosi. Maqollar ajdodlarning tarixiy hayotini ochib beradi va Arab xalqini birlashtiradi, turli mamlakatlarda yashovchi arablarning tushunchalari, yo’nalishlari va qadriyatlari o’rtasida umumiy o’xshashliklarni keltirib chiqaradi [3:1]. Arab 16 ` filologi Marun Abud Arab maqollarini Arab mamlakatlaridagi qonunlar va konstitutsiyalar bilan taqqoslab, "ko’pincha munozaralarda hal qiluvchi omil maqollarga dalil sifatida murojaat qilishdir"deb ta’kidladi [4:15]. Ushbu funksiyalardan biz ikkinchi funktsiyaga – o’qitishga alohida e’tibor beramiz. Arab tilidagi maqollarni o’rganar ekanmiz, ular fikrlashni faollashtirish va ijodiy salohiyatni oshirishga qaratilgan muammoli ta’lim elementlarini o’z ichiga olgan o’quv funktsiyasiga ega ekanligini aniqladik. Bu xususiyat Arab maqollariga xos savol-javob shakli bilan bog’liq. MUHOKAMA VA NATIJALAR. Arab mamlakatlarida maqollardagi muammoli usul tinglovchini yoki o’quvchini maqolning asl ma’nosini hikoyachi tomonidan muammoni bayon qilish va tinglovchilar tomonidan mustaqil ravishda hal qilish orqali taxmin qilishga undashdir. Maqoldagi savol gapidan so’ng, masalan, "qaysi asal eng shirin?, hikoyachi tinglovchining fikrlashi uchun maxsus to’xtashga chidaydi. To’g’ri javob bo’lmasa, etakchi savollar taklif etiladi. Ba’zan hikoyachi vazifani boshqacha shakllantirishga harakat qiladi. O’zgartirilgan savolda nomlangan so’zlarning sinonimlari ishlatiladi. Bunday savollarni berish orqali hikoyachi tinglovchilarni o’ylashga majbur qiladi. Til taxminlarini rivojlantirish katta rol o’ynaydi. To’satdan "yoritish" tomonidan muayyan maqolning ma’nolariga kelsak, bu tinglovchilarni qoniqtiradi va boshqa javoblarni izlashga undaydi. Hikoyachi rag’batlantirish funktsiyasini bajaradi. Maqolning ma’nosi tushunilganda, tinglovchilar ijobiy his-tuyg’ularni boshdan kechirishadi, bu maqollarni ishlatishda juda muhimdir. Tuyg’ular, bir tomondan, tinglovchilarning aqliy faoliyati natijasida paydo bo’ladi, boshqa tomondan, o’zlari ushbu faoliyat jarayoniga ta’sir qiladi. "Tuyg’ular nafaqat faoliyatni belgilaydi, balki o’zlari ham unga bog’liq", deb yozgan Shubhasiz, o’z faoliyatida maqollarni taqdim etishning muammoli usulidan foydalanadigan hikoyachilar va yozuvchilar o’zlariga professional mahorat va mukammal bilimlarning yuqori talablarini qo’yadilar til, tinglovchilar va o’quvchilarga shaxsga yo’naltirilgan individual yondashuv, eng muhimi, bizning fikrimizcha, ijodiy yondashuv va natijaga erishish istagi katta. M. I. Mahmutov bularning barchasini "san’at"deb ta’riflaydi [6:49-50]. Berilgan savolga javob topishga intilib, tinglovchilar kognitiv qiyinchiliklarga duch kelishadi. Ta’rif bo’yicha A. B. Korjuyeva, "kognitiv qiyinchilik-bu o’quv materialining turli qismlarini tushunish, ongli ravishda o’zlashtirish, ko’paytirish va samarali foydalanishga, o’rganilayotgan ob’ektlar va hodisalar o’rtasida muhim aloqalarni o’rnatishga xalaqit beradigan to’siq " [7:27]. Muammoning echimini topish muloqotning tabiiyli